İbn Hilâl el-Makdisî kimdir ?

714'te (1314) Kudüs'te doğdu. Sûfî İbrâhim el-Havvâs'ın (ö. 291/903) soyundan geldiği için Havvâsî nisbesiyle de anılır (Zehebî, s. 33). Kudüs, Dımaşk ve Kahire gibi ilim merkezlerinde hadis öğrendi ve bu sahada temayüz etti. Zehebî'den İbn Mâce'nin es-Sünen'ini okudu; İbn Seyyidünnâs, Birzâlî, Alâî ve Zeynüddin el-Irâkī'den ders aldı. Memlükler döneminde Şam valiliği yapan Tenkiz'in 729'da (1329) Kudüs'te inşa ettirdiği Tenkıziyye Medresesi'nde Alâî'nin ölümünden (761/1359) sonra hadis hocalığına başladı ve hayatının sonuna kadar görevini sürdürdü. Bu medresede hadis hocalığı yapmak için âlî rivayetleri semâ yoluyla almanın ve onları iyi zaptetmenin şart olduğu (Mevsûʿatü'l-Filisṭîniyye, III, 17) göz önüne alınırsa İbn Hilâl'in hadis ilmindeki yerinin önemli olduğu anlaşılır. Şâfiî fukahasından olduğu belirtilen ve fazilet sahibi bir âlim olarak nitelendirilen İbn Hilâl el-Makdisî, Rebîülâhir 765'te (Ocak 1364) Mısır'da vefat etti. İbn Hacer ise onun Kudüs'te öldüğünü kaydetmektedir.

Eserleri. 1. Müs̱îrü'l-ġarâm ilâ ziyâreti'l-Ḳuds ve'ş-Şâm. 23 Şâban 752'de (15 Ekim 1351) Kudüs'te tamamlanan eser, Filistin tarihi ve Kudüs'ün fazileti hakkında telif edilen ilk önemli kaynaklardan olup birinci kısmında Şam'ın sınırları ve faziletleri, ikinci kısmında Mescid-i Aksâ ile ilgili tarihî bilgiler ve onun faziletleri anlatılmaktadır. Muhammed b. Ammâr b. Muhammed el-Mâlikî eseri Müntehe'l-merâm fî taḥṣîli Müs̱îri'l-ġarâm adıyla ihtisar etmiştir. Kemâleddin es-Süyûtî ile Ebü'l-Yümn el-Uleymî'nin geniş ölçüde faydalandığı kitabın 5-7. fasıllarını ilk defa Guy Le Strange İngilizce tercümesiyle birlikte (bk. bibl.), daha sonra Ahmed el-Hâlidî (Yafa 1946) ve Ahmed el-Hâtimî (Beyrut 1415/1994) tamamını neşretmişlerdir. Müs̱îrü'l-ġarâm'ın kaynakları ve muhtevasıyla ilgili bir çalışma da Conrad Koening tarafından yapılmıştır (Islamic Geography, LXXIV, 147-177). 2. el-Miṣbâḥ fi'l-cemʿ beyne'l-Eẕkâr ve's-Silâḥ. Nevevî'nin el-Eẕkâr'ı ile İbnü'l-İmâm'ın Silâḥu'l-müʾmin fi'd-duʿâʾ ve'ẕ-ẕikr adlı eserlerinden seçme dua ve zikirleri ihtiva etmekte olup yazma nüshalarından biri Manisa İl Halk Kütüphanesi'nde (nr. 1193), bir diğeri Berlin'de (nr. 3705) bulunmaktadır (Brockelmann, GAL, II, 162). 3. İntihâʾü's-senen ve'ktifâʾü's-Sünen. Ebû Dâvûd'un es-Sünen'i üzerine yapılan bir şerhtir (Keşfü'ẓ-ẓunûn, II, 1006). 4. İktifâʾü'l-minhâc fî eḥâdîs̱i'l-miʿrâc (a.g.e., I, 136). 5. ʿUcâletü'l-ʿâlim min kitâbi'l-Meʿâlim. Hattâbî'nin Meʿâlimü's-sünen'inin muhtasarıdır (a.g.e., II, 1005). 6. İfhâmü'l-mümârî bi-aḫbâri Temîm ed-Dârî. Temîm ed-Dârî'nin Kudüs'e seyahatle ilgili rivayetlerini doğrulamak amacıyla yazılmıştır (Mevsûʿatü'l-Filisṭîniyye, III, 370).

Kaynak: Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi

BİZE ULAŞIN
BİZE ULAŞIN