Haberi Dinle

Toprağın Ne Zaman Kayacağını Önceden Tahmin Etmek

HENRY FOUNTAIN
02.11.2009

SANTA BARBARA, Kaliforniya - Elinde su şişesiyle Dr. Dennis Staley yere çömeldi, parmağıyla toprağın yüzeyini temizleyip yere birkaç damla su döktü. ABD Jeolojik Araştırma Merkezi'nde çalışan Dr. Staley ve arkadaşı Dr. Jason Kean bir sabah Santa Barbara'nın hemen yukarısında Mission Konvoyu'nda toprak su etkileşimiyle ilgili bir gösteri sunmak ve bunun üzerine konuşmak için bir mola veriyorlardı. Dr. Staley, "Yüzey suyu emecek. Ama yüzeyin hemen altında su birikecek" diyor. Beklendiği gibi, sanki masa üstüne dökülmüş gibi su damlaları hâlâ görünürdü. Staley, "Böylece bu, doğal olarak yamaçlardan akan ve toprakça emilmeyen su miktarını artırır" diyor. Büyük ölçüde küllerle örtülü çorak araziye bakan Staley, "Tüm bunları yapmamızın nedeni işte bu" diye ekliyor. İki bilimcinin "tüm bunlar" dedikleri faaliyetlere gevşek kaya parçaları, kömürleşmiş meşe ve bodur manzanita ağaçlarının gövdelerinin bulunduğu patikasız yamaçlarda dolaşmak, yanlarında da alıcı cihazlar, güneş enerjisiyle çalışan bir iletişim ekipmanı, üç ayaklı bir ölçüm aygıtı, kablolar, bataryalar ve diğer erzakları taşımak dahil. Uzun vadeli heyelan risklerine yönelik bir araştırmanın parçası olarak, yağışların nasıl ve ne zaman toprakla kayaları sürükleyebildiğini ve yıkıcı bir çamur seline dönüştüğünü anlamak için ücra bir noktada gözlem istasyonu kuruyorlardı. Yalnızca dört ay önce orman yangınlarının çoraklaştırdığı göz önünde bulundurulduğunda Mission Kanyonu, bir heyelan ya da bu durumda daha uygun tanımıyla toprak kayması veya bundan daha da geçerli tabirle "moloz akışı" için uygun bir yer. Sonbahar ve kış sağanaklarının ilkbahar ve yaz mevsimlerinde yaşanan orman yangınlarını izlediği Güney Kaliforniya ve Batı'nın diğer bölgelerinde heyelanlar neredeyse kaçınılmaz bir son. Ancak toprak kaymaları dünyanın her yerinde bitki örtüsünün yaygın olduğu arazilerde sık sık meydana geliyor. Pasifik Sahili Otoyolu'nun güneyinde, buraya yarım saat uzaklıkta bulunan küçük La Conchita kasabasında beyaz tahta haçlar 2005'te kasabada yaşanan toprak kayması faciasında 10 kişinin can verdiği yeri işaret ediyor. Geçtiğimiz birkaç ay içinde tayfunlar Filipinler ve Tayvan'da köyleri gömerek, yüzlerce kişinin ölümüne yol açarak ve ekonomik hayatın yaygın bir biçimde aksamasına yol açan toprak kaymalarına sebep oldu. Maryland eyaletinin Greenbelt kentinde yer alan NASA Goddard Uzay Uçuş Merkezi'nde araştırmacı Dalia B. Kirschbaum'un topladığı verilere göre geçen yıl dünyada kayıt altına alınmış yağmur kaynaklı en az 540 heyelan meydana gelmiş. Bütün bu felaketlerde 2 bin 100'den fazla kişi hayatını kaybetmiş. Can ve mal kaybındaki bedel göz önünde bulundurulduğunda, Dr. Staley ve Dr. Kean heyelanların ne zaman ve nasıl meydana geldiği, yani toprağın ve altındaki kayanın hangi karakteristik özelliklerinin, yamacın eğimiyle yağış yoğunluğunun ne derece önüne çıkan her şeyi yıkan toprak kayması ya da kanyondan aşağı gürleyen bir çamur seline yol açtığı üzerinde çalışıyorlar. Ve Dr. Kirschbaum ile diğer araştırmacılar uydu verilerini kullanarak geniş ölçekte toprak kayması risklerini inceliyorlar. Amaç yerel, bölgesel ve hatta küresel yönden risk analizi yapmak ve felaketin ne zaman ortaya çıkabileceğini tahmin etmek. Oysa heyelanlar ne bilim dünyası ne de kamuoyu tarafından diğer felaketler kadar dikkat çekmiyor. Toprak kaymaları genellikle ikinci derece riskler, deprem, yangın, kasırga gibi çok daha büyük doğal felaketlerin yan ürünü olarak görülüyorlar. Heyelanlar, sık sık ücra ve gelişmemiş bölgelerde meydana gelen büyük ölçüde belli bir bölgede sınırlı kalmış olaylardır. Ayrıca oldukça şaşırtıcı olabilirler: Örneğin fırtınada bir yamaçta heyelan meydana gelirken, bitişik yamaçta hiçbir şey olmayabiliyor. İngiltere'de Durham Üniversitesi'nde coğrafya profesörü David Petley, "Burada gerçekten önemli bir problem var. Bu heyelanların oluş sürecini anlama konusunda inanılmaz ölçüde zayıfız" diyor. Aynı zamanda Uluslararası Heyelan Merkezi'ndeki küçük bir araştırma grubunun müdürlüğünü yapan Petley 2002'den beri ölümcül heyelanlara dair bir veritabanını muhafaza ediyor. Bunu kısmen, heyelanların ne zaman ve nerede meydana geldiği bilgisinin bu vakaları anlama yolunda bir adım olduğunu düşündüğü için yaptığını söylüyor. Ancak Petley'nin söylediği bir diğer sebep ise basitçe, "toprak kaymalarının ciddi sonuçları olduğunu göstermek."

kalan karakter 460

yorumla

ÖNEMLİ NOT: Bu sayfalarda yayınlanan okur yorumları okuyucuların kendilerine ait görüşlerdir. Yazılan yorumlardan SABAH veya sabah.com.tr hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.

Diğer New York Times Haberleri

Diğer New York Times Haberleri: Seçim Hileleri Rus Halkında Tepkiye Yol Açmıyor; İyi Müzik, Doğuştan Yetenekli Bir Kadın; Suçlu Aileler, Maymun İştahlı Aile Danışmanları; Sadece 200 Kişilik Bir Köy, Tutunacak Gücü Kolombiya'nın Tropik Çölünden Bulabiliyor; Bir Zamanlar Afganistan'da...; Rüzgar Ve Samanla Isınan Bir Ada; Güneş Enerjisi Su Savaşlarını Yeniden Tetikliyor; Daha İyi Bir Ampul Yap Ve 10 Milyon Doları Kap; Taliban'ın Elinde 7 Ay; Siyasi Krizde Honduraslılar Azizeye Sığındı; Yüzyıllar Sonra Kral V. Henry'nin Zaferi Tarihçilerin Kuşatması Altında; Açlık Korkusu Nüfusla Beraber Artıyor; Kanlı Yunus Katliamı Japonların Tadını Kaçırdı; Çin'in Yeni Gerillaları: Bağımsız Sinemacılar; Efsane Pilotun Geri Dönüşü; Gerçek Hayattan İlham Alan Bir Roman Yazarı; Brezilya'da Bir Köyün Sesi Olan Müzisyen; Siyah-Beyaz Bir Dünyanın Renkleri; Kokteylin Nasıl Çalkalanacağına Dair Renkli Bir Tartışma; Amerikan Kökenli Meksika Sosislerine Övgü; Balığını Kurtarmaya Çalışan Bir Kasaba; Bir Tatlı İkramı Arap Dünyasına Yayılıyor; Tablet Bilgisayarlara Sonunda Dokunabileceğiz; Hibrid Arabalarda Kişiye Özel Motor Sesi Seçimi; İnsülin Spreyinin Faydaları Henüz Belli Değil; Afrika'da İnternetin Erişemediği Yerde Telefon Devreye Giriyor; Diğer İnsanların Kederini Paylaşmak; Gerçekle Yüz Yüze Gelme Vakti; Üç Boyutlu Bir Yaşam; Sudan'la Müzakereler

www..com.tr: Facebook’un en iyi gazetesi
SABAH’ı beğen,
son dakika haberlerini kaçırma facebook.com/Sabah; Son dakika haberlerini
Twitter’ın en iyi gazetesi
Sabah’da takip et twitter.com/sabah