Demansın nedenleri henüz tam olarak çözülemese de bilim insanları değiştirilebilir risk faktörleri sayesinde vakaların neredeyse yarısının önlenebileceğini veya geciktirilebileceğini vurguluyor. Japonya'da 47 bini aşkın yaşlı yetişkinin 9 yıl boyunca takip edildiği kapsamlı bir araştırma, bugüne kadar göz ardı edilen kritik bir faktörü ortaya çıkardı: Ağzınızdaki diş sayısı.
Yayımlanan yeni bir araştırma, kötü ağız sağlığının bilişsel gerilemeye sanılandan çok daha büyük bir katkı sağlayabileceğini gösterdi.
47 BİN YETİŞKİN 9 YIL BOYUNCA TAKİP EDİLDİ
Japonya Gerontolojik Değerlendirme Çalışması (JAGES) kapsamında 65 yaş ve üzeri 47 bin 293 yetişkinin verilerini analiz eden Tohoku Üniversitesi araştırmacıları, katılımcıları 2013'ten 2022'ye kadar yaklaşık dokuz yıl boyunca izledi.
Bu takip süresi boyunca katılımcıların 8 bin 247'sinde (yüzde 17,4) demans gelişti. Araştırma ekibinin baş yazarı Maho Iwata ve meslektaşları, "Kalan diş sayısını kötü ağız sağlığının bir göstergesi olarak kullandık; çünkü diş kaybı genellikle ileri düzey diş çürükleri ve şiddetli diş eti hastalıkları gibi yaşam boyu süren ağız hastalıklarının son noktasını yansıtır" ifadelerini kullandı.
DİŞ SAYISI AZALDIKÇA DEMANS RİSKİ HIZLA YÜKSELİYOR
Cinsiyet, yaş ve gelir düzeyi gibi değişkenler hesaba katıldıktan sonra elde edilen veriler, ağızdaki diş sayısı azaldıkça demans riskinin belirgin şekilde tırmandığını ortaya koydu.
20 veya daha fazla dişi olan bireylerle kıyaslandığında, 10 ila 19 dişi kalanlarda demans riski yüzde 14, 1 ila 9 dişi kalanlarda yüzde 12, ağzında hiç dişi kalmayanlarda ise tam yüzde 27 daha yüksek bulundu.
Araştırmanın en çarpıcı bulgusu ise diş kaybının, tıp dünyasında kabul gören diğer değiştirilebilir risk faktörleriyle kıyaslandığında ortaya çıktı.
Nüfus düzeyindeki etkileri ölçen istatistiksel analizlere göre, tüm popülasyondaki demans vakalarının yüzde 7,2'sinin diş kaybıyla ilişkilendirilebileceği hesaplandı.
Bu oran, genel listede yalnızca depresif belirtiler (yüzde 10,5) ve sosyal izolasyonun (yüzde 9,4) ardından üçüncü en büyük etken oldu.
ERKEKLERDE EN BÜYÜK RİSK FAKTÖRÜ OLARAK ÖNE ÇIKTI
Veriler cinsiyete göre filtrelendiğinde tablo daha da dikkat çekici bir hal aldı. Kadınlarda diş kaybı yüzde 6,1 ile dördüncü sırada yer alırken, yalnızca erkekler incelendiğinde diş kaybı yüzde 12'lik oranla çalışmadaki diğer tüm risk faktörlerini geride bırakarak ilk sıraya yerleşti.
Araştırmacılar bu bulgunun, diş kaybının fiziksel hareketsizlik, sigara kullanımı ve düşük eğitim düzeyi gibi bilinen risklerden bile daha büyük bir paya sahip olabileceğine işaret ettiğini belirtti.
DİŞ KAYBI BEYNİ NASIL ETKİLİYOR?
Araştırma ekibi, katılımcıların kendi beyanlarına dayanan verilerin kullanılması ve çalışmanın doğrudan bir neden-sonuç ilişkisi kanıtlamaması gibi bazı sınırlamalar bulunduğunu kabul ediyor. Ancak bilim insanları bu güçlü bağlantıyı açıklayabilecek üç temel biyolojik ve sosyal mekanizmaya dikkat çekiyor:
BESLENME BOZUKLUĞU
Daha az dişe sahip olmak çiğneme ve yemek yeme yeteneğini kısıtlayarak yetersiz beslenmeye yol açabiliyor; bu durum da doğrudan bilişsel gerilemeyi tetikliyor.
SOSYAL İZOLASYON
Diş kaybı yaşayan bireylerin konuşma veya dış görünüş kaygısıyla toplumdan uzaklaşması, demansın en bilinen tetikleyicilerinden biri olan yalnızlığı beraberinde getiriyor.
KRONİK İLTİHAPLANMA
Diş kaybına neden olan ağız içi enfeksiyonlar vücutta sistemik iltihaplanmaya yol açarak beyin sağlığına zarar verebiliyor.
Tohoku Üniversitesi ekibi, bulguların halk sağlığı açısından büyük önem taşıdığını vurgulayarak, ağız ve diş sağlığının gelecekteki demans önleme stratejilerine ve küresel sağlık raporlarına temel bir risk faktörü olarak mutlaka dahil edilmesi gerektiğini ifade ediyor.
