Balık çiftliklerine yapay zekâlı çözüm

Elektrik-Elektronik Mühendisliği eğitiminin ardından Bilgisayar Mühendisliği alanında yüksek lisans yapan Merve Büşra Ayık, su ürünleri yetiştiriciliğinde karşılaşılan ölçüm sorununa yapay zekâyla çözüm geliştirdi. 2022'de kurduğu Argema Teknoloji bünyesinde hayata geçirdiği FishGramer, balıkların ağırlığını su altında temassız ölçüyor. KOSGEB ve TÜBİTAK destekleriyle geliştirilen, üreticilerden ticari siparişler almaya başlayan teknoloji, Merve Büşra Ayık'a 2026 yılında Halkbank Üreten Kadınlar Yarışması'nda başarı getirdi. Yerli teknolojiyi dünya pazarına taşımayı hedefleyen Ayık'la yol haritasını konuştuk.
FishGramer fikri nasıl ortaya çıktı?
2022'de KOSGEB Ar-Ge, Ür-Ge ve İnovasyon desteğiyle Argema Teknoloji'yi kurduk. Su ürünleri sektöründe balıkların ağırlığının manuel yöntemlerle ölçüldüğünü, bunun zaman ve iş gücü gerektirdiğini gördük. Balıklara dokunmadan ölçüm yapma fikriyle geliştirdiğimiz FishGramer, su altı kameraları ve yapay zekâ sayesinde ağırlık ve biyokütleyi temassız ölçüyor.

Balık yetiştiriciliğinde yapay zekâya neden ihtiyaç var?
Yem miktarının ve hasat zamanının belirlenmesi için balıkların güncel ağırlıklarının bilinmesi gerekiyor. Geleneksel yöntemlerle belirli aralıklarla yapılan örneklemeler yeterli olmayabiliyor. Görüntü işleme ve derin öğrenme algoritmalarıyla ölçümleri otomatikleştirmeyi hedefledik. En önemli önceliğimiz, teknolojinin gerçek çiftlik koşullarında çalışabilmesi oldu.
FishGramer çiftliklerin ekonomisine nasıl katkı sağlıyor?
Yem, yetiştiriciliğin en önemli maliyet kalemlerinden biri. FishGramer'ın verileri, yemleme miktarının planlanmasına, büyümenin izlenmesine ve hasat zamanının belirlenmesine yardımcı oluyor. Yem dönüşüm oranının 2,0'dan 1,8'e iyileştirilmesi, aynı üretim için yaklaşık yüzde 10 yem tasarrufu potansiyeli anlamına geliyor. Sistem ayrıca manuel örnekleme ihtiyacını azaltıyor.
Fazla yem kullanımının çevresel etkisi nedir?
Tüketilmeyen yemler deniz tabanında birikerek su kalitesini olumsuz etkileyebiliyor. FishGramer'la balıkların büyümesine ilişkin güncel veriler sunarak yemleme planlamasını iyileştirmeyi amaçlıyoruz. Böylece hem gereksiz yem kullanımını hem de bunun çevresel etkilerini azaltmaya katkı sağlayabiliriz.
Teknolojiniz sektörden beklediğiniz ilgiyi gördü mü?
Türkiye'nin önde gelen su ürünleri üreticileriyle pilot çalışmalar gerçekleştirdik. 2026'da katıldığımız Future Fish Eurasia Fuarı'nda da yoğun ilgi gördük. Bu yıl sektörün önde gelen üreticilerinden çoklu adetlerde siparişler aldık. Bazı müşterilerimiz sistemi daha geniş ölçekte kullanmak için yatırım ve finansal planlamalar yapıyor. Bu gelişmeler, FishGramer'ın ticari karşılık bulduğunu gösteriyor.

KOSGEB ve TÜBİTAK destekleri size ne kattı?
KOSGEB desteğiyle kurduğumuz şirketi, daha sonra TÜBİTAK destekleriyle geliştirmeyi sürdürdük. Bu kaynaklar donanım tasarımlarını yenilememize, algoritmaları geliştirmemize ve sistemi sahada test etmemize imkân sağladı. Ancak destek almak tek başına başarı değil, asıl önemli olan bunu sürdürülebilir bir ürüne dönüştürmek.
Yurt dışı pazarlarına yönelik hedefleriniz neler?
Türkiye, özellikle levrek ve çipura yetiştiriciliğinde güçlü bir üretici. Bu altyapı, teknolojimizi geliştirmek için önemli bir avantaj. Web Summit Qatar ve Web Summit Lisbon gibi uluslararası etkinliklerde ürünümüzü tanıttık. Hedefimiz, yazılımı ve yapay zekâ altyapısı Türkiye'de geliştirilen FishGramer'ı küresel pazarlarda rekabet eden bir teknoloji markasına dönüştürmek.
Halkbank Üreten Kadınlar Yarışması'na başvurma kararınız nasıl oluştu? Teknoloji yoğun bir girişim olarak yarışma sürecinde sizi farklı kılan yönleriniz neler oldu?
Halkbank Üreten Kadınlar Yarışması'na başvururken en büyük motivasyonum, geliştirdiğimiz teknolojinin ekonomik değerinin yanında çevresel sürdürülebilirliğe sağladığı potansiyel katkıyı da anlatabilmekti. FishGramer, yapay zekâ ve mühendislik temelli bir teknoloji olsa da çözdüğü problem doğrudan doğal kaynakların daha verimli kullanılmasına dayanıyor.Biz yalnızca balıkların ağırlığını ölçen bir sistem geliştirmiyoruz. Aynı zamanda yem kullanımının optimize edilmesini, üretim süreçlerinin daha verimli yönetilmesini ve deniz ekosistemi üzerindeki baskının azaltılmasını destekleyen bir teknoloji geliştiriyoruz. 2026 yılında Halkbank Üreten Kadınlar Yarışması'nın Sıfır Atık ve Sürdürülebilirlik kategorisinde Türkiye finalisti olmak, bizim için büyük bir gurur kaynağıydı. Bu başarıyı yalnızca kişisel bir ödül olarak değil, ülkemizde kadın mühendislerin geliştirdiği ileri teknolojilerin ve sürdürülebilir üretime yönelik çalışmaların görünürlük kazanması açısından da çok değerli buluyorum.
Kadın girişimci olmanın zorlukları ve avantajları neler?
İleri teknoloji alanında kadınların temsili artırılmalı. Genç bir kadın olarak zaman zaman teknik yetkinliğimi daha fazla kanıtlamam gerektiğini hissettim. Elektrik-Elektronik Mühendisliği eğitimim ve Bilgisayar Mühendisliği yüksek lisansım, donanım ve yazılım alanlarını birlikte değerlendirmemi sağladı. Genç kadın mühendisler için cesaret verici bir örnek olmak istiyorum.
Yapay zekâ alanında girişim kurmak isteyen gençlere ne önerirsiniz?
İyi bir fikir tek başına yeterli değil; gerçek bir problemi çözmesi gerekiyor. Gençlere ürünlerini erken aşamada kullanıcılarla test etmelerini, KOSGEB ve TÜBİTAK gibi destekleri araştırmalarını öneriyorum. Doğru ekiple çalışmak, öğrenmeye açık olmak ve zorluklar karşısında vazgeçmemek çok önemli.

BALIKLARA DOKUNMADAN ÖLÇÜM
FishGramer, su altı kameraları ve yapay zekâyla balıkların ortalama ağırlığını ve biyokütlesini temassız ölçüyor. Ayık'ın verdiği bilgilere göre bu durum manuel örnekleme ihtiyacını azaltarak üretim kararlarının güncel verilere dayanmasını sağlıyor.

YÜZDE 10 YEM TASARRUFU POTANSİYELİ
Yem dönüşüm oranının 2.0'dan 1.8'e iyileştirilmesinin, aynı miktarda üretim için yaklaşık yüzde 10 yem tasarrufu sağlayabileceğini dile getiren Ayık, "FishGramer, daha doğru yemleme planlamasıyla maliyetleri ve çevresel baskıyı azaltmayı hedefliyor" dedi.