Anadolu tarımının bereketinde kadınlar var

Anadolu'nun bereketli topraklarında kadınların öncülüğünde yeni bir üretim hikâyesi yazılıyor. Kimi sabahın ilk ışıklarıyla serasına giriyor, kimi arı kovanlarının başında bal hasadına hazırlanıyor, kimi de yıllarca sürdürdüğü masa başı işini bırakarak toprağa dönüyor. Türkiye'nin farklı bölgelerinde kadın çiftçiler, geleneksel tarımsal üretimi girişimcilik, teknoloji ve kooperatifçilikle buluşturuyor. Üstelik bu dönüşüm yalnızca tarlada yetiştirilen ürünlerle sınırlı kalmıyor. Kadınlar ürettiklerini işliyor, paketliyor, markalaştırıyor ve doğrudan tüketiciye ulaştırıyor. Hakkari'de beş kadının arıcılıkla başlayan yolculuğu, Düzce'de üç dönüm araziden elde edilen üç ton yaban mersini, Samsun'da 11 kadının kurduğu kooperatif ve Yalova'da dünya pazarını hedefleyen süs bitkileri üretimi, kırsalda değişen ekonomik yapının dikkat çeken örnekleri arasında yer alıyor. Anadolu'nun farklı köşelerinden gelen bu hikâyelerin ortak noktası ise kadınların artık yalnızca üretimin değil, tarımsal ekonominin de yönetiminde söz sahibi olması.

BEŞ KADININ BAL ÜRETİMİ
Hakkari'nin Yüksekova ilçesinde beş kadın, devlet desteğiyle arıcılığa başlayarak ilk bal hasadını gerçekleştirdi. Demeter Tarımsal Kalkınma Kadın Kooperatifi çatısı altında bir araya gelen kadınlar, Tarım ve Orman İl Müdürlüğünün Organik Arıcılık Projesi kapsamında dört ay boyunca teorik ve uygulamalı eğitim aldı. Eğitimin ardından yüzde 75 hibe desteğiyle yaklaşık 50 arılı kovan ve üretim ekipmanı temin edildi. Kadınlar, Kamışlı ve Kısıklı köylerinde bal üretimine başladı. İlk hasadın ardından elde edilen ürünler, kooperatifin kahvaltı salonunda ve internet üzerinden satışa sunuldu. Kooperatifin 2019 yılında 14 girişimci kadın tarafından kurulduğunu anlatan Derya Taşar, daha önce küçükbaş hayvancılık yaptıklarını, arıcılıkla birlikte üretim alanlarını genişlettiklerini belirtti. Kadınların yeni hedefi ise kovan sayılarını artırarak üretim kapasitesini büyütmek. Hakkari'deki bu girişim, hayvancılıkla geçinen kırsal kesimde kadınların farklı tarımsal faaliyetlere yönelerek yeni gelir kaynakları oluşturabileceğini gösteriyor.

ÜÇ DÖNÜMDEN ÜÇ TON HASAT
Düzce'de 38 yaşındaki Simge Tokcan, 12 yıllık muhasebecilik kariyerini geride bırakarak çiftçiliğe başladı. Bartın'dan Düzce'nin Beyköy beldesine bağlı Derdin köyüne taşınan Tokcan, atıl durumdaki üç dönümlük araziyi yaban mersini bahçesine dönüştürdü. Daha önce tarımsal üretim deneyimi bulunmayan kadın girişimci, işe toprak analizi yaptırarak başladı. Kadın girişimcilere yönelik kredi imkânlarından yararlanarak 1.300 fidan dikti ve damla sulama sistemi kurdu. İlk üretim yılında 700 kilogram ürün elde eden Tokcan, 2026 sezonunda hasadını üç tona çıkardı. Teknolojiyi de üretim sürecine dahil eden kadın çiftçi, sulama sistemini uzaktan yönetebiliyor ve bahçesini dijital sistemlerle takip edebiliyor. İyi Tarım sertifikası almaya da hak kazanan Tokcan, ürünlerini perakende olarak satarken büyük market zincirlerine ulaşmayı hedefliyor. Üç dönümlük bir arazide elde edilen üretim miktarı, doğru ürün seçimi, bilimsel yöntemler ve teknoloji kullanımının tarımsal verimlilikteki önemini ortaya koyuyor.

ÜRÜNLERİ MARKALAŞTIRIYOR
Samsun'un 19 Mayıs ilçesinde 11 kadının bir araya gelerek kurduğu Engiz Kadın Girişimi Üretim ve İşletme Kooperatifi, yöresel tarım ürünlerini işleyerek ekonomiye kazandırıyor. Temmuz 2023'te kurulan kooperatifte kadınlar, salep ve aronya başta olmak üzere bölgede yetiştirilen ürünlerden reçel, marmelat, sirke, kurutulmuş meyve ve erişte hazırlıyor. Kooperatif Başkanı Oya Nur Kaya Bolat öncülüğünde yürütülen çalışmalarda bazı ürünler kadınların kendi bahçelerinde yetiştiriliyor. Hasadın ardından ürünler işlenerek satışa sunuluyor. Özellikle salep üretimine ağırlık veren kadınlar, toz salep ve sıcak salep hazırlayarak ürün çeşitliliğini artırıyor. Kadınların oluşturduğu bu üretim ağı, tarımsal ürünlerin yalnızca ham madde olarak satılması yerine işlenerek daha yüksek katma değer oluşturulmasını amaçlıyor. Kooperatif sayesinde kadınlar hem ortak üretim yapıyor hem de pazarlama faaliyetlerini birlikte yürüterek aile ekonomilerine katkı sağlıyor.

KIRSALIN YENİ GÜCÜ
Anadolu'nun farklı bölgelerindeki bu örnekler, kadın çiftçilerin üretimden pazarlamaya kadar uzanan süreçte giderek daha fazla sorumluluk üstlendiğini gösteriyor. Özellikle küçük ölçekli tarımsal işletmelerde finansmana erişim, üretim maliyetleri, ürünlerin işlenmesi ve düzenli satış kanallarının oluşturulması önemli ihtiyaçlar arasında bulunuyor. Kadın kooperatifleri ise üreticilerin ortak hareket ederek bu sorunlara çözüm geliştirmesine imkân tanıyor. Hakkari'de arıcılıkla üretim alanını genişleten kadınlar, Samsun'da yöresel ürünleri işleyen kooperatif ortakları ve Yalova'da süs bitkileri üretimini büyütmeye çalışan girişimciler, farklı sektörlerde benzer bir ekonomik modeli hayata geçiriyor. Bu modelde kadınlar yalnızca tarlada, serada veya üretim tesisinde çalışmakla kalmıyor; işletmelerin yönetiminde, ürün geliştirmede ve pazarlama süreçlerinde de yer alıyor. Tarımsal üretimde kadın emeğinin güçlenmesi, kırsalda yeni istihdam alanlarının oluşması ve yerel ekonomilerin gelişmesi açısından önem taşıyor.

BALIKESİR: 100 KADININ ORTAK EMEĞİ
Balıkesir'in Ayvalık ilçesinde kadınların üretime katılımını artırmak amacıyla 2019 yılında kurulan Ayvalık Üretim ve Pazarlama Kooperatifi, yerel tarımsal ürünleri ekonomik değere dönüştürüyor. Ayvalık Belediyesi tarafından kurulan ve yaklaşık 100 kadına çalışma ve gelir imkânı sunduğu belirtilen kooperatifte, belediye bahçelerinde yetiştirilen meyve ve sebzeler kadınların emeğiyle işleniyor. Hazırlanan ürünler paketlenerek kooperatif markası altında satışa sunuluyor. Böylece tarımsal üretim yalnızca hasat aşamasıyla sınırlı kalmıyor. Ürünlerin işlenmesi, ambalajlanması ve pazarlanmasıyla yerel ekonomiye daha fazla katma değer kazandırılması hedefleniyor. Ayvalık'taki model, kadınların ortak üretim sayesinde kendi gelirlerini elde etmelerine ve bölgenin tarımsal ürünlerinin markalaşmasına katkı sağlıyor.

EVDEKİ EMEK PAZARDA KAZANCA DÖNÜŞÜYOR
Kadın girişimcilerin karşılaştığı önemli sorunlardan biri, ürettikleri ürünleri düzenli olarak satabilecekleri pazarlara ulaşmak. Eskişehir'de faaliyet gösteren Tomris Kadın Girişimi Üretim ve İşletme Kooperatifi, bu soruna yerel ticaret üzerinden çözüm arıyor. Odunpazarı ilçesinin 75. Yıl Mahallesi'nde yaşayan kadınlara iş imkânı oluşturmayı amaçlayan kooperatif, tarlalarda ce atölyelerde üretilen ürünlerini Çarşamba Pazarı'nda açtığı tezgahta satışa sunuyor. Kadınların ürünleri, doğrudan tüketicilerle buluşuyor. Her çarşamba faaliyet göstermesi planlanan satış noktasıyla kadınların üretimden elde ettikleri gelirin artırılması hedefleniyor. Kooperatif Başkanı Özlem Değirmenci, kadın kooperatiflerinin karşılaştığı en önemli sorunlardan birinin üretilen ürünlerin satışını gerçekleştirmek olduğunu belirtiyor. Eskişehir'deki bu girişim, kadınların ekonomik hayata katılımında yalnızca üretim imkânlarının değil, ürünlerin müşteriye ulaştırılabileceği sürdürülebilir satış kanallarının da önemini ortaya koyuyor.