Orta Doğu’daki çatışmalar gübre ve yakıt maliyetlerini artırdı

Orta Doğu'da yaşanan çatışmaların etkisi, küresel tarım piyasalarında hissedilmeye başladı. Hürmüz Boğazı'ndaki geçişlerin aksaması ve bölgedeki bazı gübre üretim tesislerinin faaliyetlerini durdurması, dünya genelinde çiftçileri yükselen gübre ve yakıt maliyetleriyle karşı karşıya bıraktı.

Yerli üretimi bulunsa da gübre ihtiyacının önemli bölümünü ithalatla karşılayan Amerika Birleşik Devletleri'nde fiyatlar savaşın başlamasıyla birlikte hızla yükseldi. Analistlerin verdiği bilgilere göre, New Orleans ithalat merkezinde gübre fiyatı geçen hafta 516 dolar seviyesindeyken kısa sürede 683 dolara kadar çıktı. Basra Körfezi'ndeki sevkiyat sorunlarının sürmesi ve ürünlerin bahar ekim dönemine yetişmemesi halinde fiyatların daha da artabileceği ifade ediliyor.

Tarım piyasalarını yakından takip eden StoneX analisti Josh Linville, mevcut durumun zamanlama açısından oldukça kritik olduğunu belirterek, "Kelimenin tam anlamıyla yılın hiçbir döneminde bundan daha kötü bir zaman olamazdı" değerlendirmesinde bulundu.

Eski ABD Tarım Bakanlığı başekonomisti ve şu anda Gıda ve Tarım Politikası Enstitüsü'nde görev yapan Seth Meyer ise artan maliyetlerin çiftçilerin ekim planlarını değiştirebileceğini söyledi. Meyer'e göre üreticiler, yüksek miktarda azotlu gübre gerektiren mısır ekimini azaltabilir veya kullandıkları gübre miktarını düşürebilir.

ÜRETİM KESİNTİLERİ ARZI DARALTIYOR

Orta Doğu'dan yapılan gübre sevkiyatlarının sadece Hürmüz Boğazı'ndaki geçişlerin aksaması nedeniyle değil, aynı zamanda üretim kesintileri nedeniyle de azalması bekleniyor. Qatar Energy, dünyanın en büyük tek saha üre üretim tesislerinden birinde faaliyetlerini durdurdu. Şirketin sıvılaştırılmış doğalgaz tesislerine yönelik saldırılar nedeniyle gaz üretimini kesmesi, gübre üretimi için gerekli doğalgaz beslemesinin de kesilmesine yol açtı.

Bunun yanı sıra bölgenin farklı noktalarında kükürt üretiminde de düşüş yaşandığı bildiriliyor. Linville, bu gelişmelerin küresel gübre arzının önemli bir bölümünü devre dışı bıraktığını belirtti.

ASYA'DA DA ÜRETİM BASKI ALTINDA

Hindistan, üre ve fosfatlı gübrenin yüzde 40'tan fazlasını Orta Doğu'dan tedarik ediyor. Sevkiyatların aksaması sadece ithalatı değil, ülke içindeki üretimi de etkiledi. Yeni Delhi merkezli bir sektör yetkilisi, Katar'dan gelen LNG tedarikinin keskin biçimde azalması nedeniyle üç Hint tesisinin üre üretimini düşürmek zorunda kaldığını belirtti. Bu nedenle kısa vadede üre ve diamonyum fosfat arzında sıkışıklık yaşanabileceği ifade ediliyor.

Analistler, küresel gübre piyasasının zaten savaş öncesinde de baskı altında olduğunu hatırlatıyor. Çin'in ihracat kısıtlamaları ve Avrupa'daki üreticilerin Rus gazındaki azalma nedeniyle üretimi azaltması piyasayı daraltmıştı. Bu süreçte üre fiyatlarının savaş öncesine kıyasla ton başına yaklaşık 80 dolar arttığı kaydedildi.

KÜRESEL ARZ ŞOKU FİYATLARI DAHA DA YÜKSELTEBİLİR

Tüccarlara göre Çin kükürt ithalatının yarısından fazlasını Orta Doğu'dan sağlarken, Endonezya da tedarikinin yaklaşık yüzde 70'ini bu bölgeden karşılıyor. Bir Çinli kükürt tüccarı, spot piyasada yük bulmanın son derece zorlaştığını belirterek "Şu anda hazır kargo bulmak gerçekten çok güç, piyasada neredeyse hiç spot yük yok" dedi.

Morningstar analisti Seth Goldstein ise piyasaların uzun sürebilecek bir savaş ihtimalini henüz tam olarak fiyatlamamış olabileceğini belirtti. Goldstein, azotlu gübre fiyatlarının yaklaşık iki katına çıkabileceğini, fosfat fiyatlarının ise mevcut seviyelere göre yüzde 50 artabileceğini öngördü.

Goldstein'a göre arz şokunun birkaç haftadan uzun sürmesi halinde fiyatların, Rusya-Ukrayna Savaşı'nın başladığı 2022 yılında görülen zirve seviyelere yeniden yaklaşması şaşırtıcı olmayacak.

Sabah.com.tr Uygulamamızı İndirin

Uygulamalara Özel Ayrıcalıkları Keşfedin!