İbnü'l-Carud kimdir?

230 (845) yılı civarında Nîşâbur'da doğdu. Hayatını Mekke'de mücâvir olarak geçirdi. Ya'kūb b. İbrâhim ed-Devrakī, Eşec el-Kindî, Zühlî ve Za'ferânî'den hadis dinledi, bu arada İbn Huzeyme'den de faydalandı. Zehebî, Hâkim en-Nîsâbûrî'nin İbn Râhûye, Ali b. Hucr ve Ahmed b. Menî' gibi âlimleri de onun hocaları arasında saydığını, ancak el-Münteḳā'sında bunu doğrulayacak bir rivayete rastlayamadığını belirtmektedir (Aʿlâmü'n-nübelâʾ, XIV, 240). Kız kardeşinin oğlu Yahyâ b. Mansûr el-Kādî başta olmak üzere İbnü'ş-Şarkī, Da'lec b. Ahmed ve Taberânî onun talebelerinden bazılarıdır. Hadis münekkitlerinin kendisinden övgüyle söz ettikleri İbnü'l-Cârûd Mekke'de vefat etti.

İbnü'l-Cârûd'un günümüze ulaşan tek kitabı el-Münteḳā mine's-süneni'l-müsnede ʿan Resûlillâh ṣallallāhü ʿaleyhi ve sellem adını taşımaktadır. 1114 ahkâm hadisinin fıkıh konularına göre tasnif edildiği eser hakkında Zehebî, "Hadis münekkitlerinin ictihad farklılıkları sebebiyle tenkit ettikleri pek azı müstesna içindeki hadislerin tamamı sa-hihtir ve hasen derecesinin altına kesinlikle düşmez" demektedir (a.g.e., XIV, 239). Önce Hindistan'da basılan eser (Haydarâbâd 1309/1891, 1315/1897), Abdullah Hâşim el-Yemânî el-Medenî'nin Teysîrü'l-fettâḥi'l-vedûd fî taḫrîci'l-Münteḳā li'bni'l-Cârûd adlı çalışmasıyla birlikte neşredilmiştir (Kahire 1382/1962). Daha sonra bir heyet tarafından hadislerin önemli kaynaklardaki yerlerini gösteren dipnot ilâvesiyle yayımlanan eseri (Beyrut 1407/1987) Abdullah Ömer el-Bârûdî sonuna alfabetik hadis fihristi koyarak yeniden neşretmiştir (Beyrut 1408/1988). Ebû İshak el-Huveynî el-Eserî, Kitâbü Ġavs̱i'l-mekdûd bi-taḫrîci Münteḳā İbni'l-Cârûd adıyla üç ciltlik (iki mücelled) bir tahrîc çalışması yapmıştır (Beyrut 1408/1988).

Kaynaklarda İbnü'l-Cârûd'un Kitâbü'l-Cerḥ ve't-taʿdîl adlı bir kitabı ile yedi cüz tutarında el-Âḥâd fî esmâʾi'ṣ-ṣaḥâbe (İbn Hayr, s. 215) ve Hatîb el-Bağdâdî'nin kaynak olarak kullandığı (Târîḫu Baġdâd, XIV, 298) el-Esmâʾ ve'l-künâ adlı iki biyografi çalışmasından söz edilmektedir. Ayrıca Zehebî, Kādî İyâz'ın İbnü'l-Cârûd'u İmam Mâlik'in hayatına dair eser verenler arasında saydığını söylemişse de (Aʿlâmü'n-nübelâʾ, VIII, 82), Tertîbü'l-medârik'te böyle bir kayda rastlanmamakta, ancak anılan eserde onun İmam Mâlik'in hadislerinde görülen garîb kelimeleri açıklamak üzere bir çalışmasının bulunduğundan söz edilmektedir (I, 199).

Kaynak: Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi

BİZE ULAŞIN
BİZE ULAŞIN