Bu küresel tablo Türkiye'de de karşılık bulmaya başladı. Son dönemde emniyet ve adli kayıtlara yansıyan olaylar, yaşı 18'in altında olan çocukların karıştığı öldürme, ağır yaralama ve silahlı saldırı vakalarında dikkat çekici bir artış yaşandığını ortaya koyuyor. Henüz okul çağında olması gereken çocukların suç dosyalarında fail olarak yer alması, yalnızca adli bir mesele değil; eğitimden sosyal politikalara, aileden dijital denetime kadar uzanan çok boyutlu bir alarm olarak değerlendiriliyor.
Artık sadece savaş bölgelerinde ya da çetelerin hâkim olduğu ülkelerde değil; büyük kentlerin arka sokaklarında, okul çevrelerinde ve mahalle aralarında da çocuklar şiddetin faili olarak karşımıza çıkıyor. Çocukların karıştığı öldürme, silahlı saldırı ve kurşunlama vakalarında dünya genelinde belirgin bir artış yaşandığı artık herkesin kabul ettiği bir gerçek. Bu küresel eğilim, Türkiye'de de alarm zillerinin çalmasına neden oldu. Emniyet kayıtlarına yansıyan olaylar ve adli dosyalar, yaşı 18'in altında olan faillerin karıştığı ağır şiddet suçlarının arttığını gözler önüne seriyor. Toplumda çocukların karıştığı şiddet vakalarına karşı artan bir öfke gözüküyor. Peki ABD ve Avrupa ülkeleri çocuk suçlulara karşı hangi cezaları uyguluyor?
ABD'DE UZUN SÜRELİ HAPİS
ABD'de çocukların karıştığı şiddet vakaları çok fazla. Yasalar da ona göre düzenlenmiş durumda. ABD'de, çocukları tarafından işlenmiş cinayet, silahlı saldırı ve tekrarlayan ağır suçlar söz konusu olduğunda, savcılık talebi ya da hâkim kararıyla çocuk fail yetişkin mahkemesine sevk edilebiliyor. Yetişkin mahkemesine çıkan çocuklar, yetişkinlere uygulanan uzun süreli hapis cezalarıyla karşı karşıya kalabiliyor. Çoğu ABD eyaletinde çocukların cezai ehliyet kapsamında yargılanma yaşı 10-12 civarında. İngiltere'de ise cinayet işleyen bir çocuk ağır ceza mahkemelerinde yargılanıyor. Uzun süre hapiste kalan çocuğun risk durumuna göre tahliye kararı veriliyor. Tahliye otomatik değil; riskli görülen çocuk ömür boyu cezaevi-denetim döngüsünde kalabiliyor. Cezai sorumluluk 10 yaşından itibaren başlıyor. İngiltere'de de 10-13 yaş arası çocukların -yaptığı hareketin hukuka aykırı olduğunu bilebilecek durumdaysa- cezai sorumluluğu olduğu kabul ediliyor. 14-17 yaş arasında ise tam sorumluluk öngörülüyor.
EN SERTİ RUSYA
Rusya, Avrupa kıtasında çocuk failli ağır suçlara karşı en sert ceza rejimlerinden birini uygulayan ülkeler arasında yer alıyor. Ceza sorumluluğu 14 yaşında başlıyor. Çocuk failler, yüksek güvenlikli kapalı cezaevlerinde tutuluyor. Bu kurumlarda disiplin rejimi sert; hareket, iletişim ve ziyaretler sıkı denetime tabi.
İSVEÇ'TE 15 YAŞA YETİŞKİN MAHKEMESİ
İsveç'te cezai sorumluluk yaşı 15. 15-17 yaş arası gençler ise normal mahkemelerde yargılanıyor, ancak özel çocuk prosedürleri kapsamında cezalar alıyor.
