Çok kârlı bir alana yatırım yapmanın zorluğu, onun ancak iş işten geçtikten sonra fark edilmesidir. Daha öncesinde bu tür işler genelde fazla riskli, yatırım yapmaya değmeyecek şeyler olarak görülür. Yükselmekte olan piyasaların portföy yöneticileri işte bu alanlarda uzmanlaşıyor. Nitekim Asya ve Latin Amerika'daki birçok ekonomi son yirmi yılda köklü değişimler geçirerek bol kazanç getirdi ve herkesçe bilinen piyasalar haline geldi. Fakat bu arada bir soru işareti doğdu. Geriye ne kaldı? Afrika ve Ortadoğu olabilir mi? Ya da Vietnam, Bangladeş ve Sri Lanka gibi işgücünün Uzakdoğu'daki başka yerlerden daha ucuz olduğu ülkelerin borsalarına ne dersiniz? Kalkınmakta olan dünyaya odakl ı yat ırım danışmanları, sınır piyasalar denen birçok pazarın, özellikle de Afrika'da olanların eski kârlı piyasalara benzer fırsatlar sunduğunu düşünüyor. Bölgede üslenen ya da orada iş yapan firmalarda hisse sahibi olan Amerikalı yatırım ortaklığı Nile Pan Africa Fund'un yöneticisi Larry Seruma, "Afrika, büyük bir potansiyeli olan ve henüz çok az keşfedilen yeni piyasa. Bu potansiyeli değerlendirilirse Brezilya, Çin ve Rusya'yı gölgede bırakabilir" diyor. Gerçekten büyük bir iddia. Yoksulluk, hastalık ve açlığın kasıp kavurduğu Afrika'da insanların daha iyi bir hayat sürmelerini engelleyen siyasi istikrarsızlık, yetersiz eğitim sistemleri, bitmek bilmeyen askeri anlaşmazlıklar ve benzeri sorunlar var. Fakat gerek bu bölgenin, gerek başka sınır piyasaların mantığında zaten bu var, yani ekonomik ve sosyal gelişme yoluna daha yeni girmiş olmaları. Çin'de kırk yıl önce çiftlikler hâlâ kolektif işletmelerdi. Brezilya'da da yirmi yıl önce enflasyon aylık yüzde 40'lardaydı. Fon yönetim şirketi Franklin Templeton'un yükselmekte olan piyasa operasyonlarını yöneten Mark Mobius, "Sınır piyasalar, yükselmekte olan büyük piyasalara göre çoğunlukla daha erken bir gelişim aşamasında oluyor. Ayrıca yabancı yatırıma da genelde yeni açılmış oluyorlar. Yüksek büyüme potansiyelleri zaten bundan kaynaklanıyor. Yeni piyasaların genişleme alanı normalde daha fazla. Küresel oynaklık had safhada olduğu için de birçok yatırımcı ufkunu genişletecek yeni potansiyeller arıyor" diyor. Citigroup'un yeni bir raporuna göre 1 1 ekonominin yüzyıl ortasına ve sonrasına kadar olağanüstü bi r büyüme göstermesi bekleniyor. Bu ekonomiler arasında Çin ve Hindistan'dan başka Bangladeş, Irak, Moğolistan, Nijerya, Sri Lanka ve Vietnam'ın yanı sıra Mısır ve Filipinler gibi yükselmekte olan küçük piyasalar da var. MSCI sınır piyasalar endeksi 2008 ve 2009'daki küresel çöküntü sırasında üçte iki değer kaybetmişti. Bunun nedeni daha çok borç batağındaki Avrupa'dan Afrika ülkelerine gelen yatırımların durmasıydı. Fakat fon yöneticileri, önümüzdeki yıllarda üç sebepten ötürü bu piyasalardan yüksek bir getiri bekliyor. İlki, orta sınıf tüketici toplumunun büyümesi. İkincisi, doğal kaynakların üretim ve ihracatı. Üçüncüsü de altyapının geliştirilmesi. Mobius, Afrika'daki "birçok ülkenin uzun vadede umut verici bir büyüme potansiyel i" taşıdığını , ayrıca "Kolombiya ve Peru gibi Latin Amerika ülkeleri, Romanya gibi Doğu Avrupa ülkeleri ve Vietnam, Pakistan ve Sri Lanka gibi Asya ülkelerinin göz ardı edilmemesi gerektiğini" belirtiyor. Seruma da Afrika'ya odaklanıyor, fakat kı tanın potansiyel ini değerlendirmek için yerinde yatırımlar yapmaya da ihtiyaç duymuyor. Seruma'nın portföyünde, Kenya'da petrol rezervleri bulan African Oil ile Tullow Oil gibi şirketler var, ancak ilkinin hisseleri Kanada'da işlem görürken ikincisinin de Gana'yla Uganda'da enerji varlıkları bulunmasına rağmen hisseleri İngiltere'de işlem görüyor. Takip ettiği piyasalar hakkında, "Oralara sermaye g irdikçe dünyanın geri kalanıyla aynı getiri oranlarına yetiştiklerini göreceğiz" diye tahmin yürütüyor Seruma. Fakat patlama yapmalarının ne kadar zaman alacağından emin değil. Seruma, "Uzun vadedeki büyümeye bakmanız ve sabırlı bir yatırımcı olmanız gerekir" diyor.
CONRAD DE AENLLE
