Antalya'daki iklim zirvesinde ilk hafta geride kalırken, zirvenin nasıl bir iz bırakmak istediği de belirginleşmeye başladı. Haftanın ortasında, 11-12 Kasım'da düzenlenen Liderler Zirvesi'nde konuşan Sayın Cumhurbaşkanı Erdoğan, "Önümüzde iki seçenek var. Ya zorluklara bakıp şikayet edeceğiz ya da umuda sarılıp harekete geçeceğiz" dedi. Türkiye'nin tercihini ise "Biz karanlığa yumruk sallamak yerine mum yakmayı tercih ettik" sözleriyle anlattı. Erdoğan'a göre hedef, Antalya'yı sonraki zirvelere örnek olacak bir "uygulama COP'u" yapmak.

Geride kalan haftaya bakınca bu hedef yönünde ilk adımların atıldığını görüyoruz. İlk haftanın en belirgin gelişmesi, uygulama gündeminin müzakere salonlarından sahaya doğru genişlemesi oldu. Hükümetlerin yanında şirketlerin, kalkınma bankalarının ve elektrik şirketlerinin de masaya oturması bu genişlemenin en açık göstergesi.

Uygulamanın Dili

COP31 Başkanı Murat Kurum, 9 Kasım'daki açılışta zirvenin yönünü çizerken alınan kararların bir şehrin altyapısında, bir çiftçinin tarlasında ve bir fabrikanın üretim hattında karşılık bulması gerektiğini söyledi. Müzakereler Başkanı da zirvenin sonunda kabul edilecek çatı karar için benzer bir dil kullandı ve sürpriz olmayacağını, kararın odaklı, pratik ve somut bir cevap olacağını belirtti. BM Genel Sekreteri de liderlere seslenirken uygulamanın şart olduğunu vurguladı.

Farklı kürsülerden aynı vurgunun gelmesi tesadüf değil. Paris Anlaşması'nın kabulünün üzerinden on yıldan fazla zaman geçti ve bu sürede ülkeler ulusal katkı beyanlarıyla hedeflerini ortaya koydu. Önümüzdeki dönemin asıl işi, bu hedefleri yatırıma, altyapıya ve projeye dönüştürmek. Elbette böyle bir dönemde zirvelerin başarısı da kabul edilen metinlerin yanında bu dönüşümü ne ölçüde hızlandırdıklarıyla ölçülecek. Antalya'da bunun en açık örneğini elektrifikasyon başlığında gördük.

Elektrik Çağı Kapıda

Türkiye'nin öne çıkardığı 35x35 hedefi, elektriğin küresel nihai enerji tüketimindeki payını 2035'e kadar yüzde 35'e çıkarmayı amaçlıyor. 10 Kasım'da Antalya'da toplanan ilk Elektrifikasyon Forumu, bu hedefin zirvedeki ilk büyük buluşması oldu. Sayın Kurum aynı gün, "Elektrik çağı şekilleniyor ve COP31, düğmeyi çevirdiğimiz an olarak hatırlanacak" dedi. Günün ortak paydası ise enerji güvenliğiydi. Kurum "Bu yılki enerji krizi bizi rahatlığımızdan uyandırdı" derken, Uluslararası Enerji Ajansı Başkanı da forumda uzun bir aradan sonra ilk kez enerji güvenliği ile temiz enerji dönüşümünün hedeflerinin birbirine çok yaklaştığını "Artık ikisi arasında seçim yapmak zorunda değiliz" diyerek belirtti.

Masada Kimler Var

Bir zirvenin uygulamaya ne kadar yakın durduğunu anlamanın en kısa yolu, masada kimlerin oturduğuna bakmaktır. Antalya'nın ilk haftası bu açıdan umut verdi. Avrupa Komisyonu'nun başlattığı Electrify Now Finansman Koalisyonu; devletleri, kalkınma bankalarını ve özel finansmanı bir araya getirerek gelişmekte olan ülkelerdeki elektrifikasyon yatırımlarını hızlandırmayı amaçlıyor. Koalisyonun ortakları arasında Avrupa Yatırım Bankası, Avrupa İmar ve Kalkınma Bankası ve BM Sınai Kalkınma Teşkilatı da yer alıyor.

Özel sektörden gelen taahhütler de aynı yönü gösteriyor. Elektrik şirketlerini bir araya getiren Net Sıfır için Elektrik Şirketleri İttifakı (UNEZA), şebeke, yenilenebilir enerji ve depolama için yıllık yatırım taahhüdünü 148 milyar dolardan 156 milyar dolara çıkardı. We Mean Business Koalisyonu çatısı altında bir araya gelen ve yıllık geliri 1,69 trilyon doları aşan 180'den fazla şirket de daha hızlı elektrifikasyona destek veriyor.

Devletler düzeyinde Almanya ve Norveç 35x35 taahhüdüne destek veren ülkeler arasında yer alırken, Avrupa Birliği'nin de gerekli işlemleri tamamladıktan sonra taahhüde katılması bekleniyor. Bu destekler içinde Etiyopya'nınki ayrı bir anlam taşıyor. Gelecek yılki zirveye ev sahipliği yapacak Etiyopya, COP32 Başkanlığı adına taahhüdü desteklediğini ve Türkiye ile Avustralya'yla birlikte çalışacağını açıkladı. Elektriğe erişimi yenilenebilir enerjiyle genişletmek isteyen Etiyopya, bunun için finansmana ve Afrika ülkelerinin borçlanma maliyetlerinin düşmesine ihtiyaç olduğunu da belirtti. Elektrifikasyon bir yılda tamamlanacak bir iş olmadığı için, Antalya'da başlayan gündemin bir sonraki başkanlık tarafından sahiplenilmesi konuya süreklilik kazandırıyor. Desteğin Afrika'dan gelmesi ise hedefin elektriğe erişim ve finansman gibi kalkınma öncelikleriyle birlikte ele alınabildiğini gösteriyor.

Aslında bütün bunlar iklim diplomasisinin nasıl değiştiğini de anlatıyor. Paris Anlaşması'ndan bu yana ülkeler iklim hedeflerini kendileri belirliyor ve bu yapıda zirveler, giderek hedefleri hayata geçirecek ortakların buluştuğu yerlere dönüşüyor. 35x35 gibi gönüllü taahhütler de bu buluşmayı mümkün kılıyor. İsteyen ülke taahhüde katılıyor, katılan ülke de yanında finansman ve teknoloji ortakları bulabiliyor. Müzakere metni ortak yönü belirlerken, gönüllü koalisyonlar o yönde ilk adımları atıyor. Antalya'da bu iki katmanın birlikte işlediğine tanıklık ediyoruz.

Şehirden Sağlığa

Uygulama gündemi enerjiyle de sınırlı kalmıyor. Zirvenin eylem gündemindeki on öncelik alanından biri olan sağlıkta, 9 Kasım'daki Sağlık Günü'nde sağlık sistemlerini iklim etkilerine karşı daha dayanıklı hale getirmeyi amaçlayan bir Antalya girişimi duyuruldu. Liderler Zirvesi'nin ikinci gününün programında ise kentsel dayanıklılık ve uyum ile karbondioksit dışındaki sera gazları yer aldı. Sayın Kurum'un açılışta andığı şehir, tarla ve fabrika böylece zirve gündeminde birer birer yerini alıyor.

İkinci Haftaya Doğru

Tabiatıyla zirvenin asıl metinleri ikinci haftada şekillenecek ve çatı kararın son hali tarafların uzlaşısıyla belirlenecek. Bununla birlikte ilk hafta, Antalya'nın nasıl bir zirve olmak istediğini açıkça gösterdi. Elektrifikasyon konuşulan bir fikir olmaktan çıkıp arkasında ülkelerin, bankaların ve şirketlerin durduğu bir gündeme dönüştü. COP31 Başkanı Sayın Kurum, COP31'in düğmeyi çevirdiğimiz an olarak hatırlanacağını söylemişti. İlk haftada gördüklerimiz bu iddiayı destekliyor. İkinci haftada müzakerecilerden beklenen, bu birikimi zirvenin sonuç metinlerine taşımak.