60 yıllık hasret bitti: Mozaik yuvasına döndü

Törende konuşan Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, kamuoyunda Çingene Kız olarak bilinen mozaiğin dünyaca tanındığını belirterek, "Zeugma, Fırat'ın kıyısında Doğu ile Batı'yı buluşturmuş; ticaretin, sanatın ve kültürün iç içe geçtiği önemli bir Roma kentidir. Bildiğiniz gibi bu kadim kentte yer alan bir yapının tabanını süsleyen büyük mozaiğin merkezinde, Dionysos kültüyle ilişkilendirilen bir Maenad tasviri bulunmaktadır. Kamuoyunda 'Çingene Kızı' olarak bilinen bu figür bugün yalnızca Gaziantep'in değil, Türkiye'nin dünyaya açılan en tanınmış kültürel simgelerinden biri olmuştur. Ne yazık ki bu kompozisyona ait çok sayıda panel, 1960'lı yıllarda gerçekleştirilen kaçak kazılar sonucunda yasa dışı yollarla ülkemizden çıkarılmıştır. Yürüttüğümüz bilimsel, hukuki ve diplomatik çalışmalar neticesinde, Amerika Birleşik Devletleri'nde Bovling Griin Eyalet Üniversitesinde bulunan ve aynı taban mozaiğine ait olan 12 panelin iadesini sağlamış ve 2018 yılında Zeugma Mozaik Müzemizde ziyaretçilerimizle buluşturmuştuk. Bugün aynı kompozisyona ait 13'üncü paneli Zeugma Mozaik Müzemize kazandırmanın mutluluğunu yaşıyoruz" diye konuştu.

Panelin büyük kompozisyona ait olabileceğinin Grenobıl Alp Üniversitesinden Dr. Camila Felag'ın araştırmaları ve Zeugma Kazı Başkanı Prof. Dr. Kutalmış Görkay'ın bilimsel değerlendirmeleriyle ortaya konulduğunu belirten Bakan Ersoy, "Bu değerlendirmelerin Bakanlığımıza iletilmesinin ardından yapılan araştırmalarda panelin satışa konu edildiğini ve el değiştirdiğini belirledik. Bunun üzerine Amerika Birleşik Devletleri makamları nezdinde girişimlerde bulunarak eserin akıbetine ilişkin bilgi talep ettik. Takip eden dönemde süreci yakından izlemeyi sürdüren Bakanlığımız uzmanlarınca, uluslararası müzayede takip çalışmaları sırasında panelin yeniden satışa sunulduğu tespit edilmiştir. Bunun üzerine, önceki taleplerimiz ve bilimsel değerlendirmeler doğrultusunda iade girişimimizi gecikmeksizin yeniledik. Amerika Birleşik Devletleri İç Güvenlik Soruşturmaları Birimi tarafından yürütülen sürecin başarıyla tamamlanmasıyla da eserin ülkemize iadesini sağladık. Bu süreç, kültür varlığı kaçakçılığıyla mücadelenin bilimsel araştırmalar, hukuki mekanizmalar ve uluslararası iş birliğiyle eşgüdüm içinde yürütülmesi gerektiğini bir kez daha göstermiştir" dedi.

Her kültür varlığının kendine özgü bir hikâyesi, ait olduğu bir bağlam ve tamamladığı bir bütün olduğunu vurgulayan Ersoy, "Bugün iadesini sağladığımız mozaik panel de yalnızca tek bir eserin dönüşü değil, büyük bir kompozisyonun eksik kalan bir parçasının yeniden yerine kavuşmasıdır. Dünyanın en büyük mozaik müzelerinden biri olan Gaziantep Zeugma Mozaik Müzemizin koleksiyonuna katılan bu panel, Zeugma mozaiklerinin bilimsel açıdan daha bütüncül biçimde incelenmesine imkân sağlayan ve kompozisyonun kendi bağlamı içinde yeniden değerlendirilmesine katkı sunan önemli bir kazanımdır. Bakanlık olarak, yasa dışı yollarla yurt dışına çıkarılan kültür varlıklarımızın tespiti, takibi ve ait oldukları topraklara iadesi için büyük bir titizlik ve kararlılıkla çalışıyoruz. Masada ve sahada ortaya konan bu iş birliği ve irade sayesindedir ki 2002 yılından bu yana 13 bin 454 kültür varlığımızın ülkemize iadesini sağladık. Bu iadelerin 9 bin 139'unu son 8 yılda gerçekleştirmiş bulunuyoruz" şeklinde konuştu.

Gaziantep Valisi Kemal Çeber ise, Kültür ve Turizm Bakanlığının yurtdışına kaçırılan eserleri geri getirme çalışmalarından en çok yararlanan illerin başında Gaziantep'in geldiğini belirterek, "Bakanlığımız bu konudaki çalışmaları titizlikle yapıyor. Müzemiz de her geçen gün zenginleşerek sürekli ziyaretçi rekoru kırıyor" diye konuştu. Eserin yıllar önce ait olduğu topraklardan koparılıp çalındığını belirten Gaziantep Büyükşehir Belediye Başkanı Fatma Şahin de "Bu eseri yıllar önce çalıp götürdüler. Götürdüler de ne oldu? Yine gelip olması gereken yere döndü. Eserlerimize sahip çıkarak tarihi tasarımla, kültürü turizmle buluşturacağız" dedi.