Bir sanatçının plak şirketiyle sözleşmesi bittiğinde yalnızca yolları mı ayrılıyor, yoksa sesi de mi geride kalıyor? Güney Koreli müzik grubu NewJeans'in sözleşmesiyle ortaya çıkan tartışma, müzik endüstrisinde yeni bir tehlikenin kapısını araladı. Yapay zekâ çağında artık sanatçının yalnızca şarkıları değil, sesi ve dijital kimliği de sözleşmelerin konusu haline geliyor.
Bir sanatçı düşünün. Yıllarca bir müzik şirketiyle çalışıyor, albümler çıkarıyor, konserler veriyor. Sonra sözleşmesi bitiyor ve yoluna başka bir şirketle devam ediyor. Ancak bir gün kendi sesinden üretilmiş, hiç okumadığı bir şarkıyla karşılaşıyor. Üstelik bu şarkıdan eski şirketi para kazanıyor!
Kulağa bilim kurgu gibi geliyor değil mi? Oysa müzik dünyasında artık tam olarak bu ihtimal tartışılıyor. Dünyaca ünlü K-pop grubu NewJeans'in bağlı olduğu ADOR şirketiyle yaptığı sözleşme, geçtiğimiz günlerde uluslararası basının gündemine oturdu. New York Times'ın incelediği sözleşmede, şirketin sanatçıların isimlerini, görüntülerini ve seslerini sözleşme sona erdikten sonra da kullanabilmesine olanak tanıyan hükümler bulunduğu belirtildi. Bu hakların yapay zekâyla ses kopyalama ve dijital karakter oluşturma gibi alanlara uzanabileceği tartışılıyor.
Şirketin bağlı olduğu HYBE ise iddialara itiraz ederek yapay zekâ kullanımı için sanatçıların bireysel onayının gerektiğini ve seslerinin izinsiz kullanılmasının planlanmadığını açıkladı. Ancak burada asıl mesele yalnızca NewJeans değil. Müzik endüstrisinin geleceği! Çünkü artık bir sanatçının sesini kaydetmekle o sesi yeniden üretmek arasında büyük bir fark var. Eskiden bir plak şirketi sanatçının albümüne sahip olabiliyordu. Bugün teknoloji, sanatçının hiç söylemediği sözleri bile onun sesiyle söyletebiliyor.

ESERİN SAHİBİ KİM OLACAK?
İşte şimdi gelelim Türkiye'ye... Bizim müzik sektörümüzde de sanatçılar şirketlerle uzun yıllara yayılan sözleşmeler imzalıyor. Albüm hakları, dijital gelirler, yayın izinleri ve farklı kullanım alanları bu anlaşmalarda yer alabiliyor. Peki kaç sanatçı sözleşmesinde yapay zekâyla sesinin taklit edilmesine ilişkin açık bir madde olup olmadığını kontrol etti? Kaç menajer, sanatçısının sesinin gelecekte dijital olarak kullanılmasına karşı özel bir güvence istedi? Kaç müzik şirketi bu konuda sanatçılarına açık bir garanti verdi?
Üstelik mesele yalnızca ünlü isimleri ilgilendirmiyor. Bugün kariyerinin başında sözleşme imzalayan genç bir sanatçı, yıllar sonra kendi sesinin yapay zekâ tarafından üretilmiş bir kopyasıyla karşılaşma ihtimalini de düşünmek zorunda.
Elbette bir sözleşmeye böyle bir hüküm yazılması, sanatçının kişilik haklarının ortadan kalktığı ya da şirketin sesi sınırsız kullanabileceği anlamına gelmiyor. Ancak tartışmanın büyüklüğü de tam burada. Müzik şirketleri sanatçıların kayıtlarına yatırım yapabilir, eserlerin kullanım haklarını alabilir. Fakat bir insanın sesi yalnızca ticari bir ürün değildir. Onun kimliği, emeği ve yıllar içinde oluşturduğu sanatçı kişiliğinin bir parçasıdır.
Dünyada bu konular tartışılırken Türkiye'deki sanatçıların, menajerlerin ve meslek birliklerinin de kendi sözleşmelerine dönüp bakması gerekiyor. Çünkü yarın bir sanatçı başka bir şirketle anlaşabilir, müziği bırakabilir, hatta yıllarca sahneye çıkmayabilir. Ama yapay zekâ sayesinde sesi şarkı söylemeye devam edebilir. Asıl soru şu: Sanatçı sözleşmeden ayrıldığında, sesi de onunla birlikte özgürlüğüne kavuşabilecek mi?