Sıcakla mücadelenin en serin yolları

Uzun ve sert geçen kışın ardından yazın bir an önce gelmesini iple çektik. Sıcak havanının kendisini iyice hissettirdiği bugünlerde ise bu kez bunaltıcı sıcaklarla boğuşuyoruz. Avrupa ya da Basra'dan gelen sıcak hava dalgalarının da etkisiyle yurt genelinde sıcaklık mevsim normallerinin 5 ila 10 derece üzerine çıktı. Dereceler 40'ları gördü. Bu sıcaklara aşırı nem de eklenince hissettiğimiz sıcaklık içinden çıkılmaz hal alıyor. Bugünlerde çevrenizden halsizlik, konsantrasyon bozukluğu, gergin haller, uyuma güçlüğü, hatta nefes alma zorluğu yakınmalarını sıkça duyuyorsunuzdur. Araştırmalar aşırı sıcaklarda sadece yaşlıların, çocukların, diyabet ve kalp hastalıkları gibi rahatsızlıkları olan kişilerin değil, aynı zamanda ruhsal bozukluğu olan hastaların da risk altında olduğunu gösteriyor. Biz de, bu kavurucu sıcaklarda hem fiziksel hem de ruhsal olarak sağlıklı kalabilmenin yollarını uzmanlarıyla konuştuk.

YORGUNUZ VE SİNİRLİYİZ

Türkiye Psikologlar Derneği İstanbul Şube Genel Sekreteri Uzman Psikolog Sema Sözer Dabanlıoğlu kavurucu sıcak ve nemin, insanın ruh sağlığına etkilerini değerlendirdi. Dabanlıoğlu'nun bu konudaki çarpıcı mesajlarından bazı satırbaşları şöyle:
SİNİR SİSTEMİ DE ETKİLENİYOR: Yüksek sıcaklığa uzun süre maruz kalınan, vücudun terle kaybettiği suyun ve minerallerin telafi edilmediği durumlarda ısı stresi veya sıcak çarpması meydana gelebilir. Bu durum böbreklerden, kaslara ve dolaşım sistemine kadar birçok şekilde vücudu etkilediği gibi merkezi sinir sistemi üzerinde de olumsuz etki gösterir.

BEYİNDEKİ KİMYASAL DENGESİ BOZULABİLİR: Aşırı sıcaklarda, beyindeki kimyasalların dengesinde bozulmalar gözlenebilir. Bu da beynin sorumlu olduğu duygu durumunun düzenlenmesinde sorunlara yol açar. İnsanların bu dönemlerde anlam veremedikleri, herhangi bir şey yapmak konusundaki isteksizliklerinin ya da beklenmedik duygu durumu değişikliklerinin -bir fizyolojik veya ruhsal nedeni yoksa- yüksek hava sıcaklığından kaynaklanabileceği akılda tutulmalı. Yüksek sıcaklıkta kan dolaşımında meydana gelen değişiklikler ve aşırı terleme hem fiziksel hem de zihinsel performansta gerilemelere neden olabilir.

STRES HORMONU ARTAR: İnsanların maruz kaldığı sıcaklık arttığında ise çabuk öfkelenme ve huzursuzluk başgösterir. Yüksek sıcaklık ve şiddet arasındaki ilişkiyi inceleyen çalışmalar, küresel ısı artışıyla birlikte şiddet olaylarının da artabileceğini öngörüyor.

GEÇİCİ DEPRESİFLİĞE NEDEN OLABİLİR: Uykuya dalma süresinde uzama, gece uykusunda daha fazla bölünme ve toplam uyku süresinde azalma görülebilir. Birkaç gün üst üste yaşanan az miktarda, kalitesiz veya düzensiz uyku kişide konsantrasyonda ve dikkatte azalma, fiziksel ve zihinsel olarak daha az enerjik hissetme gibi sorunlara neden olur. Sıcaklık nedeniyle yaşanan uyku problemlerindeki ciddi bir artış geçici olarak depresif duygu durumuna bile yol açabilir.

HASTANEYE BAŞVURULAR ARTIYOR: Sıcak hava dalgalarının insan ruh sağlığına neden olduğu değişimler üzerine yapılan çalışmalar, zihinsel bozuklukları olan hastalarda hastaneye yatış oranlarının bu dönemlerde ciddi bir oranda arttığını gösteriyor. Aşırı sıcakların ruh sağlığı üzerindeki etkilerini önlemek için serin yerlerde bulunarak, sıvı tüketimi artırılmalı.

BOL SU İÇİN VE DOMATES YİYİN

Memorial Ataşehir Hastanesi Dahiliye Bölümü'nden Prof. Dr. Birsel Kavaklı'nın önerileri ise şöyle:

ŞAPKAYI ISLATMAK DOĞRU DEĞİL: Bu sıcaklarda eğer dışarı çıkmak zorundaysak şapka ile beyaz, ince, uzun kollu kıyafetler tercih edilmeli. Serinlemek için sıkça yapılan şapkayı ıslatma hareketi ise doğru değil. Islak kıyafetlerle rüzgara maruz kalmak fibromiyalji yani kas ve iskelet sistemi rahatsızlıklarına yol açar. Ayrıca açık renkte şemsiyeler tercih edilmeli.

EN AZ 30 FAKTÖRLÜ KORUYUCULARLA CİLT KORUNMALI: Koruyucular güneşe çıkmadan yarım saat önce sürülüp her iki saatte bir tekrarlanmalı. Güneş ışınlarının güçlü olduğu 11.00-16.00 saatleri arasında güneş ışınlarından kaçınılmalı. Cildin normal, yağlı veya kuru olduğuna bakılmadan mutlaka bir nemlendirici kullanılmalı. Kollajen üretimini tetikleyen ve antioksidan etkisi bulunan E vitamini dışında cilt güzelliği için önemli olan B12 vitamini, folik asit, magnezyum gibi besin ögeleri eksiksiz olarak alınmalı.

SAAT BAŞI BİR BARDAK SU İÇİN: Bugünlerde ağzın kuruması beklenmeden günde en az 2-2.5 lt su tüketilmeli. Çok soğuk ve buzlu içecekler tercih edilmemeli; alkollü içeceklerden de uzak durulmalı. Spor yaparken de, havanın serinlediği akşam saatleri ya da güneş ışığının dik gelmediği sabahın erken saatleri tercih edilmeli.

SALATALIK, YOĞURT, KARPUZ, DOMATES: Düşük kalorisi nedeniyle bu mevsimde kahvaltıdan yatma vaktine kadar domates tüketilebilir. Çünkü güneşin yüksek ışınlarına karşı cildi besleyen vitamin ve mineralleri içerir. Salatalık da A ve C vitamini açısından zengin olduğu için tüketilmeli. Yüksek antioksidan düzeyine sahip olan karpuz da, vücutta su kaybını önler. Kinoa, yaz mevsiminde salatalarda haşlanmış olarak tüketilebilir. Bağırsakları düzenleyen, yararlı bakterileri içeren yoğurt da serinletici olarak tüketilmeli.

MAGNEZYUM GEREKLİ: Yazın oluşan bir başka sağlık sorunu da tuz kaybı. Buna karşı sodyum, potasyum, magnezyum içeren içecekler önerilir.

SİNEKLERE DİKKAT EDİN: Hijyen kurallarına dikkat edilmeden yapılan yemekler ya da yıkanmayan sebze-meyveler bağırsak enfeksiyonu oluşturabilir. Yazın daha çok besin zehirlenmeleri, yaz ve seyahat ishalleri görülebiliyor. Bir yemek üstüne konan sineğin bıraktığı bakteri bile üreyerek hastalıklara sebep olabiliyor.

ISSIZ GALATA KÖPRÜSÜ
Eminönü'nü Karaköy'e bağlayan Galata Köprüsü en son her halde sokağa çıkma yasağı olduğunda bu kadar ıssız olmuştu. Her gün sayısız insan ve araç trafiğine şahit olan köprü hafta içi öğle saatlerinde, İstanbul'u keşfetmeye çalışan bu iki turiste kalmıştı.

ŞAPKASIZ ÇIKMAYIN
Sıcaklar canımızdan bezdirdi ama memnun olanlar da var. Ailesiyle birlikte seyyar satıcılık yapan Kabataş'ta şapka satan Burak Pil de onlardan biri. Pil vapurdan, tramvaydan inenlerin bıcaktan korunmak için doğruca şapka tezgahına geldiğini anlatıyor.

TÜYLÜ DOSTLARI UNUTMAYIN
Bir restoranda şef olarak görev yapan Hakan Aydın ve arkadaşı Mustafa Kuntoğlu serinlemek için kendilerini Yenikapı sahiline atmış. Ama asıl amaç Aydın'ın köpeği Paşa'nın serinlemesi. Paşa denizi o kadar seviyor ki suya girince bir daha çıkmak istemiyormuş.

GÜNEŞ ŞİFA DA VERİR
Romatizmadan mustarip olan bu hanım, şifa bulmak için güneşlendiğini söylüyor.

ÖNCE OKU, SONRA KATLA
Erol Bey, sıcaklardan bunalınca bir ağacın gölgesine sığınmış, gazetede kağıdından yaptığı şapkasının hafif ve koruyucu oldğunu söylüyor.

TAM TEÇHİZATLI BALIKÇI
Adanalı Onur Buluk, İstanbul'un ve denizini tadını çıkarıyor. Köprü altında denize girmek yasak ama Buluk bir yolunu bulup serin sularla buluşuyor.

İSTANBUL'UN TADI BÖYLE ÇIKAR
Dürdane Teyze apartman görevlisi olarak çalışıyor. Sıcaklar bastırınca ev ekonomisine katkı olsun hem de bunalanlar ferahlasın diye, su satmaya başlamış. Günde 50 TL kazanan Dürdane Teyze Şırnak'ta asker olan oğlu Mücahit'e para yolluyor.

EN SOĞUK SU DÜRDANE TEYZE'DE
Ailesiyle birlikte Balat kıyısına pikniğe gelen bu Suriyeli çocuk, büyükler çimenlerde serinlerken, arkadaşlarıyla denize girmeyi tercih etmiş.

SURİYE'DEN BALAT SAHİLİNE
Yıllardır Galata Köprüsü'nde balık tutan bu İstanbullu, sıcağa karşı önlemini almış. Şemsiye ve uzayıp, kısalabilen bir çubukla oluştuduğu gölgede sabırla oltasına vuracak balıkları bekliyor.