Cili Ahmed b. Salih kimdir?

18 Zilkade 520 (5 Aralık 1126) tarihinde Gîlân'da doğdu. Ailesi daha sonraki yıllarda Bağdat'a yerleşti. Cîlî'nin babası ve dedesi de tanınmış âlimlerdendi. Dedesine nisbetle İbn Şâfi' diye de bilinir.

Ahmed b. Sâlih küçük yaşta babasıyla birlikte hadis meclislerine katıldı. Sıbtu'l-Hayyât'tan kıraat dersleri aldı. Ebû Gālib el-Bennâ, Ebü'l-Hüseyin b. Ferrâ ve Kādî Ebû Bekir el-Ensârî'den hadis okudu. Babasından, Ebü'l-Hasan Abdüsselâm ve diğer hocalarından hadis rivayet etti ve pek çok hadis yazdı. İbnü'l-Ahdar, Hâfız Abdülganî ve Muvaffakuddin el-Makdisî ondan hadis rivayet etmişlerdir. Genç sayılabilecek bir yaşta vefat etmesi sebebiyle kendisinden az rivayette bulunulmuştur. Cîlî, Abbâsîler'in kudretli ve âlim veziri İbn Hübeyre'nin (ö. 560/1165) meclisinde de hadis okudu. Fakat daha çok Ebü'l-Fazl b. Nâsır'ın sohbetlerine devam ederek her konuda onun bilgisinden istifade etti ve onu kendisine örnek aldı. Amelde Hanbelî mezhebine mensuptu. Bazı resmî görevlerde de bulunan Cîlî verem hastalığına yakalanarak 3 Şâban 565'te (22 Nisan 1170) vefat etti ve babasının da defnedildiği Ahmed b. Hanbel'in kabrinin bulunduğu mezarlığa gömüldü.

Cîlî tesir altında kalmayan sağlam bir kişiliğe sahipti. Bir defasında kendisinden halifenin haksız olduğu bir konuda lehte şahitlik yapması istenmiş, fakat o bunu kabul etmemiş ve üzerindeki taylasanı çıkarıp, "Benim üzerimde bundan başka hiçbir şeyiniz yoktur" diyerek görevlilerin üzerine atmıştır.

Ahmed b. Sâlih el-Cîlî'nin kaynaklarda adı geçen tek eseri Târîḫu Bagdâd'dır (Târîḫu İbni'ş-Şâfiʿ) Eser, Hatîb el-Bağdâdî'nin Târîḫu Baġdâd'ına yazılan bir zeyil olup 463 (1070) yılından yaklaşık 560 (1164-65) yılına kadar gelir. Müellif kronolojik olarak yazdığı eserde sırasıyla her yılın önemli olaylarını ve o yıl içinde vefat eden âlimlerin biyografilerini vermiştir. Müsvedde halinde kalan bu eserden İbnü'n-Neccâr (ö. 643/1245), İbn Nukta'nın (ö. 629/1231) el-Müntehab adlı kitabı vasıtasıyla faydalanmış ve ondan Târîḫu İbni'ş-Şâfiʿ diye söz etmiştir. Zehebî de Cîlî'nin bu eserinden bahsetmiş ve kitaptan pek çok nakil yapmıştır (bk. Aʿlâmü'n-nübelâʾ, XVIII, 236, 274, 278; XIX, 415, 594; XX, 60, 91, 133, 151, 168, 178, 207, 318, 333, 336; XXI, 24).

Kaynak: Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi

BİZE ULAŞIN
BİZE ULAŞIN