ABD Türkiye'den ders almalı

1995-96 arasında eski ABD Başkanı Bill Clinton'un, 2009'dan bu yana da Barack Obama'nın ekonomi danışmanlığını yapan Prof. Laura Tyson'ın, İstanbul'da katıldığı toplantıda salonda boş yer neredeyse yoktu. Aras Kargo'nun davetlisi olarak Türkiye'ye gelen Tyson, türkiye'ye övgü dolu sözlerinin aralarında uyarıları vardı. Berkeley Üniversitesi Haas School of Business profesörlerinden olan Laura Tyson, dünyada krizden önce olduğu gibi sonrasında da gelişmekte olan ülkelerin gelişmişlerden daha hızlı büyüdüğünü ancak bunun bir ayrışma anlamına gelmeyeceğini söyledi. Tyson, halen Obama'nın özel sektörle ilişkiler ve rekabet danışmanlığını yürütüyor. Bu nedenle Tyson'ın, "Türkiye'nin krizde kamu-özel sektör dayanışması çok başarılıydı. ABD'de özel sektör ile kamu işbirliğine ihtiyaç var. ABD bu konuda Türkiye'den ders alabilir" sözleri başka yorumculardan daha değerli hale getirdi.

"ISINIYORSUNUZ"
Tyson'a göre başarılı Türkiye ekonomisinin olumsuzluğu ihracat. Daha doğrusu ihracatın Avrupa ağırlıklı olması. Haksız da değil. Her iki liralık ihracatın neredeyse 1 lirası Avrupa'ya. Hal böyle olunca Avrupa'daki hastalık Türkiye'yi de etkiliyor. Tyson'ın önerisi bilindik ama geçerli: İhracat bölgelerinizi çeşitlendirilin, rezervlerini güçlendirin. İhracat için İpekyolu güzergâhının kullanılabileceğini düşünen Obama'nın danışmanı, Asya'nın döviz rezervlerini de yüksek tuttuğuna dikkat çekerek Türkiye'nin rezerv güçlendirmesine ihtiyacı olduğu mesajını verdi. Tyson'ın sunumunda dikkat çekici bir tablo vardı. Tabloya göre, Türkiye en fazla ısınan 7 ülke arasında. Enflasyon ve cari açığın ısınmanın göstergeleri olduğunu düşünen Tyson, "Hızlı ve iç talebe bağlı büyüyorsunuz. Tüketim de ithalata bağlı. Yani dövizle finanse ediyorsunuz. Kısa vadede 132 milyar doları özel sektör olmak üzere 200 milyar dolara ihtiyacınız var ve genellikle Avrupa piyasalarını kullanıyorsunuz. Bu dönemde Avrupa başta olmak üzere dışarıda finansman olanakları iyi değil. Bu bir risk" dedi.

İyi haber: ABD asla iflas etmez
TYSON, S&P'nin ABD'nin notunu indirmesini doğru bulmuyor. "İyi haber ABD asla iflas etmeyecek" diyen Tyson ABD'nin ithalatı kısmaya yönelik yasa tasarısına Çin'in verdiği 'savaş sebebi' açıklamasını ise "Diğer ülkeleri tehdit etmek için doğru bir zaman değil" sözleriyle yorumladı. Ayrıca Tyson, Çin'in para biriminin değer kazanması durumunda üretimin başka ülkelere belki de Türkiye'ye kayabileceğine işaret etti. ABD ekonomisine ilişkin ekonomistlerin üzerinde uzlaştığı konunun ise "çok yıllı, kademeli bir borç düşürme programı" olduğunu söyledi.

'Sıcak parayı kabul etmeyin'
TYSON riskleri sayıp 'ama' diyerek Türkiye'nin güçlü yönlerine yönelik şu parantezi de açmayı ihmal etmedi: "Kamu borcu, özel sektör borcu çevreye bakıldığında çok düşük ve bu sizin güçlü yönünüz. Bağımsız düzenleyici kuruluşlarınız da çok başarılı ki bunu dünya kabul ediyor. Dalgalı kur ve bağımsız para politikası uygulayabiliyorsunuz. Bu nedenle riskli cari açığı yönetmesi zor olmayacaktır." Tyson'a göre, Türkiye'nin en önemli sorunu; Avrupa'daki kriz ve Arap Baharı nedeniyle çevre ülkelerdeki belirsizlik. Gelecek dönem için bir de önemli uyarısı var. Tyson "Türkiye'ye 'Ekonomi ve siyaset istikrarlı' diyerek yüksek kısa vadeli sermaye girişi olabilir. O dönem geldiğinde bunu çok kabul etmemelisiniz. Çünkü kısa vadeli sermaye aşırı ısınmaya neden olabilir" dedi.

AB için 4 maddelik kurtuluş reçetesi
TYSON, Avrupa'daki sorunların aslında krizden önce sezildiğini söyledi. Bir de ilginç değerlendirmesi var: "Ülke borcu krizi şimdi konuşuluyor ama aslında 2008-2009'da özel sektör borcu kamu borcuna çevrildiği ve bunun asla ödenmeyeceği ortaya çıkınca da borç krizini tartışır olduk."
Avrupa'nın üçte birinin spekülatif saldırıya açık olduğunu iddia eden Tyson, "Gerekli adımlar atılmadığı sürece durum korkutucu" diye konuştu. AB üyeliğinden ülke çıkarılmasının doğru görünmediğini belirten Tyson'ın Avrupa'ya ilişkin 4 maddelik reçetesi ise şöyle:

1- Yunanistan'ın kamu borcu yeniden yapılandırılmalı.
2- Avrupa Merkez Bankası mümkün olduğunca likidite sağlamalı ve diğer merkez bankaları da destek vermeli.
3-Dexia'da yapılmaya çalışıldığı gibi Avrupa bankaları yeniden sermayelendirilmeli.
4-Uzun vadede büyüme ve rekabetçi yapı oluşturulmalı.