Meksika'dan New York'a eğitimsiz ve beş parasız bir halde geleli 40 yılı aşkın süre geçtiği halde, Felix Sanchez de la Vega Guzman İngilizceyi hâlâ zar zor konuşuyor.
Ancak Sanchez büyük Amerikan başarı hikâyesini gerçekleştirmesini bildi. Sokakta tortilla (Meksika gözlemesi) satma işini, 19 milyon dolarlık bir gıda üretimi imparatorluğuna dönüştürdü. 66 yaşındaki Sanchez, ABD'de İngilizceyi çok az bildikleri veya hiç bilmedikleri halde kayda değer ölçüde zengin olan, az sayıdaki göçmenden birisi. Modern teknoloji bu başarıyı kolaylaştırdı.
New York'taki İngilizce bilmeyen başarılı girişimciler, aralarında Çin, Güney Kore ve İspanyolca konuşan ülkelerden gelenlerin olduğu, en büyük göçmen topluluklarından çıktı. Çoğu göçmen girişimci, kendilerini İngilizce gerektiren gündelik durumlardan uzak tutacak kadar geniş göçmen nüfusuna sahip büyük şehirlerde iş kurdu.
Bu girişimciler, kaynaklara ulaşmak ve dünyadaki benzer göçmen bölgelerinde bulunan piyasalardan yararlanmak için modern iletişim, ulaşım ve ticaret vasıtalarını kullandı. Sanchez işiyle ilgili, "Müşteriler genelde Latin Amerika kökenlilerden oluşuyor. İngilizceye ihtiyacınız olmuyor" diyor.
İş anlaşmalarının ucuz milletlerarası konuşmalarla veya bilgisayardaki birkaç işlemle halledildiğini söyleyen Sanchez, "Her şey İspanyolca" diye ekliyor.
1994'te Çin'den göç eden 39 yaşındaki Zhang Yulong, şimdi New York'ta yılda 30 milyon dolar kazanan ve 45 çalışanı olan bir cep telefonu aksesuarları imparatorluğunu yönetiyor. 1981'de Güney Kore'den gelen ve New York'ta giysi aksesuarları mağazası açan 59 yaşındaki Kim Ki Chol ise, başarılı bir perakendeci, emlak yatırımcısı ve bölgedeki Kore toplumunun önderi haline geldi. Nüfus İdaresi'ne göre ABD'de 2010'da, aile reisi konumundaki 4.5 milyon gelir sahibinin İngilizcesi "çok iyi değil" veya "hiç" düzeyinde.
Bu hanelerin yaklaşık 35 bini, yılda 200 bin dolar ve daha üzerinde kazanıyor. 1985'te ABD vatandaşı olan Sanchez için, geçmek zorunda olduğu vatandaşlık sınavı sıkıntılı bir dönem yaşatmış. Yasaya göre başvuru sahipleri, temel İngilizceyi okuyup yazabilmeli ve konuşabilmeli. Ama Sanchez ile diğer göçmenler, sınavın basit olduğunu ve bir şekilde geçtiklerini söylüyor. Sanchez ABD'ye yalnızca beş yıllık ilkokul eğitimiyle göç etmiş.
Bir süre düşük maaşlı işlerde çalıştıktan sonra o ve karısı, 12 bin dolar biriktirmiş. Bu parayla Los Angeles'ta bir tortilla tezgâhı ve endüstriyel hamur yoğurucu alıp, bunları New Jersey Passaic'teki bir depoya kurmuşlar. Sanchez gündüzleri bir fabrikada forklift sürücülüğü yapmış, geceleri de tortilla yapıp New York çevresinde, Latin kökenlilerin oturduğu mahallelerde kapı kapı dolaşarak satmış. Sanchez'in şirketi Puebla Foods büyümüş. Sanchez kısa süre sonra, kuzeydoğu bölgesindeki meze dükkânlarına ve restoranlara tortilla ile diğer Meksika ürünleri satmaya başlamış.
Şirket Kuzey Amerika'da, içlerinde Los Angeles, Miami, Pittsburgh, Toronto ve Washington'ın da olduğu tüm şehirlerde fabrikalar açmış. O dönemden beri rekabet ve ekonomik kriz y üzünden s arsılan ş irket, s on zamanlarda operasyonlarını küçültmüş. Cep telefonu aksesuarı şirketine ek olarak, bir emlak geliştirme şirketi ve internet perakendecisine sahip olan Zhang, İngilizce bilmemesinin engel oluşturmadığını söylüyor.
Zhang 2001'de Manhattan'da, toptan cep telefonu aksesuarı satan şirketini kurmuş ve ardından Çin'deki akrabalarıyla yatırımcılardan para toplayıp, Çin'de ABD, Kanada ve Latin Amerika'ya ihraç edilecek deri cep telefonu kılıfı üreten bir fabrika açmış. Şirket hızla büyümüş ve Zhang Los Angeles, New York ve Washington'da depolar açmış.
Çin vatandaşlığını korumak amacıyla yasal daimi oturma izni almayı seçen Zhang, ABD vatandaşlığı için başvurmamış. Böylece, Çin'e giderken vize alma derdi olmuyor. Zhang basit düzeyde İngilizce bilmesine rağmen, neredeyse tüm işlerini Çince hallediyor. Zhang'ın çalışanları, şirketin ticaret ortaklarının dillerini biliyor: İngilizce, İspanyolca, Kreol, Korece ve birçok Çin lehçesi.
Koreli perakendeci Kim, New York'ta ilk mağazasını açtığında müşterilerinin neredeyse tümünün Afro-Karayipli ve Afrika kökenli Amerikalı olduğunu hatırlıyor. Kim, "Çok fazla konuşmanız gerekmiyor. El kol hareketleriyle anlaşabiliyorsunuz" diyor. Kim, ABD'deki Korelilerin daha iyi duruma gelmesi için çalışan örgütler kurmuş veya bunlara önderlik etmiş.
Modern iletişim, Kim'in New York'tan çok uzakta yaşayan Koreliler arasında bile tanınmasını kolaylaştırmış. Ancak Kim İngilizceyi konuşamadığı için utanıyor. Hatta öyle ki, İngilizce eğitimi veren bilgisayar programları bile satın almış ama bunlar çoğu kez, yıllarca kullanılmadan öylece durmuş.
