Türkiye'nin araştırma ve geliştirme (Ar-Ge) harcamaları 2025 yılında önemli ölçüde arttı. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından açıklanan Araştırma-Geliştirme Faaliyetleri Araştırması sonuçlarına göre, gayrisafi yurt içi Ar-Ge harcaması bir önceki yıla göre 328 milyar 607 milyon lira artarak 980 milyar 428 milyon liraya yükseldi.
Ar-Ge harcamalarının gayrisafi yurt içi hasıla (GSYH) içindeki payı da yükseliş gösterdi. 2024 yılında yüzde 1,46 olan oran, 2025 yılında yüzde 1,55'e çıktı. Söz konusu dönemde GSYH, 63 trilyon 240 milyar 523 milyon lira olarak kaydedildi.
AR-GE HARCAMALARININ YÜZDE 65'İ ŞİRKETLERDEN
2025 yılında Ar-Ge harcamalarında en büyük pay mali ve mali olmayan şirketlere ait oldu. Bu şirketler toplam harcamaların yüzde 65'ini gerçekleştirirken, yükseköğretimin payı yüzde 30,3 olarak hesaplandı. Genel devlet ve kâr amacı olmayan kuruluşların payı ise yüzde 4,7 oldu.
Ar-Ge harcamaları içerisinde en büyük kalem personel giderleri olarak öne çıktı. Personel harcamaları, toplam Ar-Ge harcamalarının yüzde 58,8'ini oluşturdu.
Ar-Ge faaliyetlerinin finansmanında da şirketler ilk sırada yer aldı. Harcamaların yüzde 52,5'i mali ve mali olmayan şirketler tarafından finanse edilirken, genel devletin payı yüzde 31,1, yükseköğretimin payı yüzde 14,1 oldu. Yurt dışı kaynakların finansmandaki payı yüzde 2,3 olarak gerçekleşti. Diğer yurt içi kaynakların payı ise yaklaşık yüzde 0,01 düzeyinde kaldı.
317 BİN 982 KİŞİ AR-GE FAALİYETLERİNDE ÇALIŞTI
Türkiye'de 2025 yılında tam zaman eşdeğeri (TZE) cinsinden toplam 317 bin 982 kişi Ar-Ge personeli olarak görev yaptı.
Ar-Ge personelinin yüzde 67,9'u mali ve mali olmayan şirketlerde, yüzde 29'u yükseköğretimde, yüzde 3'ü ise genel devlet ve kâr amacı olmayan kuruluşlarda çalıştı.
Kadın Ar-Ge personelinin sayısı 108 bin 453'e ulaştı. Böylece kadınlar, toplam Ar-Ge personelinin yüzde 34,1'ini oluşturdu.
Kadın Ar-Ge personelinin sektörlere göre oranı yükseköğretimde yüzde 48,1, genel devlet ve kâr amacı olmayan kuruluşlarda yüzde 32,2, mali ve mali olmayan şirketlerde ise yüzde 28,2 olarak belirlendi.
AR-GE PERSONELİNİN YÜZDE 31'İ DOKTORA MEZUNU
Ar-Ge personelinin eğitim durumuna bakıldığında, yüzde 40,6'sının lisans, yüzde 31'inin doktora veya eşdeğeri, yüzde 19,4'ünün yüksek lisans mezunu olduğu görüldü. Meslek yüksekokulu mezunlarının oranı yüzde 4,9, lise ve altı eğitim düzeyine sahip olanların oranı ise yüzde 4,1 olarak kaydedildi.
Tam zaman eşdeğeri üzerinden yapılan değerlendirmede ise Ar-Ge personelinin yüzde 49,6'sının lisans, yüzde 21,4'ünün doktora veya eşdeğeri, yüzde 18,5'inin yüksek lisans mezunu olduğu belirlendi. Meslek yüksekokulu mezunlarının payı yüzde 5,9, lise ve altı eğitim düzeyindekilerin payı yüzde 4,6 oldu.
AR-GE HARCAMALARINDA İSTANBUL İLK SIRADA
Bölgelere göre dağılımda İstanbul, Ar-Ge harcamalarında ilk sırada yer aldı. 2025 yılında toplam Ar-Ge harcamalarının yüzde 31,8'i İstanbul'da gerçekleştirildi. Ankara yüzde 30 ile ikinci, Kocaeli, Sakarya, Düzce, Bolu ve Yalova'yı kapsayan bölge ise yüzde 9,5 ile üçüncü sırada yer aldı.
Ar-Ge personelinin bölgesel dağılımında da İstanbul öne çıktı. Toplam Ar-Ge personelinin yüzde 32,2'si İstanbul'da, yüzde 19,8'i Ankara'da, yüzde 8,4'ü ise Kocaeli, Sakarya, Düzce, Bolu ve Yalova'yı kapsayan bölgede istihdam edildi.
ŞİRKETLERİN AR-GE HARCAMALARINDA MERKEZLERİN PAYI YÜZDE 54,9
Mali ve mali olmayan şirketlerin 2025 yılında gerçekleştirdiği 637 milyar 252 milyon liralık Ar-Ge harcamasının yüzde 54,9'u Ar-Ge merkezlerinde yapıldı.
Ar-Ge merkezlerinde gerçekleştirilen harcamaların yüzde 89,5'i, 250 ve üzeri çalışanı bulunan girişimlerden geldi.
YÜKSEK TEKNOLOJİLİ GİRİŞİMLER AR-GE HARCAMALARINDA ÖNE ÇIKTI
İmalat sanayinde faaliyet gösteren girişimlerin 2025 yılında gerçekleştirdiği 322 milyar 656 milyon liralık Ar-Ge harcamasının en büyük bölümünü yüksek teknoloji faaliyetindeki girişimler yaptı.
Yüksek teknoloji faaliyetindeki girişimlerin payı yüzde 47,7 olurken, orta yüksek teknoloji faaliyetindeki girişimlerin payı yüzde 40,7 olarak belirlendi. Orta düşük teknoloji faaliyetindeki girişimlerin payı yüzde 7,2, düşük teknoloji faaliyetindeki girişimlerin payı ise yüzde 4,4 oldu.
İmalat sanayindeki Ar-Ge faaliyetlerinde araştırmacı sayısı bakımından orta yüksek teknoloji girişimleri öne çıktı. Bu girişimlerde 32 bin 399 araştırmacı istihdam edilirken, yüksek teknoloji faaliyetindeki girişimlerde 23 bin 298 araştırmacı görev yaptı.
DOLAYLI AR-GE TEŞVİKLERİNİN PAYI YÜZDE 26,5'E ÇIKTI
Mali ve mali olmayan şirketlerin Ar-Ge harcamaları içerisindeki dolaylı Ar-Ge teşviklerinin payı da yükseldi. 2015 yılında yüzde 14,8 olan oran, 2025 yılında yüzde 26,5'e ulaştı.
Aynı dönemde mali ve mali olmayan şirketlerin Ar-Ge harcamaları 11,2 milyar liradan 637,3 milyar liraya yükseldi.
Sabah.com.tr Uygulamamızı İndirin
Uygulamalara Özel Ayrıcalıkları Keşfedin!
