Ne mutlu ki, Kahire ve Şam sokaklarındaki olayların yanı sıra devam eden bir başka Arap Baharı daha var: Genç Araplar tarafından kurulan teknoloji şirketlerinin sayısındaki patlama. Bu patlamanın merkezi, Amman'ın göbeğinde binalardan oluşan bir kompleks. Burası, Ürdün Ordusu'na karargâhı olarak inşa edildi, ama Kral Abdullah son anda, ordu binasının başka bir yere yapılmasını emredip kompleksin adını "İş Parkı" olarak değiştirdi ve burayı özel ekonomi bölgesi ilan etti. Çok katlı ordu binalarında şimdi "Microsoft", "HP", "Samsung" ve "Cisco" yazan dev tabelalar var. Ama asıl dikkatimi çeken, "Oasis500" yazan bina oldu. Burası Arabistanlı Lawrence ile Mark Zuckerberg'in buluştuğu yer. Arap mülkiyetli ileri teknoloji aracısı Oasis500, Ürdün'de 500 yeni teknoloji şirketi yetiştirmeyi planlıyor. Burada yeni bir şirket kurmak isteyen her Arap ve Ürdünlü girişimciye başlangıç desteği öneren kurum, çöldeki ani bir s ağanak g ibi d aha ş imdiden, neredeyse bir gecede Arapça içerikli onlarca internet şirketinin kurulmasına yardım etti. Günümüzde dünyadaki internet içeriğinin sadece yüzde 1'i Arapça, ama bunun yüzde 75'i Ürdün'de üretiliyor. Arap Dünyası büyük genç nüfusunu tatmin etmek için, kamu sektörü dışında milyonlarca iş yaratmalı. Ama ne yazık ki, işverenler (şirket kurmaya hazır, riski göze alan zeki kişiler) olmazsa çalışanlar da olmaz. Oasis500 de işveren sayısını hızla artırmaya çalışıyor. Bu Arap Baharı olmazsa, diğer Arap Baharı da asla uzun sürmez. Onu sürdürecek orta sınıf olmaz. Bir Arap "Silikon Vadisi" kurmak için yeterli hammadde olduğuna inanarak ülkesine geri dönen, Yahoo'nun eski baş veri sorumlusu Usame Feyyad, "Biz istihdam sağlamak yerine şirket kurmaya daha çok inanıyoruz" diyor. Arap Dünyası'nda risk sermayesi geleneği olmadığı için, Oasis500 bir öncü. Kurum şirket kurma planı olan tüm Arap ve Ürdünlüleri davet ediyor. Kabul edilen her plana, 15 bin dolarlık başlangıç desteği veriliyor. Şirket kurucuları daha sonra, nasıl şirket kurulacağını öğreten beş haftalık yoğun eğitim sürecinden geçmek zorunda. Başarılı olanlara İş Parkı'nda altı aylığına ofis veriliyor. İş geliştirme döneminin ardından büyümeyi başaranlara daha fazla melek fonu, hukuki danışmanlık, rehberlik ve yerli iş yöneticileriyle bağlantı olanağı sunuluyor. Oasis500 bu aşamaya kadar gelen her şirkete yatırım yapıyor. Feyyad Oasis500'ün 2010'daki kuruluşundan beri 2 bin başvuru aldığını ve 49 şirkete yatırım yaptığını söylüyor. Bu yatırımların birisinden kâr ederek çıkmışlar, 45'i hâlâ devam ediyor. Sadece üç yatırım başarısız olmuş. Şu anda temel eğitim için ayda yüzlerce başvuru alıyorlar. Ziyaretim sırasında Feyyad bana, en yeni şirketlerin 30'unu tanıttı. Bunlar arasında, üniversite lisans derslerine yönelik ders paketleri sunan Doseyeh. com, yerli zanaatkârlara çevrimiçi pazar sağlayan Firstbazaar.com, çocuklar için Arapça internet içeriği oluşturan Littlethinkingminds. com, ebeveynlik, güzellik ve sağlık konularında Arapça eğitim videoları hazırlayan Ekeif.com, para havalesi platformu Gateexpress.com ve Motley Fool finans sitesinin Arapça uyarlaması Tawajood.com var. Ayrıca dünyadaki oyun meraklılarının yüzde 40'ını oluşturan genç Arapların internette oyun oynarken iş becerileri geliştirmesini sağlayan Fakker, Arap konaklama sitesi Gweet.com ve çevrimiçi Arap müzik okulu I3zif.com var. Oasis500'e ilaveten, genç Arapların YouTube ile sitenin kendi platformu için kendi çizgi filmlerini ve içeriklerini (bunları bazısı siyaseten oldukça cüretkâr) üretmesine yardım eden, sevilen yeni site Kharabeesh.com'u da ziyaret ettim. Sitenin kurucularından Vail Attali, "Biz kendimizi sadece girişimci değil, değişim yaratanlar olarak da görüyoruz. Eğitim insanların zihniyetini değiştirmenin uzun yolu, ama bizce medya bunu kısa yolu" diyor. Kalp izleme teknolojisi geliştiren VitalTronix'in kurucusu Macit Jarrar'a göre, tüm gençlerin iş aradığı bir ortamda "işsizlikle başa çıkmanın tek yolu, kendi işini kurmak". Ürdün'ün petrolü, bu bakış açısı. Rüşvet ve siyasi reform gibi ciddi sorunları olsa da, Ürdün hükümeti aynı zamanda eğitimi, yüksek hızlı bant genişliğini, sansürsüz interneti ve fikri mülkiyeti koruyup yatırımı teşvik eden yasaları birleştirerek, Arap ülkelerindeki en iyi altyapıyı oluşturdu. Bu, devlet ihaleleri yerine girişimciliğe dayanan yeni bir Arap büyüme modeli. Nasdaq'a kote olan ilk Arap şirketi Aramex'in kurucularından ve Oasis500'ün yatırımcılarından Fadi Gandur, "Girişimcilik güçlendirmeye dayanır. Kendi geleceğine sahip çıkmak ve hevesli genç girişimcilere beceriler ve araçlar sağlamak; girişimcilerin devlete daha az bağımlı olması ve iş aramak yerine kendi işlerini kurmaları ve böylece kendileri, çalışanları ve toplumun geneli için değer üretmeleri anlamına gelir" diyor. Bu Arap Baharı'nı diğeri kadar desteklememin nedeni bu.
THOMAS L. FRIEDMAN
