İbnü’l-mufaddal

24 Zilkade 544'te (25 Mart 1150) doğdu. Aslen Kudüslü olup İbnü'l-Enceb diye de bilinir. 558'de (1163) Ebû Ubeyd Ni'me b. Ziyâdetullah el-Gıfârî'den Ṣaḥîḥ-i Buḫârî'nin son kısmı dışında tamamını okudu. Sâlih İbn bint Muâfâ'dan fıkıh, Ebû Tâlib Ahmed b. Müsellem el-Lahmî'den usûl-i fıkıh öğrendi. Otuz yaşına kadar İskenderiye bölgesinde kalarak hadis ve Mâlikî fıkhı tahsil etti. 574'te (1178-79) Mısır'a geçip İbn Dirbâs diye bilinen Kadı Ebü'l-Kāsım Abdülmelik b. Îsâ el-Mârânî gibi âlimlerden hadis öğrenimini sürdürdü. Tahsil ve hac niyetiyle Mekke'ye gitti. En çok faydalandığı ve yıllarca derslerine devam ettiği hocası Silefî olup oğlu Muhammed'in de ondan hadis dinlemesini sağladı. Mağribli hadis âlimi Ebü'l-Hasan Ali b. Ahmed b. Huneyn'den icâzet aldı. İbnü'l-Mufaddal Haremeyn'de bulunduğu süre içinde ders okuttu. İskenderiye'de bir süre kadılık ve İskenderiye Medresesi'nde müderrislik yaptı. Daha sonra Kahire'ye giderek el-Medresetü's-Sâhibiyye'de vefatına kadar ders verdi; Münzirî ve Zekiyyüddin Ebû Abdullah Muhammed b. Yûsuf el-Birzâlî gibi âlimler kendisinden faydalandı. Dinî ilimlerin, özellikle hadisin çeşitli dallarında söz sahibi bir âlim, güçlü ve güvenilir bir hadis hâfızı, fıkıh ilminde ve özellikle Mâlikî fıkhında otorite olan İbnü'l-Mufaddal 611 yılı Şâban ayının ortalarında (Aralık 1214) Kahire'de vefat etti. Ebü't-Tâhir Muhammed ve Ebü'l-Hüseyin Ahmed adlarında iki oğlu olduğu bilinmekte, yakın dostları ve talebeleri, bilhassa Münzirî onun fazilet ve yüksek ahlâkından övgüyle bahsetmektedir.

Eserleri. 1. Kitâbü'l-Erbaʿîn fî fażli'd-duʿâʾ ve'd-dâʿîn. Müslümanın günlük hayatında yaptığı duaların faziletine dair olan eserde önce kaynakları gösterilerek bir hadis nakledilmekte ve rivayetlerde geçen bazı kelimelerin açıklaması yapılmaktadır. Eserin Dârü'l-kütübi'z-Zâhiriyye'de bulunan nüshasının beşinci cüzü (Mecmua, nr. 94) Bedr b. Abdullah el-Bedr tarafından Ebû Nuaym el-İsfahânî'nin Kitâbü'l-Erbaʿîn ʿalâ meẕhebi'l-müteḥaḳḳıḳīn mine'ṣ-ṣûfiyye adlı eserinin içinde yayımlanmıştır (Beyrut 1414/1993, s. 133-209). 2. Erbaʿûne ḥadîs̱en ʿan erbaʿîne şeyḫan fî erbaʿîne bâben li-erbaʿîne ṣaḥâbiyyen. Eserde her bölümün başında önce sahâbînin hayatı hakkında kısaca bilgi verilmiş, daha sonra hadis zikredilerek onunla ilgili açıklama yapılmıştır. Hz. Ebû Bekir'in rivayetiyle başlayan eserin nüshaları Berlin Staatsbibliothek'te (nr. 1467, pet. 582) ve British Museum'da (nr. 1628) bulunmaktadır. 3. Erbaʿûne ḥadîs̱ müselsele (Millet Kütüphanesi, Feyzullah Efendi, nr. 507, vr. 79-100). 4. Erbaʿûn fî ṭabaḳāti'l-ḥuffâẓ (Kitâbü'l-Erbaʿîn el-mürettebe ʿalâ ṭabaḳāti'l-erbaʿîn) (Dârü'l-kütübi'z-Zâhiriyye, Hadis, nr. 168). 5. Vefeyâtü'n-naḳale (Ṭabaḳātü'l-erbaʿîn). Ebû Muhammed İbnü'l-Ekfânî Hibetullah b. Ahmed'in 463-483 (1071-1090) yıllarını kapsayan Câmiʿu'l-vefeyât'ı üzerine (nşr. Abdullah b. Ahmed b. Süleyman el-Hamed, Riyad 1409/1989) yazılan bir zeyil olup 581'e (1185) kadar olan vefeyâtı kapsamaktadır. Münzirî de buna, 581-642 (1185-1244) yıllarını içine alan et-Tekmile li-Vefeyâti'n-naḳale (nşr. Beşşâr Avvâd Ma'rûf, I-IV, Beyrut 1401/1981) adıyla bir zeyil yazmıştır. İbnü'l-Mufaddal'ın ayrıca Taḥḳīḳu'l-cevâb ʿammen ücîze lehû mâ fâtehû mine'l-kitâb ve eṣ-Ṣıyâm adlı iki eserinden söz edilmektedir.

Kaynak: Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi

BİZE ULAŞIN
BİZE ULAŞIN