Türkiye'nin en iyi haber sitesi

BERCAN TUTAR

Chimerica’nın sonu ve çok kutuplu dünya egzersizi...

Sesli dinlemek için tıklayınız.

Çin'in Shenzhen kentinde yapılacak bugünkü Şi Cinping, Vladimir Putin ve Donald Trump arasındaki zirveyi dünya medyası 'Yeni Yalta' veya 'yeni küresel uzlaşı' başlıklarıyla yorumluyor. Ben aynı kanıda değilim. Çünkü çöken küresel sistemdeki statükolarını korumak için savaşmayı göze alamayan bu üç aktör yeni bir stratejiyi devreye sokuyor. Bu stratejiye 'nüfuz sahalarına müdahale etmeme anlayışı' diyebiliriz. Bu da çok kutuplu dünya egzersizi manasına geliyor.
Çünkü Soğuk Savaş'tan sonra ABD dünyada tek kutup haline geldi. ABD'yi bu noktaya getiren aktör ise Çin'di. Tıpkı Çin'in şu anki konumuna gelmesindeki ana aktörün ABD olması gibi. İlk adım 1971 yılında BM Genel Kurulu'nun aldığı kararla Çin'in BM'deki temsilcisi olarak Tayvan (Çin Cumhuriyeti) yerine Çin Halk Cumhuriyeti'ni (ÇHC) tanımasıyla başladı. Bu kararın arkasında ABD vardı. Bu kararla Çin'in BM Güvenlik Konseyi'ndeki daimî üyelik koltuğu Pekin yönetimine geçti. İşte sonraki yıllarda daha da pekişecek 'Chimerica' politikasının temelleri böyle atıldı.

***

Richard Nixon'ın Şubat 1972'deki Pekin ziyaretiyle ABD ve Çin arasındaki sembiyotik ilişkiler daha güçlendi. Henry Kissinger'ın mekik diplomasisiyle ABD, SSCB'ye karşı Çin'i 'detente/yumuşama' stratejisiyle yanına çekmeye başladı. Bu yolla rakip iki küresel gücün uzlaşarak ABD'ye karşı birleşmesi engellendi.
1972'de Çin'in Vietnam'a ihanet ve SSCB'ye karşı mevzilenmesiyle başlayan ABD ile sembiyotik ilişkisi Soğuk Savaş'tan sonra daha da derinleşti. 1991'de SSCB'nin dağılmasından sonra ABD tek hegemon olma stratejisini küreselleşme adı altında tedavüle soktu. Buradaki en büyük ortağı ise yine Soğuk Savaş'taki en kritik müttefiki Çin'di.
Fakat ABD'nin 'Yeni Roma' idealine ulaşması için Çin'e verdiği siyasi desteği ekonomik alana da taşıması gerekiyordu. İlk adımı Bill Clinton 26 Mayıs 1994'te attı. Alınan kararla Çin'in En Çok Kayırılan Ülke statüsü yenilendi ve bu imtiyaz insan hakları şartından ayrı tutuldu. Böylece Çin, serbest ticaret kurallarıyla demokrasi, insan hakları ve hukuk devleti kriterlerinden muaf tutuldu. Zira 1989'daki Tiananmen Meydanı olaylarının ardından ABD, Çin'in ticaret ayrıcalığını her yıl insan hakları karnesindeki iyileşmelere bağlı olarak gözden geçiriyordu.

***

Bu yönüyle karar, ABD-Çin ilişkilerinde ve küresel ekonomide bir dönüm noktası oldu. ABD sermayesi ve teknolojisi Çin'in işgücüyle birleşti. Ve karşımıza 1990'ların küreselleşmesi çıktı. Ardından 2000 yılında Çin'e 'Kalıcı Normal Ticari İlişkiler' statüsü verildi. Ardından ABD, Çin'in 2001 yılındaki Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ) üyeliğine onay verdi. Çin bu üyelikten sonra ABD ve dünya ekonomisinin fabrikası geldi.
Ancak 2010'lardan sonra Çin ile sembiyotik ilişki ABD'ye zarar vermeye başladı. İki ülke arasındaki ekonomik karşılıklı bağımlılık stratejik rekabete dönüştü. Bu bağlamda Rusya'nın geri dönüşüyle birlikte düşünülünce bugünkü zirve 'Chimerica' için sonun başlangıcı olacaktır. Dolayısıyla Shenzhen zirvesi gümrük vergileri, çipler veya İran'dan çok daha ötesini ifade ediyor.
Şu an Çin avantajlı görünse de bütün kartlar ABD'nin elinde görünüyor. Haliyle bu zirve Rusya'yı Çin ve ABD'ye yaklaştırırken Çin ve ABD'yi ise birbirinden uzaklaştıracaktır.
Çünkü Chimerica'daki karşıt dinamikler zayıflamak yerine Nvidia skandalı benzeri hamlelerin de gösterdiği gibi bu stratejik kopuş her geçen gün daha da güçlenecektir. Ve bundan sonra dünya ABD-Çin ayrışmasından ziyade bu ayrılığın artık ne tür ekonomik ve jeopolitik çalkantılara yol açacağını konuşacaktır.

Sabah.com.tr Uygulamamızı İndirin

Uygulamalara Özel Ayrıcalıkları Keşfedin!
Yasal Uyarı: Yayınlanan köşe yazısı/haberin tüm hakları Turkuvaz Medya Grubu’na aittir. Kaynak gösterilse veya habere aktif link verilse dahi köşe yazısı/haberin tamamı ya da bir bölümü kesinlikle kullanılamaz.
Ayrıntılar için lütfen tıklayın.
SON DAKİKA