Ortadoğu'da bombalar patlarken herkes aynı soruyu soruyor: Çin neden müdahil olmuyor? Oysa bilenler bilir; Çin dış politikası eskiden beri fazla söze dayalı değildir. Sessiz ve derinden ilerler.
Ancak bugün İran sahada direniyorsa, arkasında görünmeyen ama sürekli çalışan bir ekonomik damar olduğundandır. O damar da Pekin'e uzanıyor. İran, 2017'de petrolünün % 26'sını Çin'e satarken, yaptırımlar sonrası bu rakam % 90'a fırlamıştır. Yani yaptırımları anlamsızlaştıran asli unsur Çin olmuştur.
Yanlış anlaşılmasın; Çin'in formülü İran'ı "kurtarmak" üzerine değil, esas amacı İran üzerinden sistemi dönüştürmek.
Doların merkez olduğu bir enerji ticareti yerine alternatif ödeme kanalları kurmak, ticareti Batı denetiminden çıkarmak, yaptırımları küresel bir silah olmaktan çıkarmak... Çin dolaylı olarak bunu yapıyor. İran ise bu stratejinin en dayanıklı test sahası işlevi görüyor.
Sadece ekonomik veçheden bakarsak da yanılırız. Çünkü Çin, Irak-İran savaşından bu yana savunma sanayii açısından İran'ı desteklemektedir. Hatta Amerikan uçaklarının keklik gibi avlanabilmesinin ardında da belki Çin'in parmak izlerini bulabiliriz. İran'ın ruhani lideri Hamaney'in seçilmeden haftalar önce yurtdışına yaptığı son ziyaretin Çin ve Kuzey Kore'ye olduğunu da not düşmek isterim.
Bu ortaklığı ittifak olarak okumak duygusal bakmak olur. Zira Çin, İran için savaşmaz.
Ama İran'ın düşmesini de istemez. Çünkü İran düşerse, sadece bir ülke değil, Çin'in kurduğu alternatif ekonomik hatlardan biri çöker.
Bu yüzden Pekin'in pozisyonu net: Görünmeden destekleyip riske girmeden dengeyi korumayı sürdürecek. Ki asıl kırılma da burada yaşanıyor zaten.
Batı hâlâ askeri üstünlükle sonuç alabileceğini düşünüyor. Oysa Çin, oyunu başka bir zemine taşıdı: Ekonomi, enerji ve zaman. Ve bu üç alanda sabırlı olan taraf kazanacak.
İran bugün sadece bir ülke değil, yaptırımlara rağmen ayakta kalabilen bir model. Çin ise bu modelin mimarı değil belki ama en büyük istifade edeni diyebiliriz.
Yeni düzenin kodları şekillenirken, bir nevi jeopolitik devlerin de karşı karşıya gelişinin provası yapılıyor. Ve o provada, en az konuşan aktör, en büyük kazanan olabilir.