Allahümme Ne Demektir?

Hem Câhiliye döneminde hem de İslâmî devirde kullanılan bu duaya başlama sözünün aslı "yâ Allah" olup çok kullanıldığı için nida harfi olan "yâ" hazfedilmiş, buna karşılık kelimenin sonuna şeddeli bir "mim" getirilmiştir. Bu sözün kısaltılarak kullanılan "lahümme" şekline de rastlanır. Kur'ân-ı Kerîm'de ve hadislerde de (bk. Wensinck, el-Muʿcem, "Allahümme" md.) geçen bu kelime genellikle üç şekilde kullanılır. Bunlardan en yaygın olanı, dua esnasında kulun Allah'a yakarışını ifade etmek üzere "Allahım!" anlamında nida maksadıyla kullanılanıdır. Bir soruya verilen cevabın doğruluğu konusunda muhatabı ikna etmek ve buna Allah'ı şahit tuttuğunu göstermek için pekiştirme edatı olarak "allahümme neam" veya "allahümme lâ" şeklinde söylendiği gibi, bir şeyin pek nâdir meydana geldiğini belirtmek için istisna edatı olan "illâ" ile "allahümme illâ..." tarzında da kullanılır.

Her ne kadar F. Buhl, ilk defa Ümeyye b. Ebü's-Salt tarafından muahedelerin başında kullanıldığı rivayet edilen "Bismikellahümme" tabirinin yerine, Hz. Peygamber'in Câhiliye döneminden kalmış bir söz olması dolayısıyla başka tabirler koyduğunu iddia etmişse de bu iddia yanlıştır. Çünkü Hz. Peygamber sırf Câhiliye geleneğine karşı çıkmak düşüncesiyle bunu terketmiş değildir. Bu tabirin yerine "Bismillâhirrahmânirrahîm" cümlesini kullanmasının asıl sebebi, Kur'ân-ı Kerîm sûrelerinin bu cümle ile başlamasıdır. Bunun için Kur'ân-ı Kerîm kıraatine besmeleden başka bir sözle başlamaya izin verilmemiş, ayrıca müslümanların her hayırlı işe besmele ile başlamaları tavsiye edilmiştir. Fakat bu husus, "Bismikellahümme" tabirinin nâdiren de olsa kullanılmasının menedildiğine delil teşkil etmez. Nitekim Hz. Peygamber Kureyş ile yaptığı Hudeybiye Antlaşması'na, "Bismillâhirrahmânirrahîm" diye başlanmasını Kureyş temsilcisinin kabul etmemesi üzerine "Bismikellahümme" sözünün yazılmasını emretmiştir.

İbrânîce'de de buna benzer bir terkip bulunmaktadır. Yahudiler Allah'a şirk koşup birçok ilâha taptıkları dönemde bu kelimeyi, taptıkları ilâhları toptan ifade etmek üzere çoğul olarak kullanıyor ve "elohîm" diyorlardı. Elohîm kelimesini Hz. Mûsâ'dan sonra da Allah hakkında kullanmaya devam ettiler.

Kaynak: Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi

BİZE ULAŞIN
BİZE ULAŞIN