Lashkar Gah, Afganistan -Daha onlu yaşlarında olan anne Bibi Şerina, aşırı derecede yetersiz beslenenlere ayrılan Bost Hastanesi'ndeki koğuşta iki ç ocuğuyla b irlikte b ir y atakta oturuyor. H enüz ü ç a ylık o lan Ahmed, bir buçuk yaşında olmasına rağmen beş kiloya bile ulaşamayan ve bir deri bir kemik görünen ağabeyi Muhammed'den daha büyük gösteriyor. Başka bir yataktaki Fatıma da o kadar aç kalmış ki, bir yaşından küçük olmasına rağmen kalbi iflas etmiş; doktorlar, babasının onu ameliyat için Kâbil'e götürecek parayı bulamaması halinde yakında öleceğini söylüyor. Gerek Helmand vilayetinin başkentinde bulunan Bost Hastanesi, gerek Afganistan'daki diğer hastaneler, çocuklar arasındaki ağır yetersiz beslenme vakalarında önemli bir artış olduğunu kaydediyor. Birleşmiş Milletler istatistiklerine göre, 2012'den beri ülke genelindeki yetersiz beslenme vakalarında en az yüzde 50 artış var. Başkent bile bu artıştan nasiplendi. Kâbil'deki İndira Gandhi Çocuk Hastanesi'nde yetersiz beslenme bölümünün başında bulunan Dr. Seyfullah Abasin, "2001'deki kötü zamanları saymazsak en zor dönemden geçiyoruz" diyor. Artış sebebi ya belirsiz, ya da tartışmalı. Doktor ve yardım çalışanlarının çoğu, devam eden savaş ve mülteci hareketliliğinin etken olduğunu düşünüyor. Bazıları da çocuk hasta sayısındaki artışın iyiye işaret olabileceğini, bunu belki de yoksul Afganların tedavi imkanlarından haberdar olmasına bağlamak gerektiğini düşünüyor. Ülkedeki neredeyse tüm potansiyel yardım kanalları kopmuş durumda veya tehdit altında. Halkı beslenme ve sağlık konusunda eğitmek için gösterilen çabalar, kadınları aile içine kapatan muhafazakâr geleneklerce karalanıyor. Tarımsal faaliyetler ve geleneksel dayanışma âdetleri, savaştan ve şehirlere olan mülteci akını yüzünden kesintiye uğruyor. Tedavi amaçlı beslenme programları , siyasi geri l im veya şiddet sonucu yardımların azalmasıyla uygulanamıyor. Ağır beslenme yetersizl iği nedeniyle her ay 200 çocuğu kabul eden Bost Hastanesi belki de durumun en ciddi boyuta ulaştığı yer. Afganların yönetimindeki hastaneye finansman ve malzeme desteği veren "Sınır Tanımayan Doktorlar" yetkililerine göre 2012 ocağında bunun dörtte biri kadar vaka alınıyordu. Ahmed Veli adlı iki yaşındaki hasta, protein yetersizliğinden kaynaklanan ve turuncu saçlar, şiş karın ve şiş ayaklarla kendini belli eden "kwashiorkor" hastalığına tutulmuş. 8 a ylık S emiullah d a, çocukların yüzünün yaşlılar gibi kırıştığı "marasmus"a yakalanmış. Sınır Tanımayan Doktorlar geçen yılın sonunda pediyatri bölümündeki yatak sayısının ikiye katlanmasına destek vermiş, fakat bu bile yetmiyor. Burada her gün 40-50 çocuk tedavi görüyor ve genelde çok küçük oldukları için onların ikisine bir yatak yetiyor. Yaklaşık 300 çocuk da beslenme programı çerçevesinde, ayakta tedavi görüyor. Bost Hastanesi çocuk doktoru Muhammed Davud, haziranağustos dönemi boyunca ayda yedi-sekiz, eylülde de beş çocuğun akut yetersiz beslenmeden hayatını kaybettiğini belirtiyor.Dünyanın başka yerlerindeki yetersiz beslenme krizlerinden farklı olarak, buradaki vakalar belli besinlerin yokluğundan veya hasadın kötü olmasından kaynaklanmıyor. Hastaların tedavisiyle ilgilenen doktorlar farklı farklı açıklamalar getiriyor. Dr. Davud, "Tarlalarda mayınlar olduğu için mahsul alamıyorlar" diyor. Bost Hastanesi pediyatri bölüm şefi Dr. Yar Muhammed Nizar Han da emzirme eksikliğinden yakınıyor. Ülkede temiz suya erişimin zor olması ve sütten çok süt tozunun bulunması, yetersiz beslenmeyi ağırlaştıran ishal gibi sorunlara davetiye çıkarıyor. Kâbil'deki İndira Gandhi Çocuk Hastanesi'nde her ay yüzü aşkın ağır ve akut yetersiz beslenme vakası görülürken bunların beşon kadarı ölümle sonuçlanıyor. Hastanenin pediyatrik yetersiz beslenme programını yürüten Dr. Aka Muhammed Şirzad bu sayının 2012'ye göre iki kat fazla olduğunu belirtiyor. Hastanede bu tip vakalara ayrılmış 17 yatağın her birinde iki, bazılarında da üç hasta yatıyor. Yetersiz beslenme yoğun bakım koğuşundaysa çalışmayan bir kuvöz, bir süt pompası ve ayakları ya da bağlantı düzenekleri olmayan oksijen tüpleri (solunum maskeleri için) var. Geçenlerde beş yaşındaki bir oğlan çocuğu, infüzyon hortumu yatağa kadar uzanmadığı için bir oturma sırasının üstünde tedavi görüyordu ve yakındaki bir pencerenin iki camı eksikti. Burası ülkenin en başta gelen çocuk hastanesi; Fatıma'nın babasına, kalp ameliyatı için kızını getirmesini söyledikleri hastane.
ROD NORDLAND
