Orta Asya, Kafkasya ve Orta Doğu'nun enerji kaynaklarının Avrupa'ya sevkiyatında kilit rol üstlenen, dünyanın dört bir tarafında arama çalışmalarıyla küresel bir oyuncu olmayı planlayan Türkiye, yeni işbirliklerinin temelini İstanbul'da attı. Turkuvaz Medya'nın ev sahipliğinde, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı himayesinde gerçekleşen İstanbul Doğal Kaynaklar Zirvesi (İstanbul Natural Resources Summit-INRES), enerji ve doğal kaynaklar alanında dünyanın önde gelen isimlerini İstanbul'da bir araya getirdi. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın da katıldığı zirve kapsamında "Enerji Dönüşümünde Madencilik: Kaynakların Güvenliği" başlıklı bakanlar oturumu düzenlendi. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar'ın moderatörlüğünü üstlendiği oturumda Libya Sanayi ve Madenler Bakanı Ahmed Ali Ebu Heyse, Somali Petrol ve Maden Kaynakları Bakanı Dahir Shire Mohamed, Suudi Arabistan Endüstri ve Mineral Kaynakları Bakan Yardımcısı Khalid Al Mudaifer, Nijer Maden Bakanı Ousmane Abarchi ve Macaristan Dışişleri ve Ticaret Bakan Yardımcısı Boglarka Illes yer aldı.
ULUSLARARASI AKTÖR OLDU
Oturumun açılış konuşmasını yapan Bakan Bayraktar, dünyanın enerjide büyük bir dönüşüm süreci yaşadığını belirterek, "Bu durum kritik ve stratejik madenlere yönelik talebi ciddi bir şekilde artırdı. Çünkü bu mineraller temiz enerji teknolojilerinden batarya sistemlerine, elektrikli araçlardan dijital altyapıya ve sanayideki dönüşüme kadar birçok alanda vazgeçilmez bir ürün halini aldı" dedi. Madenciliğin sadece yer altındaki kaynakları çıkarmakla sınırlı olmadığını belirten Bayraktar, "Bu alan ekonomik güvenliğin, sanayileşme stratejilerinin ve bölgesel etkinliğin adeta temel yapı taşlarından biri haline geldi. Kritik minerallere erişim, uluslararası ilişkilerde de belirleyici bir unsur oldu" diye konuştu. Bu kapsamda Türkiye'nin çalışmalarına değinen Bayraktar, şöyle devam etti: "Milli maden şirketimiz Eti Maden, ki dünya bor rezervlerinin önemli bir bölümünü işletmekte ve bu alanda katma değerli üretimi önceliklendirmekte. Önümüzdeki dönemde nadir toprak elementlerinin işlenmesinde küresel bir aktör olma yolunda hızla ilerliyor. Bu alandaki bir diğer aktörümüz MTA International ise madencilikte arama, teknoloji ve uluslararası işbirliklerine dayalı yeni bir yaklaşımın temsilcisi. Bu iki şirketimizi sadece maden üretimini değil aynı zamanda sorumlu madenciliği teşvik eden, teknik kapasiteyi artıran ve uluslararası ortaklıklara açık modeller geliştiren kamusal aktörler haline getirmiş durumdayız."
TÜRK HEYETLERİ İNCELESİN
Oturumda konuşan Libya Sanayi ve Madenler Bakanı Ahmed Ali Ebu Heyse ise Libya'da maden açısından çok zengin bölgelerin bulunduğunu belirterek, "Jeolojik haritaları gözden geçiriyoruz ve güncelliyoruz. Büyük bir madencilik haritamız var. Burada 30'dan fazla minerali görmek mümkün. Yatırım mevzuatımız çok esnek, elverişli. Yabancı ve Libyalı yatırımda eşit muamele görüyor" şeklinde konuştu. Madencilikte ulusal bir ajans kurduklarını anlatan Heyse, "Libya'da büyük sanayi tesisleri de açıldı. Türkiye gibi kardeş devletlerle birlikte çalışabiliriz. Yatırıma açığız. Libya'da kamu özel şirketlerle ortaklık potansiyelinin yüksek olduğunu belirtmek isteriz. Türk heyetleri gelip inceleyebilirler. Madencilikte büyük fırsat var" ifadelerini kullandı.
SÖMÜRÜ DÜZENİ BİTTİ
2023'te yeni bir sayfa açtıklarını anlatan Nijer Maden Bakanı Ousmane Abarchi de, doğal kaynaklar üzerinde ulusal egemenliklerini ilan ettiklerini söyledi. Daha önce başka ülkelerin kaynaklarını sömürdüğünü anlatan Abarchi, madencilik ve petrol kaynaklarını artık Nijer halkı için kullandıklarını ifade etti. 2024'te yüzde 10.3 ile dünyada en yüksek büyümeyi gösteren ülkelerden biri olduklarını belirten Abarchi, "Bunu madencilik ve petrolle sağladık" dedi. Türkiye ile madencilikte önemli bir işbirliklerinin bulunduğuna değinen Abarchi, "MTA ile 2020'den beri işbirliğimiz var. Anlaşmamızı da yenileyeceğiz. Bu yıl altın çıkarma safhasına geçeceğiz" diye konuştu. Yapay bir şekilde ülkelerine yönelik güvensizlik algısı yaratıldığına değinen Abarchi, şöyle devam etti: "Güvenlik diyorlar ama bu sorunu öne sürenler güvenlik sorununu yaratanlar. Nijer'de biri altın biri uranyum olmak üzere iki devlet teşebbüsü şirket kuruldu. Bunlar başka şirketlerle faaliyetteler. Biz yatırımları teminat altına alıyoruz, anayasal garantiler veriyoruz. O nedenle yabancı yatırımcıları davet ediyoruz."
SOMALİ PETROL ÜLKESİ OLACAK
SOMALI Petrol ve Maden Kaynakları Bakanı Dahir Shire Mohamed, Somali'nin çok zengin kaynakları bulunduğunu belirterek, "Somali'nin çok stratejik bir coğrafi pozisyonu var. Maden kaynakları da çok zengin. Somali yasal mevzuatı hazırladı. Arama konularında çalışmalar yapıyoruz" dedi. Hidrokarbonların off shore araştırması için Türkiye ile anlaşma imzaladıklarını anlatan Mohammed, "Türkiye Somali'ye her zaman yakın ülke oldu. Bizim kardeş ülkelerin desteğine ihtiyacımız var. Kısa sürede Somali petrol açısından büyük bir ülke haline gelecek. Sondaj çalışmaları başladıktan sonra 2026 gibi keşifleri duyurmayı umuyoruz. Ayrıca madencilik kanunu için de çalışmalar devam ediyor. Gözden geçirip revize ediliyor ve meclise gidecek" dedi. Mohammed, şöyle devam etti: "Somali denilince herkesin aklına iki şey geliyor; güvensizlik ve altyapı. Biz altyapıyı yapıyoruz bize yardımcı olacak ülkelerle de çalışmak istiyoruz. Kamu ve özel ortaklıklar da önemli. Somali'de büyük şirketler bu modelle çalışabilirler."
KAYNAKLARIN YÜZDE 30'U BURADA
SUUDI Arabistan Endüstri ve Mineral Kaynakları Bakan Yardımcısı Khalid Al Mudaifer, ülkenin 2030 vizyonu belirlediğini hatırlatarak, "Bu kapsamda 2018'de başlattığımız madencilik stratejisini başarıyla uyguluyoruz. 2018'de 3-4 olan madencilik şirketi sayısı bugün 132'ye ulaştı. Ulusal programla hem yurtiçi hem yurtdışı faaliyetleri destekliyoruz" dedi. Ülkenin jeolojik haritası için 1 milyar dolardan fazla yatırım yapıldığını kaydeden Mudaifer, "Yüzde 5'i tamamlandı. Yatırımcı güvenini artıracak rekabetçi bir madencilik yasası hazırladık" diye konuştu. Afrika, Orta Asya ve Türkiye'yi kapsayan bölgede yüksek madencilik potansiyeline rağmen yeterli gelişim sağlanamadığına dikkati çeken Mudaifer, "Kaynakların yüzde 30'u burada, ancak yatırım eksik. Tedarik zinciri güvenliği için daha fazla kaynak ayrılmalı" ifadelerini kullandı.
TÜRKİYE'NİN İŞBİRLİĞİ AVRUPA İÇİN ÖNEMLİ
MACARISTAN Dışişleri ve Ticaret Bakan Yardımcısı Boglarka Illes ise Macaristan'ın geçmişten bu yana enerji konusunda imkânlarının kısıtlı olduğunu ve bu nedenle enerjinin güvenliği ve sürdürülebilirliğini çok önemli gördüklerini ifade etti. Bu iki alanı güçlendirmeyi arzu ettiklerini, uluslararası alanda işbirliği geliştirme ve bölgesel kalkınma programlarının içinde yer almayı çok önemli gördüklerini kaydeden Illes, "Bizim Türkiye'yle işbirliğimizin yenilenmesi, canlanması, artması çok önemli" dedi. Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı'nın Macaristan'ın enerji firması MOL ile imtiyaz sözleşmesi imzaladığını anımsatan Illes,"Birlikte çalışarak bir ortak girişim şirketi kurma kararı verildi. Macaristan sınırları içinde petrol ve maden arama çalışmaları yapılacak" değerlendirmesinde bulundu
