Ebu Ya'kub es-Sicistani Kimdir?

Sicistânî nisbesinin kısaltılmışı olan Siczî diye de bilindiği gibi Bendâne lakabıyla da anılır. Horasan'ın güneyindeki Sicistan bölgesinde Fars kökenli bir aileden gelmektedir. Meşhur İran kahramanı Rüstem'in soyundan olduğu rivayeti yanında dedesinin Kûfe'den Sicistan'a gidip yerleştiği de nakledilir. Fâtımî Halifesi Muiz-Lidînillâh zamanında (953-975) Buhara bölgesinde dâî olan Sicistânî'nin doğum ve ölüm tarihleri kesin olarak bilinmemektedir. Ancak İsmâiliyye davasına karşı olanlar tarafından Türkistan'da öldürüldüğü muhakkaktır. Abdülkāhir el-Bağdâdî, Mâverâünnehir Dâîsi Muhammed b. Ahmed en-Nesefî (en-Nahşebî) ve Ebû Ya'kūb es-Sicistânî'nin sapıklıkları yüzünden katledildiklerini belirtir. Nesefî'nin 331'de (942-43) öldürüldüğü bilinmektedir. Çağdaş araştırmacılardan bazıları, Bağdâdî'nin bu ifadesine dayanarak Nesefî gibi Sicistânî'nin de 331'de öldürüldüğünü ileri sürmüşlerse de bu görüş isabetli değildir. Zira Ebû Ya'kūb es-Sicistânî, Kitâbü'l-İftihâr adlı eserinin dokuzuncu babı olan "Ma'rifetü'l-kıyâme"de Hz. Peygamber'in vefatının üzerinden 350 küsur yıl geçtiğini belirtmekte, dolayısıyla adı geçen eserin 361 (971) yılından sonra yazıldığı ortaya çıkmaktadır. Buna yakın bir ifade de aynı eserin on üçüncü babı olan "el-Vudû' ve't-tahâre"de geçer. Ayrıca el-Mevâzîn ve el-Mebdeʾ ve'l-meʿâd adlı risâlelerinde, 386 (996) yılında Fâtımî halifesi olan Hâkim-Biemrillâh'tan söz ederken onun asrının imamı olduğu şeklindeki ifadesinden, kendisinin belirtilen tarihte hayatta olduğu sonucu çıkmaktadır. Öte yandan Reşîdüddin Fazlullah'ın, Sicistânî'yi Gazneli Mahmud'un hâkimiyetini kabul eden Saffârî hânedanından Halef b. Ahmed'in 393 (1003) yılında katlettirdiğini belirten ifadesinden hareket eden İsmail K. Poonawala, onun 386-393 (996-1003) yılları arasında öldürüldüğü görüşünü ileri sürer.

IV. (X.) yüzyıl, İsmâilî düşüncesinin en meşhur ve en büyük şahsiyetlerinin yetiştiği dönem olup Ebû Ya'kūb es-Sicistânî bu şahsiyetlerin en ön sıralarında yer alır. Onun adı Muhammed b. Ahmed en-Nesefî, Ebû Hâtim er-Râzî, Hamîdüddin el-Kirmânî gibi büyük dâîlerle beraber anılır. Muiz-Lidînillâh devrinde Buhara bölgesinin sorumlu dâîsi iken hocası Nesefî'nin öldürülmesi üzerine muhtemelen Horasan'la beraber Rey'deki İsmâilîler'in de ilmî liderliğini üstlenmiştir.

Kaynak: Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi

BİZE ULAŞIN
BİZE ULAŞIN