Sarıkamış Dayanışma Grubu Başkanı Prof. Dr. Bingür Sönmez'in, Tokat yöresine ait "Hey Onbeşli" türküsünün oyun havası değil ağıt olduğunu söylemesi tartışma başlattı. Kimi araştırmacılar, bu türkünün I. Dünya Savaşı'nda henüz 14-15 yaşındaki Hicri 1315 (Miladi 1899-1900) doğumlu çocukların seferberliğe gönderilirken arkalarından yakılan ağıt olduğunu ve bu yüzden oyun havası gibi söylenip göbek atılmasına karşı çıktı. Müzik dünyasından kimi isimler ve yorumcular ise "Anadolu halkı oynamayı seviyor, yapacak bir şey yok. Önemli olan günümüze kadar gelmesi" yorumunu yaptı. Dokuz Eylül Üniversitesi Buca Eğitim Fakültesi Türkçe Eğitimi Bölüm Başkanı Doç. Dr. Mehmet Yardımcı, "O türküde 1315 doğumlu gençlerin Tokat'ın Zile ilçesinden seferberliğe gidişlerinin hikâyesi anlatılmıştır" dedi. "Babam 1315'lidir; 88 yaşında vefat etmiştir. Annem ise 1320'li olup 90 yaşında vefat etmiştir" diyen Yardımcı, "Annem, babamın arkasından ağıt diye söylermiş. Şimdi bu türküyle göbek atılması zoruma gidiyor" diye konuştu.
DÜĞÜNDE DURDURUYORUM
Tokat Şairler ve Yazarlar Derneği Yönetim Kurulu Üyesi Mehmet Emin Ulu'nun açıklamaları, Doç. Dr. Yardımcı'yla paralellik gösterdi. "Türkü, 1922 ila 1923 yılları arasında yaygınlaşmış ancak hikâyesi 1914 ile yani I. Dünya Savaşı ile de alakalı" diyen Mehmet Emin Ulu, şöyle devam etti: "Yavuklularıyla vakit bile geçirememiş 14-15 yaşındaki gençler, sefere gönderilmiş. Derin acılar var geçmişinde... Türkünün formatı 1940'lardan sonra değişmiş. İnsanlar acılarını unutmak, unutturmak amacıyla değiştirmiş. Düğünlerde çalındığı zaman durduruyorum: 'Bu ağıttır' diyorum. Tokat'ta hayli kabul gördü. Acılarımızı oynayarak, gülerek ortaya koyarsak geçmişimizi anlatamayız."
DOMDOM KURŞUNU DA AYNI
Araştırmacı ve Kalan Müzik'in sahibi Hasan Saltık ise tartışmaya "Anadolu halkı oynamayı sever. Geçmişinde acı olan birçok türkü de benzer şekilde söylenir" diyerek atıldı. "Domdom Kurşunu"nu örnek veren Saltık "Bu da bir ağıttır; namus yüzünden işlenen bir cinayeti anlatır. Ancak bu türkü çalındığında insanlar göbek atmaya başlar. Bunun çok fazla örnekleri var. Anadolu halkı ritme göre hareket ediyor. Belli bir saatten sonra önemi kalmıyor. Bu durum beni rahatsız etmiyor, yapacak bir şey yok" dedi.
Türkünün sözleri
Hey onbeşli onbeşli/ Tokat yolları taşlı/ Onbeşliler gidiyor/ Kızların gözü yaşlı/ Aslan yarim kız senin adın Hediye/ Ben dolandım sen de dolan gel beriye/ Fistan aldım endazesi on yediye/ Gidiyom gidemiyom/ Az doldur içemiyom/ Sevdiğim pek gönüllü/ Koyup da gidemiyom/ Aslan yârim kız senin adın Hediye/ Ben dolandım sen de dolan gel beriye/ Fistan aldım endazesi onyediye/ Giderim elinizden/ Kurtulam dilinizden/ Yeşil baş ördek olsam/ Su içmem gölünüzden/ Aslan yârim kız senin adın Hediye/ Ben dolandım sen de dolan gel beriye/ Fistan aldım endazesi on yediye
AĞIT KALSA UNUTULURDU
Songül Karlı (Tokatlı türkücü): Farklı yorumlarla da olsa günümüze taşınması çok önemli. Ağıt olarak kalsa belki de tamamen unutulacaktı, bugün tartışılmayacaktı. Bir sürü türkü, işlenmediğinden dolayı yok oldu. Ben de günümüzdeki versiyonuyla defalarca söyledim ama yeri geldiğinde 'oyun havası değil ağıt olduğu' bilgisini de verdim. Halk konserlerinde dile getirdim.
