Edepli olmak için güzel ahlaklı, terbiyeli, nazik olmak ve toplum tarafından belirlenen kurallara uygun davranmak gerekir. Bunun aksi tutumlar sergilemek ise ayıplanmaya ve dışlanmaya neden olur. İnsanın terbiyesi ve güzel davranışlarıyla doğru orantılıdır. İslam alimleri de edep ile ilgili sözler sarf etmiş ve güzel ahlakın temeli olduğunu belirtmişlerdir. Yazarlardan, şairlerden, en güzel ahlak ve edep sözleri ise oldukça anlamlıdır.
Arapçada, أدب (adap) şeklinde ifade edilen bu kavram, Türkçeye edep şeklinde geçmiştir. Edebin kapsamına giren anlamlara bakıldığında onun, ahlaklı, terbiyeli, görgülü, kibar, ince ve düşünceli olmak ile ilgili olduğu görülür. Arapça kökenli bu terim, "herhangi bir şeye uygun biçimde davranmak" manasını taşır. İslam dini de edebe, görgüye ve iyi ahlaka oldukça önem vermiştir. Kutsal kitap Kur'an-ı Kerim'deki ayetlerin birçoğunun, edep ve ahlak ile ilgili olduğu görülür. Mü'minun Sûresi 96. ayet, Al-i İmran Sûresi 134. ayet ve Nisa Sûresi 86. ayet buna örnek verilebilir. Bu bakımdan edebin, din ve ahlaktan ayrı olarak düşünülmesi imkansızdır. Edebiyatta ve felsefede üzerinde durulan bu kavram ile ilgili bugüne kadar söylenmiş en güzel sözlerden bazıları şunlardır:
"Bir insanın nasıl güldüğünden edeb, neye güldüğünden akıl seviyesini anlarsın." - Hz. Mevlana
"Utanmak insan ruhunda asıldır. İnsanı insan olarak muhafaza eden de budur." - Nasır-ı Hüsrev
"Edepsizliğin başladığı yerde edebiyat biter." - Mehmet Akif Ersoy
"En güzel edep, güzel ahlaktır." - Hz. Ali (r.a)
"Edepli edebinden susar. Edepsiz ise ben susturdum zanneder. Siz edebiyle susandan olun." - Hz. Mevlana
"Girdim ilim meclisine, eyledim kıldım talep, dediler ilim geride, illa edep illa edep." - Yunus Emre
"Edebim el vermez edepsizlik edene. Susmak en güzel cevap, edebi elden gidene!" - Yunus Emre
"Şeytanın katili edeptir." - Hz. Mevlana
"Müslüman, edep nedir diye sorarsan bil ki edep, her edepsizin edepsizliğine katlanmaktır." - Hz. Mevlana
"Edep, aklın tercümanıdır. İnsan edebi kadar akıllı, aklı kadar şerefli, şerefi kadar kıymetlidir." - Şems-i Tebrizi
"Edep, ilimden önce gelir." - Hz. Ömer (r.a)
"Edep döküntüleri altın döküntülerinden daha hayırlıdır." - Hz. Osman (r.a)
"Akıl gibi mal, iyi huy gibi dost, edep gibi miras ve ilim gibi şeref olmaz." - Hz. Ali (r.a)
"Ayıp ve kabahatten korkmayan ile düşüp kalkmak, kıyamet gününde insana utanç verir." - İmam Şâfiî (r.a)
"Bir insanda yok ise edep, neylesin medrese mektep! Okusa alim olsa, yine merkep yine merkep." - Necip Fazıl Kısakürek
Sabah.com.tr Uygulamamızı İndirin
Uygulamalara Özel Ayrıcalıkları Keşfedin!
