Kıdem tazminatı, özel sektörde SSK'lı olarak çalışan kişilerin işsiz kalmaları durumunda mağdur olmalarını önlemek amacıyla işveren tarafından tek seferde ödenen bir tazminat türüdür. Kıdem tazminatı, işten ayrılan tüm çalışanlara ödenen bir tazminat değildir. Kıdem tazminatı alabilmek için, belirli şartların yerine getirilmiş olması gerekir. Kişi, kendi isteğiyle ve haklı bir sebebe dayanmaksızın işten ayrılıyor ise, bu durumda işçinin kıdem tazminatı alma hakkı yoktur. Ancak işçi, işveren tarafından kendi kusuru olmaksızın işten çıkarılıyor ise bu durumda kıdem tazminatı almaya hak kazanır. Çalışanlar, eğer işten ayrılma işlemleri haklı bir sebebe dayanıyor ise, kendi istekleri ve talepleriyle işten ayrılsalar dahi kıdem tazminatı almaya hak kazanabilirler.
TAZMİNAT ALMA ŞARTLARI
Kıdem tazminatı alma şartları genel olarak şunlardır:
Tüm bu nedenlerle işinden istifa eden ya da çıkarılan kişilerin, kıdem tazminatı almaları yasal bir haktır. İşçinin haklı bir nedene dayanarak ya da işverenin işçiye karşı haklı bir nedeni olmaksızın iş sözleşmesini feshetmesinin koşulları, İş Kanununda belirtilmektedir. Buna göre, Kanunun öngördüğü koşullarda işinden istifa eden ya da işine son verilen kişiler, kıdem tazminatı almaya hak kazanacaktır.
BİR İŞ YERİNDEN TAZMİNAT ALMAK İÇİN KAÇ YIL ÇALIŞMAK GEREKİR?
Bir iş yerinden kıdem tazminatı alabilmek için, o iş yerinde en azından bir yıl çalışmış olma şartı vardır. Mevcut iş yerinde en az bir yıl çalışmamış olan kişilerin kıdem tazminatına hak kazanması hiçbir koşul altında mümkün değildir.
AYNI İŞ YERİNDE 15 YIL ÇALIŞAN KIDEM TAZMİNATI ALABİLİR Mİ?
Toplamda 15 yıl çalışan ve bu süre boyunca 3600 günlük sigorta primleri yatırılmış olan kişiler, kıdem tazminatı almaya hak kazanırlar. Ancak bu yıl ve gün şartları 1999 yılından önce sigortalı olmuş kişiler için geçerlidir. 1999 yılından sonra sigorta başlangıcı olanlar ise, toplamda 25 yıl ve 4500 gün prim ödeme koşullarını yerine getirdiğinde işten ayrılmaları durumunda kıdem tazminatı almaya hak kazanırlar. Ancak bu şartların, kesintisiz ve aynı iş yerinde sağlanmış olma zorunluluğu yoktur. 15 yıl şartıyla kıdem tazminatı almak için, farklı iş yerlerinde de olsa 15 yıl çalışma ve 3600 gün prim ödeme koşulları vardır. Ancak elbette, 15 yıllık çalışma koşulunu sağlayan biri, 15 yılını doldurduğunda çalışmaya devam ettiği iş yerinden 15 yılın bütün kıdem tazminatını değil, mevcut iş yerinde kaç yıldır çalışıyor ise o sürenin kıdem tazminatını almaya hak kazanır.
HANGİ DURUMLARDA TAZMİNAT ALABİLİRİM?
Özel sektörde tazminat alma şartları, yukarıda sözü edilen 4857 Sayılı İş Kanununda belirlenmiştir. Kıdem tazminatı alabilmek için, aynı iş yerinde en az bir yıldır çalışıyor olmak gerekir. Kadın işçilerin evlilik, erkek işçilerin ise askerlik nedeniyle işten ayrılması, kıdem tazminatı almaya hak kazanmak için yeterli bir sebeptir. Bunların haricinde, emekli olmaya karar veren çalışan da son çalıştığı iş yerindeki kıdemini almaya hak kazanır. Ancak tüm bu koşulların haricinde, işçinin ya da işverenin iş sözleşmesini feshettiği kimi durumlarda da çalışanlar kıdem tazminatı almaya hak kazanırlar.
Kendi isteğiyle işten ayrılan çalışanın tazminat alma şartları ve işverenin işten çıkarması sonucunda işten ayrılan çalışanın tazminat alma şartları yasal olarak düzenlenmiştir. Buna göre işçi, mevcut iş yerinde sağlığını yitirmiş ve yitirme potansiyeli var ise, işveren tarafından ahlâka ve iyi niyete uymayan muamelelere maruz kalıyor ise bu haklı nedenlere dayanarak işten ayrılabilir ve kıdem tazminatına hak kazanabilir. İşveren ise işçiyi ahlâk ve iyi niyet kurallarına uymayan davranışlarından, işi ve iş yerini tehlikeye atacak davranışlarından ya da iş yerinde uyuşturucu madde kullanması gibi yanlışlarından dolayı işten çıkarması durumunda, kıdem tazminatı ödemeyecektir. Ancak işveren, işçinin hiçbir kusuru olmamasına karşın onu işten çıkarırsa, kıdem tazminatı ödemek durumundadır.
