Sadece Türkiye'de değil dünyada Osmanlılarda kitapla alakalı bir konu söz konusunda olduğunda başvurulması gereken ilk kişi İsmail E. Erünsal'dır. 1945 yılında dünyaya gelen Erünsal, 1968'de İstanbul Yüksek İslam Entitüsü'nü, 1969'da ise İstanbul Üniversitesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü'nü bitirdikten sonra 1977 yılında Edinburg Üniversitesi'nde doktorasını tamamladı. Çeşitli akademik çalışmalarından sonra 1988 yılında profesörlük unvanı aldı. 1990-2006 yılları arasında Marmara Üniversitesi Fen- Edebiyat Fakültesi Arşivcilik Bölüm Başkanlığı'nı yürüttü. 1983 yılından itibaren TDV İslam Ansiklopedisi'nin yönetiminde görev aldı. İsam [İslam Araştırmaları Merkezi] kütüphanesinin ilmi danışmanlığıyla birlikte İstanbul 29 Mayıs Üniversitesi'nde görev yapmaktadır. 2011 yılında yayımladığı
Osmanlılar'da Sahaflık ve Sahaflar isimli tuğla kitabıyla yaklaşık 30 yıl boyunca ilgilendiği alanlarda biri olan sahaflık tarihini okurlarıyla ve akademi dünyasıyla paylaştı. Bu kitabıyla Türkiye Yazarlar Birliği Araştırma Ödülü'nü ve ilk kez verilen, ama devamlılığı olacağını ümit ettiğim, Necip Fazıl Kısakürek Araştırma Ödülü'nü kazandı. Ayrıca 2014 yılında Erünsal Hoca'nın kadim dostları ve öğrencileri
Kitaplara Vakfedilen Bir Ömre Tuhfe İsmail E. Erünsal'a Armağan isimli iki ciltlik bir eser yayımladılar. İsmail E. Erünsal Hoca 30 yıldır üzerinde çalıştığı
Osmanlılarda Kütüphaneler ve Kütüphanecilik isimli eseri geçtiğimiz günlerde Timaş Yayınları'nca neşredildi. Kitap 2008 yılında Türk Tarih Kurumu tarafından basılan Osmanlı Vakıf Kütüphaneleri isimli eserin ikinci baskısı. Ama bu yeni baskıda vakıf kütüphaneleriyle ilgili 100'e yakın yeni vakfiye eklenmiş, ilgili literatür güncellenmiş ve Erünsal Hoca'nın kendisinin belirttiği üzere ilk baskıda yaptığı basım hataları da giderilmiş. Ayrıca bu yeni baskıda Kütüphane Okuyucuları başlıklı ilave bir bölüm de mevcut. Kitap adından da anlaşılacağı üzere Osmanlı İmparatorluğu'nun kuruluşundan Cumhuriyet'e kadarki devri içine alıyor. Erünsal'a göre ülkemizde kütüphanecilik bölümlerinin oluşmasıyla birlikte yayımlanan akademik makaleler ilgi gördü. Bu ilgi kütüphaneler tarihi konusunda yapılacak monografik bir çalışmanın ne derece önemli bir ihtiyaç olduğunu ortaya koydu. Kitap ana hatlarıyla iki bölümden oluşuyor. Birinci bölümde Osmanlı Vakıf Kütüphanelerinin Tarihi Gelişimi anlatıyor. Bu bölümün altbaşlıklarında Kuruluş Dönemi Kütüphaneleri, Cami ve Medrese Kütüphanelerinden Müstakil Kütüphanelere, Müstakil Kütüphaneler ile Büyük Medrese Kütüphanelerinin Ortaya Çıkışı ve Tanzimat'tan Sonra Osmanlı Vakıf Kütüphaneleri ve Islahı İçin Yapılan Çalışmalar isimli bölümler mevcut. İkinci bölüm ise genel okurların daha çok ilgisini çekebilecek Vakıf Kütüphanelerinin Teşkilatı'nı ele alıyor. Bu bölümde ise Kütüphane Personeli, Kütüphane Koleksiyonları, Vakıf Kütüphanelerinde Yapılan Katalog Çalışmaları, Yararlandırma, Bütçe ve Muhasebe ve Kütüphane Yapıları ve Kütüphane Eşyası altbaşlıklarını taşıyor. Kitabın akademik olarak değerini ortaya koyan ve alanda daha sonra çalışmak isteyen akademisyenlere yol gösterecek olan bibliyografyası ise tam 80 sayfalık muhteşem bir kaynakça olarak hazırlanmış. Kitap bir bütün olarak ele alındığında sadece akademisyenlerin değil kitapla ve/veya Osmanlı kültür tarihiyle ilgilenen her okurun merakla ve iştiyakla okuyacağı bir eser. Özellikle kütüphane teşkilatının yapısı, personelin hangi özellikler taşıması gerektiği, hangi şartlarda kütüphane çalışanının görevinden azledileceği, hafız-ı kütüb'ün özellikleri, seçimi, tayini, ücreti gibi hususlar büyük bir merakla okuru saracaktır. Ayrıca günümüz kütüphanelerine dahi yol gösterebilecek Kütüphane Yapıları ve Kütüphane Eşyası isimli bölüm, kütüphanelerin mimari özelliklerine daha önce bu alanda yapılmış akademik çalışmaların çokluğu nedeniyle değinilmemiş olmasına rağmen bu çalışmaları belirttiği dipnot ve kütüphanelerde kullanılan eşyaların özellikleri anlatması açısından hayli önemli. Son olarak Türkiye'de akademik dünyanın karşılaştığını söylediği en büyük problemlerden bir tanesinin Erünsal Hoca'nın da sıkıntısı olduğunu üzülerek belirtmem gerekiyor. Ülkemizde bu tarz çalışmaları yapmanın önündeki en büyük engel daha önce çalışılmamış bir alan olduğu için tek bir kişinin bütün araştırmayı yapması, başvuracağı kaynak sayısının çok kısıtlı olması ve bu kaynakların da yetersiz olmasıdır. Eser, Hoca'nın kendisinin de belirttiği gibi bu sebeplerden dolayı hâlâ eksik ve tamamlanmaya muhtaçtır. Lakin İsmail Erünsal Hoca'nın yaklaşık 40 yıl boyunca çalışarak ortaya çıkarttığı bu eser için onbinlerce teşekkür etsek gene de az kalır layıkıyla teşekkürümüzü sunmuş olamayız. Allah kendisine uzun ve bereketli bir ömür nasip etsin. Hamiş: Cumhuriyet dönemi kütüphaneciliğiyle ilgili Rıfat N. Bali'nin derlediği ve geçtiğimiz günlerde Libra Yayınları tarafından neşredilen
Kütüphanelere, Kitabiyata ve Kitap Koleksiyonerlerine Dair Yazılar başlıklı kitap okurların ve kitap meraklılarının ilgisini mutlaka çekecektir.
SAMED KARAGÖZ
