Türkiye'nin en iyi haber sitesi
BURHANETTİN DURAN

Çok kutuplu dünyada Türkiye’nin yeri

Sesli dinlemek için tıklayınız.

TBMM'nin İsveç'in NATO üyeliğine onay vermesi, Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın Kahire ziyareti ile yeni bir sayfa açması ve Avrupa füze kalkanı girişimine katılmamız "Türk dış politikasının ekseni", "stratejik otonomi" ve "normalleşme" politikası üzerine tartışmaları yeniden canlandırdı.

Yeniden diyorum, çünkü AK Parti'nin kesintisiz yirmi bir yıllık iktidarı boyunca uyguladığı dış politika Türkiye'nin dönüşümü açısından hep çok kritik oldu.

Bu sebeple de çok tartışıldı; kimi zaman "Batı ile uyum içinde model" olarak kimi zaman da "eksen kayması" olarak nitelendi.

Özellikle 2013 sonrası Türkiye'nin ABD ve AB ile gerilimleri, bazı Arap ülkeleri ile ilişkilerin bozulması ve 2016 sonrası Rusya ile iş birliğinin genişlemesi (S-400 alımı dahil) muhalefet tarafından "yalnızlık" ve "eksen kayması" söylemleri ile eleştirildi.

AK Parti iktidarının 2020'de başlattığı "dostları artırma politikası" da önceki açıklamalara referansla, en iyi tabirle, çaresizlikten yapılan "U dönüşleri" olarak değerlendirildi.

***

Halbuki 2013-2020 arası ile 2020 sonrası yürütülen dış politikaların ana motivasyonları aynıdır: Türkiye'nin milli menfaatlerini korumak, değişen küresel-bölgesel şartlara uyum sağlamak ve stratejik otonomiyi güçlendirmek.

Bu üç motivasyonun ekseni de Türkiye'nin uluslararası sistemdeki yerini ve rolünü yeniden tanımlamaktır.

Yeniden tanımlamanın gayesi çok kutupluluğa giden dünyanın risklerine ve kaosuna adaptasyondur.

Yani "dostları artırma" yaklaşımı "başının çaresine bakma" döneminin kazanımlarını tahkim ederek maliyetlerini izale etmektedir.

Bu itibarla Suriye'de yaptığı operasyonlar yüzünden ABD ve AB ile, Doğu Akdeniz'deki yetki paylaşımları yüzünden Yunanistan ile gerilen Türkiye "anormal" bir politika yürütmemiştir.

Tıpkı NATO'nun genişlemesine karşı olmayan Ankara'nın İsveç'in üyeliğini onaylaması da "parantez kapamak" olmadığı gibi.

***

"Normalleşme" aktörlerin karşılıklı olarak ilişkilerini toparlaması, iyileştirmesi demek.

Sadece Türkiye'nin bazı konularda tavrını değiştirmesi demek değil.

Evet; Türkiye, BAE, Suudi Arabistan, Yunanistan ve Mısır ile ilişkileri toparlayarak stratejik ortaklığa dönüştürme yolunda.

ABD ve AB ile de pozitif gündem arayışında.

Peki bu arayışlar tek taraflı mı?

Hayır; aksine karşılıklı olduğu için gerçekleşiyor.

İlgili tüm aktörler belirli dönemlerde politikalarını ve konumlarını gözden geçiriyor.

Mesela, Trump döneminin küre projesi devam etseydi bu ülkelerle "normalleşme gerçekleşmeyebilirdi.

Körfez ülkeleri Türkiye'yi sınırlandırmayı başarabilselerdi başka olaylara tanık olabilirdik.

Yine Türkiye, Libya'daki Serrac hükümetine askeri destek vererek iç savaşı durdurmasa ve iki ülke arasında deniz yetki anlaşması imzalanmasa Doğu Akdeniz'de yumuşama geri dönmeyebilirdi.

Nitekim Gazze'deki katliamları sebebiyle İsrail ile normalleşme sekteye uğradı.

***

NATO ve AB meselesi daha net.

Ankara, Batı ile ittifaklarını hep önemsedi ancak ittifak ilişkisinin mahiyetini değiştirmek istedi.

NATO'da terörle mücadele etmesine konulan tavrı eleştirdi ve bunu dönüştürmeye çalıştı. Yani PKK-YPG ve FETÖ ile mücadelesinde milli menfaatleri gereği Batı ile gerildi.

Savunma ihtiyaçlarının karşılanmamasını eleştirdi ve seçeneklerini çoğaltmaya yöneldi.

AB ile ilgili durum da böyle.

2007'den itibaren Türkiye'nin katılım sürecini durduran AB başkentleri, bu katılımı "stratejik" görmeyi sürdüren ise Ankara…

Yine Ankara, Türkiye olmadan Avrupa'nın savunulamayacağını hep söyledi bunun için de Avrupa füze kalkanı girişimine katılması kadar "normal" bir şey yok.

Elbette bütün bunlar Türkiye'nin, eski blok politikası gereği, Rusya ile iş birliğini bozacağı anlamına gelmiyor.

Denge politikasını terk edeceğini de göstermiyor.

Nitekim Putin'in enerji konusunda Türkiye'yi en güvenilir ortak görmesi ve Ukrayna'daki savaşın aslında İstanbul görüşmeleri sırasından bitebileceğini hatırlatması tesadüf değil.

***

Dünya risklerle dolu çok kutuplu bir döneme gidiyor.

Pandemi, Rusya-Ukrayna savaşı ve İsrail-Filistin çatışması ile hızlanan bu kaotik gidişat Hindistan, Brezilya ve Türkiye gibi yükselen güçlere önemli sorumluluklar yüklüyor.

Öncelikle büyük güç rekabetinin ürettiği boşluklara, kaosa ve risklere karşı hazırlıklı olmak gerekiyor.

Ticaretten enerjiye teknolojiden güvenliğe kadar birçok alanda istikrar ve iş birliğine ihtiyacımız var.

Yine, Batı merkezli düzenin yerini çok kutupluluğa terk etmesi yeni düzenin de eskisi gibi hiyerarşik olmayacağı anlamına gelmez.

Normlara dayalı olduğu iddia edilen tek kutuplu dünyanın egemenlik ve insan hakları ihlallerine çok şahit olduk.

Yenisi, çok kutupluluk hali daha kaotik ve daha tehlikeli olabilir.

Bu sebeple "dünya beşten büyüktür" diyen Türkiye, Batı merkezli dünya düzeninin adaletsizliklerine karşı çıkmakla kalmıyor.

ABD, Çin, Rusya ve AB arasındaki büyük güç rekabetinin sorunlarına da dikkat çekerek yeni kutuplaşmaları reddediyor.

Ukrayna ve Gazze krizlerinde olduğu gibi çözümün parçası olmaya çalışıyor.

Bu gayret içerisindeki Türkiye önümüzdeki yıllarda uluslararası sistemdeki yerini ve rolünü daha da güçlendirecek.

Yasal Uyarı: Yayınlanan köşe yazısı/haberin tüm hakları Turkuvaz Medya Grubu’na aittir. Kaynak gösterilse veya habere aktif link verilse dahi köşe yazısı/haberin tamamı ya da bir bölümü kesinlikle kullanılamaz.
Ayrıntılar için lütfen tıklayın.
SON DAKİKA