Kirmânî, Rükneddin kimdir ?

Şevval 457'de (Eylül 1065) Kirman'da doğdu. Burada babasından, daha sonra yerleştiği Merv'de ise Muhammed b. Hüseyin el-Ersâbendî ve Ubeydullah b. Muhammed b. Erdeşîr el-Hişâmî'den hadis dinledi. Horasan bölgesinde Hanefî âlimlerinin imamı durumunda olan Kirmânî'den ders alanlar arasında el-Ensâb müellifi Abdülkerîm b. Muhammed es-Sem'ânî, Tâceddin Abdülgafûr b. Lokmân el-Kerderî, Muhammed b. Yûsuf es-Semerkandî, Muhammed b. Abdürreşîd el-Kirmânî, Ömer b. Abdülkerîm el-Versekî bulunmaktadır. Eserleri Horasan ve Irak bölgesinde yayılmış olan Kirmânî 20 Zilkade 543 (1 Nisan 1149) tarihinde Merv'de vefat etti.

Eserleri. 1. et-Tecrîd (et-Tecrîdü'r-Rüknî). Fıkha dair olan eser (Murad Molla Ktp., nr. 1084) müellifin öğrencisi Tâceddin el-Kerderî tarafından el-Müfîd ve'l-mezîd adıyla şerhedilmiştir (Beyazıt Devlet Ktp., Merzifonlu Kara Mustafa Paşa, nr. 181). 2. el-Îżâḥ. Kureşî, İbn Kutluboğa ve daha sonra gelen Hanefî tabakat müellifleri, Kirmânî'nin et-Tecrîd'e el-Îżâḥ adıyla bir şerh yazdığını belirtiyorlarsa da Cârullah Efendi bölümünde kayıtlı nüshanın üstüne Veliyyüddin Cârullah tarafından düşülen notta bu eserin et-Tecrîd'in değil Muḫtaṣarü'l-Kerḫî'nin şerhi olduğu, el-Îżâḥ ve ardından yazılan et-Tecrîd'in önsözlerinin de bunu gösterdiği belirtilmiş, dolayısıyla Kureşî ile İbn Kutluboğa'nın verdiği bilginin yanlış olduğuna dikkat çekilmiştir (Süleymaniye Ktp., Cârullah Efendi, nr. 586, Esad Efendi, nr. 964; Beyazıt Devlet Ktp., Veliyyüddin Efendi, nr. 1230; Köprülü Ktp., Fâzıl Ahmed Paşa, nr. 540; ayrıca bk. Keşfü'ẓ-ẓunûn, II, 1635, dipnot 2). 3. Şerḥu'l-Câmiʿi'l-kebîr. Muhammed b. Hasan eş-Şeybânî'ye ait eserin şerhidir. Yazma nüshalarında Nüketü'l-Câmiʿi'l-kebîr, İşârâtü'l-Câmiʿi'l-kebîr ve el-İşârât ilâ nüketi'l-Câmiʿi'l-kebîr adlarıyla da anılmaktadır (Süleymaniye Ktp., Fâtih, nr. 1554, Lâleli, nr. 804; İÜ Ktp., AY, nr. 3275; ayrıca bk. Brockelmann, GAL Suppl., I, 289). 4. Fetâvâ (Fetâvâ Ebi'l-Fażl) (Süleymaniye Ktp., Yenicami, nr. 626). Kirmânî'nin fetvalarını ayrıca, Rükneddin Muhammed b. Abdürreşîd el-Kirmânî diğer âlimlerin fetvaları ile birlikte Cevâhirü'l-fetâvâ adlı eserde bir araya getirmiş, bu eserin birçok nüshası günümüze ulaşmıştır (Süleymaniye Ktp., Bağdatlı Vehbi Efendi, nr. 586; Cârullah Efendi, nr. 921; Çorlulu Ali Paşa, nr. 266; Hekimoğlu Ali Paşa, nr. 401). Kâtib Çelebi, Kirmânî'nin Kitâbü'l-Ḥayż adlı bir eserinden daha bahsetmektedir (bk. Keşfü'ẓ-ẓunûn, II, 1414).

Kaynak: Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi

BİZE ULAŞIN
BİZE ULAŞIN