İçinizden gelen ses size doğru mesleği söyler

LYS için karar günlerine çok az kaldı. En büyük sıkıntıyı iki arada bir derede kalan gençler yaşıyor. Anne-baba ya da rehber yönlendirmesi mi, yoksa bir çılgınlık yapıp kendi hayalindeki bölüm mü? Çocuk Gelişim Uzmanı Şenay Yılmaz, gençler için çok önemli tavsiyelerde bulundu.

HAYAL ETMEK ÜZEBİLİR!
Daha çocukken üniversite ve meslek baskısı yapan ebeveynler tercih sırasında nasıl davranmalı?
Bana kalsa 'Özgür bırakın' derim. Ancak ebeveynler yine de kendilerini tutamayıp müdahaleci olacaklardır. Zaten genç de ailesinin bu tavrını doğal karşılayacaktır. Bence aileler fikirlerini söylesinler ancak cümlenin sonunu "Biz bunu düşünüyoruz ancak senin vereceğin her karara saygı duyar, destekleriz" diye bitirsinler. Tabii ki bu cümle de havada kalmamalı, uygulamada da içeriğini yansıtmalı.

Çocukken hayal edilen meslekler üniversite tercihiyle çakışınca genç ne hisseder?
Hayal kırıklığı... Çünkü çocuklukta yaşanan pembe dünya artık siyah ve beyazdan hatta grilerden oluşmaktadır. Her şey daha gerçekçi ve ulaşılması biraz daha zordur. Eğer gelecek çocukluktan itibaren olması gerekenin üstünde bir beklentiyle planlanmış ise genç bu durumda kendini bile suçlayabilir. Yeteneksiz olduğunu düşünebilir, hatta zekasından bile şüphe duyabilir. Elbetteki daha gerçekçi düşünen ve beklentilerin daha az olduğu durumlarda hayal kırıklığının derecesi düşebilir. Bu nedenle çocuklarımızı geleceğe hazırlarken balon hayaller yerine, ayakları yere basan hedefler koymak başarıyı artıracaktır.

REHBERLİĞİ ES GEÇMEYİN
Kişi gelecekteki hayatını kaza eseri kazandığı okula göre mi belirlemeli, yoksa daha önceden hedef belirleyerek bu bölümü kazanana kadar devam mı etmeli?
Aslında buradaki kilit soru şu: "Kişinin mevcut durumu hedefiyle paralellik taşıyor mu?" Eğer kişi yeteneklerinin farkındaysa uğraşmalı. Ancak bunu bir saplantıya değil, hedefe çevirmeli. Çok kez başarılı olamadıysa, farklı seçenekleri de değerlendirmeli.

Seçim yaparken rehber öğretmen mi, iç ses mi dinlemeli?
Rehber öğretmeni yüzde 49, içten gelen ses yüzde 51 dinlenmeli. Rehber öğretmeni dinlemeli. Çünkü tercih sırasında yapacağı hataları azalacaktır. İç sesi dinlemeli. Çünkü gelecek hakkında değişik şeyler fısıldayabilir.

KARAR VERİRKEN 5 MADDEYE DİKKAT
1. Kendinizi iyi tanıyın. Yani güçlü ve zayıf yönlerinizi analiz edip yapabileceklerinize ya da yapamayacaklarınıza bakın.
2. Gerçekçi olun. Hayal edileni değil, mevcut durumu değerlendirin. Somut verileri göz önüne alın.
3. Üniversiteli olmak için tercih yapılmayın. Gelecekteki yaşantınızı şekillendiriyor olabilirsiniz.
4. Çevreyi değil, kendinizi mutlu etmek için seçim yapın.
5. Seçimlerinizi aceleye getirmeyin! Kaygılanmayın!

POPÜLER GÖRÜLEN YANILTIR
Bölüm araştırması yaparken nelere dikkat etmeli?
O bölümü okuyan hatta mezun olan kişilerden fikir almak çok önemli diye düşünüyorum. Zira oldukça popüler görünen bir meslek; sahada iş imkanı olmayan bir meslek grubu olabilir. O bölümün tarihçesi, Türkiye hatta dünya üzerindeki geçmişi, yurt dışı imkanları, bölümde okuyanların ve mezunların memnuniyet oranlarına bakılmalı. Ayrıca bölümün dezavantajları da araştırılmalı. Sadece olumlu yanları değil, olumsuz yanları da değerlendirilmeli.

PSİKOLOJİK DESTEK ŞART!
Kaygı ve anksiyete kişide yanlış tercih yapmaya neden olur mu?
Kesinlikle, evet. Kişi, kaygılı iken doğru karar veremez. Sürekli kararsızlık yaşar. Aşırı detaya daldığı için önemli olanı kaçırır. Etrafıyla çatışır ya da aşırı fikir alma çabası gösterir. Bu da onu hepten kısır bir döngüye sokar.

ÇOCUĞU ZORLAMAYIN!
Tercih yapmadan önce bir psikoterapi ya da grup terapisi (aynı sorunu yaşayan kişilerden oluşan) katılmak fayda sağlar mı?
Kişinin ihtiyaç duymasıyla alacağı bir karardır bu. Katılmalı ya da katılmamalı demek çok doğru olmaz. Eğer kişi, kendiyle ilgili çok fazla şeyi sorguluyorsa, uyku ve yemek problemleri yaşıyorsa, destek alması mutlaka faydalı olacaktır. Ancak burada önemli olan kişinin talebidir. Yoksa zorlanmamalıdır.

TİCARET ZEKASI OLAN SADECE PARAYA BAKAR!
İşe göre adam mı, adama göre iş mi tercih edilmeli?
Bence adama göre iş... Üniversitede okumak elbette güzel ama eğer okuduğu bölüm kişiye uygun değilse, mezun olduktan sonra istemediği işte çalışanlar ordusuna bir kişi daha eklenir. Oysa kişinin yapabileceklerinden yola çıkarak, becerilerine ve ilgi alanlarına öncelik vererek yapacağı tercihler geleceğinin daha mutlu geçmesini sağlayacaktır. Çalışma hayatımızın, tüm yaşantımızın yüzde 70'ini kapsadığını düşünürsek, bunun ne kadar önemli olduğu bir kez daha ortaya çıkacaktır. Sevdiğim özlü bir söz vardır: "Hayatın sırrı sevdiğini yapabilmek değil, yapabildiğini sevmektir." Bu söz, zaten her şeyi özetliyor sanıyorum.

KİŞİYE GÖRE DEĞİŞİR
Saygın meslek mi, para kazandıran meslek mi?
Kişinin sosyal zekasının ya da ticaret zekasının kuvvetli olmasına göre değişir. Sosyal zekası kuvvetli kişiler daha çok saygınlığa, ticaret zekası kuvvetli kişiler ise daha çok para kazandırmasına bakar. Bu da kişiye göre değişir.

İLKOKUL 3'TE YETENEK BELLİDİR
Çocuklar hangi sınıftan sonra üniversite psikolojisine hazırlanmalı?
Bence üniversite değil de, meslek alanlarına yönlendirme yapmak doğru olur. Özellikle ilkokul üçüncü sınıftan sonra çocuğun yetenekleri belirginleşir. 9-10 yaşından sonra yani ilkokul 3 itibariyle güçlü yönleri desteklenen çocuklar, 6'ncı sınıftan sonra daha gerçekçi mesleklere yönlendirilebilir. Ancak burada bahsi geçen zorlama değil, çocuğun farkındalığını artırmaktır.

PARA DA OLMALI STATÜ DE!
Çocuk Gelişim Uzmanı Şenay Yılmaz, "Hepimiz hayat standartlarımızı yükseltmek için çalışıyoruz. Ancak bazılarımız için hayatın merkezinde para, bazılarımız için ise sosyal statü çok önemli. Bunlarla mutlu oluyoruz. Bence hem sosyal statü hem de para önemli. Zira tek başına ikisi de mutlu etmez" diyor.