Bu hafta yılın son Enflasyon Raporu yayımlandı. Merkez Bankası, enflasyon tahminlerini bir kez daha güncellemek zorunda kaldı. 2026 yıl sonu enflasyon tahmini yüzde 28'den yüzde 29.5'e yükseltildi. Önceki tahminin açıklandığı ağustos ayında, İran'daki savaşın sona ereceğine ilişkin umutlar yüksekti. Merkez Bankası da petrol fiyatlarına ilişkin varsayımlarını aşağıya kaydırmış ve enflasyon tahmininde iyimser bir tutum sergilemişti.
Ancak Donald Trump, yaklaşan ara seçimlere rağmen büyük ihtimalle İsrail'in baskısıyla savaşı sürdürme kararı aldı. Bu karar, ona ara seçimlerde ağır bir yenilgiye mal oldu. Barış sağlanamayınca petrol fiyatları zaman zaman 100 doların üzerine çıktı. Enflasyonist baskılar bir kez daha tırmandı.
Petrol fiyatlarındaki artış, tarımsal üretim ve taşımacılık maliyetlerini de yukarı taşıdı. Hava koşulları tarımsal üretimi canlandıracak kadar olumlu seyretse de enerji maliyetlerindeki artış, gıda fiyatlarının beklendiği ölçüde normalleşmesini engelledi. Sonuç olarak Merkez Bankası'nın enflasyon tahmini bir kez daha tutmadı.
Ekonomi dışı şokların enflasyonu ciddi ölçüde etkilediği doğru. Ancak Merkez Bankası'nın tahminlerini daha sağlam temellere dayandırması gerektiği de bir gerçek. Bir noktadan sonra bu kadar sık yapılan revizyonlar, bankanın inandırıcılığını zedeliyor. 2026'ya ilişkin tahmindeki sapma bir ölçüde anlaşılabilir. Ne var ki 2027 için öngörülen yüzde 21'lik enflasyonun da şimdiden iyimser kaldığı görülüyor. Bu tahminin de zaman içinde yukarı yönlü revize edilmesi kuvvetle muhtemel.
İÇ TALEP YAVAŞLIYOR
Merkez Bankası, mevcut yönetim döneminde ilk defa iç talebin enflasyon tahminleri üzerinde aşağı yönlü risk oluşturduğunu belirtti. Fon türbülansının hanelerin birikimlerinde erimeye neden olarak iç talebi yavaşlatması bekleniyor. Öncü göstergeler de bunu teyit etmeye başladı. Kart harcamalarında zorunlu kalemlerde sınırlı bir düşüş (yüzde 4) yaşanırken, ihtiyari harcamalarda ekim ayında bir 15 Eylül'e kıyasla yüzde 21'lik gerileme kaydedildi. Tüketici kredisi talebi de yavaşlıyor. Gelecek yıl ekonomik büyümenin OVP'de yer alan yüzde 4.2'lik hedefin altında gerçekleşmesi sürpriz olmaz.
İç talepteki daralma dezenflasyon sürecini destekleyecektir. Yine de enflasyonun 2027'yi yüzde 21 seviyesinde kapatması kolay görünmüyor. 2027 yıl sonunda enflasyonunun yüzde 23-24 civarında gerçekleşmesi daha olası.
ÜRETİMDE AYRIŞMA
Sadece iç talep değil, iktisadi aktivitenin üretim tarafı da güçlü değil. Arka arkaya dört aylık zayıf performansın ardından son açıklanan istatistikler, sanayi üretiminin eylülde arttığını gösteriyor. Düşüş eğiliminin sona ermesi sevindirici. Ancak bunu bir toparlanma olarak yorumlamak için henüz erken. Kapasite kullanım oranları, İSO İmalat Sanayi PMI ve MÜSİAD SAMEKS gibi diğer öncü göstergeler henüz toparlanmaya işaret etmiyor.
Bunun yanı sıra, sanayi sektörleri arasında ciddi bir ayrışma söz konusu. Savunma sanayisi ve yapay zekâ ile bağlantılı sanayi sektörlerinde güçlü bir ivmelenme var. Diğer tarafta, kimya ve ana metaller gibi sanayinin bel kemiğini oluşturan alt sektörlerde üretim hacmi 2021'den bu yana neredeyse hiç artmadı. Tekstilde ise bu dönemde üretimin yaklaşık dörtte birini kaybetmiş durumdayız.
Yüksek teknolojili ürün gruplarında yakaladığımız atılım, Türkiye ekonomisinin geleceği için büyük bir kazanım. Ancak bu sektörler henüz gelişim aşamasında olduğu için bu dönemde hızla büyüyecek, fakat bir noktada büyüme hızları normalleşmeye başlayacak. Şu an bu sektörlerin ekonomideki ağırlığı düşük olduğundan, ileri ve geri bağlantılar yoluyla sanayi üretiminin geneline yayılan topyekun bir sıçrama sağlayamıyorlar. Bu, zaman alacak. O zamana kadar geleneksel sanayi sektörlerinde belli bir tempoyu korumamız gerekiyor. Böylece bu sektörlerden elde edeceğimiz ihracat gelirlerini yüksek teknolojili sektörlerin gelişiminin finansmanında kullanabiliriz.
Reel ekonomiyi canlandırmak adına bazı adımlar atılmaya çalışıldığını görüyoruz. Bu hafta Merkez Bankası, bankalara uyguladığı kredi büyüme sınırlarında esnemeye gitti. Bu kez sadece KOBİ kredileri için değil, büyük şirketlere kullandırılan krediler ve tüketici kredileri için de büyüme sınırlarını yukarı çekildi. Krediye erişim bir nebze olsun rahatlayacaktır. Ancak bu sınırların biraz daha esnetilmesine hâlâ ihtiyaç var.
Sabah.com.tr Uygulamamızı İndirin
Uygulamalara Özel Ayrıcalıkları Keşfedin!
