Kaybımız kaç kişi olacak?

Van'da yaşanan depremden sadece dakikalar sonra, Boğaziçi Üniversitesi (BÜ) Kandilli Rasathanesi ve Deprem Araştırma Enstitüsü Müdürü Prof. Dr. Mustafa Erdik, 710 kişinin öldüğünü tahmin ettiklerini açıkladı. Prof. Erdik, yanılma paylarıyla bu rakamın 500 ila 1000 arasında olabileceğini de ekledi. Kimi çevreler bu kadar erken bir safhada böyle tahmin yapılmasını eleştirdi. Ancak 7.2'lik depremde can verenlerin sayısının 601 olarak açıklanması, "Bu kadar çabuk ve isabetli tahminin sırrı ne?" sorusunu akla getirdi. Bu sırrı öğrenmek için Erdik'in kapısını çaldık. O da geliştirdikleri ve Van depreminde uygula dıkları ELER (Deprem Hasar Tahmini) projesini tüm ayrıntılarıyla anlattı. Rasathane'nin geliştirdiği ELER yazılımı, depremden sadece 1 dakika sonra nerede ne kadar hasar oluşur, ne kadar can kaybı olabilir sorularına yanıt buluyor. İşte ELER projesi:

GEREKEN YERE ULAŞIYOR
"Eler adlı yazılım sayesinde, depremden sonra sadece bir dakika içinde nerede ne kadar hasar oluştuğu, yaşanan can kaybı gibi hayati bilgiler ortaya konabiliyor.
Van'daki tahminimiz de bu yazılımın verilerine dayanıyor. 2010 Elazığ depreminden itibaren büyüklük, koordinatlar ve derinliğin yanı sıra deprem sonrası şiddet, etki alanı dağılımı gibi parametreleri de harita şeklinde dağıtmaya başladık.
Tüm Türkiye'nin bina riski envanteri, yaşayan insanlarıyla birlikte elimizde. ELER, deprem anında otomatik devreye giriyor ve 60 saniyede haritaları üretip e-posta aracılığıyla gönderebiliyor.
(Geçmiş depremlerde ölü-yaralı sayısının saatlerce hatta günlerce tespit edilememesini hatırlattığımızda) Ben bilimsel veriler ve oluşturduğumuz yazılım programlarına güveniyorum. Ne konuştuğumu da gayet iyi biliyorum. 23 Ekim Pazar günü 13.41 sularında oluşan depremle birlikte sistem her şeyi otomatik olarak çıkardı. Açıklamayı bu verilere dayalı olarak yaptım.
(7.5 büyüklüğündeki bir depreme göre) İstanbul'da yaklaşık 1 milyon 200 bin bina var. Hem şiddet hem de spektral deplasman bazlı yer hareketi ve hasar görebilirlik analizleri kullanılarak belirlemeler yaptık.
Kentte 16 bin bina çok ağır hasarlı, 40 bin bina ağır hasar, 150 bin bina orta hasarlı bina olacak. Bir başka deyişle, olası deprem sonrasında mevcut binaların yüzde 30'unda az hasar, yüzde 11'inde orta hasar, yüzde 2'sinde ağır hasar, yüzde 0.5'inde çok ağır hasar olacağını hesapladık.
İstanbul'un 9 milyon gözüken metropol nüfusunu dikkate alarak; 15 bin kişinin ölebileceği hesaplamalarla ortaya çıktı.



HANGİ SEMTLER RİSKLİ?
Ağır bina hasarları daha çok nüfusun yoğun olduğu şehrin güneybatı kısmında olacak. Eminönü, Fatih, Zeytinburnu, Bakırköy, Bahçelievler, Küçükçekmece'nin güneyi ve Avcılar'da yoğunlaşacak.
Kısmen daha az hasar alacak bölgeler ise Kadıköy, Maltepe ve Kartal gibi Asya yakasının güney kıyılarındaki ilçelerdir.
Mevcut faydan daha uzakta yer almalarına rağmen, bina yoğunluğu ve hasar görebilirlik koşulları nedeniyle Beyoğlu, Eyüp ve Bayrampaşa'da yüksek oranda hasar beklenmektedir. 1980 öncesi yapılmış 4-8 katlı, betonarme binalar en çok hasar görme olasılığına sahip yapılardır.