Bir zamanlar 'nerede, ne yediğimiz' kimse bilmezdi. Aileyle dışarı çıkıldığında yemek, sohbetin bahanesi; lokanta ise sadece karın doyurulan bir yerdi. Kimse tabaktaki yemeği fotoğraflamaz, sadece sohbetin tadı kalırdı akılda. Bugünse tablo bambaşka. Artık yemek, yalnızca doymak değil; görünmek ve hikaye anlatmak anlamına geliyor. Özellikle Z kuşağı için yemek, bir sosyal deneyim, hatta kimliğin bir parçası haline gelmiş durumda.
Türkiye'nin yemek kültürü uzun yıllar 'paylaşmak' üzerine kuruluydu. Sofrada aynı tabaktan yemek, komşuyla tatlı paylaşmak ya da esnaf lokantasında yan masaya selam vermek olağandı. Şimdi ise paylaşımın adresi masa değil, ekran. Sofradaki kişiyle değil, sosyal medya takipçileriyle paylaşım yapılıyor. "Afiyet olsun" mesajı artık bir yorumun altına yazılıyor.
ARAŞTIRMALAR 'DENEYİM VE GÖSTERİ' DİYOR
2023'te İstanbul Gelişim Üniversitesi tarafından yapılan bir araştırma, gençlerin dışarıda yemek tercihlerinde 'paylaşılabilirlik' kavramının belirleyici olduğunu ortaya koydu. Gençler artık bir mekan seçerken menüye değil, duvardaki neon yazıya, tabak tasarımına ve ışıklandırmaya bakıyor. Okan Üniversitesi'nin 2024 tarihli çalışması da benzer bir tablo çiziyor. Sosyal medya kullanımı, gençlerin yeme davranışlarını değiştiriyor; yemek, sadece yenilen değil, deneyimlenen bir şeye dönüşüyor.
SOFRAYI TELEFONLA KURUYORLAR
Kafeler ve restoranlar da bu dönüşüme hızla ayak uydurdu. Artık menüler 'fotojenik tabaklar'dan, mekanlar "Instagram köşeleri'nden oluşuyor.
Birçok genç, arkadaş buluşmalarını bile 'hikayelik anlar' yaratma düşüncesiyle planlıyor. Kimisi bunu 'görgüsüzlük' olarak görse de pek çoğu için bu, kendini ifade etmenin doğal bir yolu. Biz de bu hafta, gençlerin sosyal medya paylaşımlarını yakından anlamak için gençlerle ve Psikolog Tuğçe Şenel'le görüştük.
DERYA AKDENİZ (22)
KENDİMİ MEKANIN PARÇASI GİBİ HİSSEDİYORUM
Gittiğimiz her yer bizim hakkımızda bir izlenim oluşturur. Bu yüzden mekan seçiminde aradığımız her kriter, bir bakıma kendimizi de yansıtır. Hem yediklerimden aldığım keyif hem de bulunduğum ortam benim için önemli. Ortamın bana iyi gelmesi ve oranın bir parçası gibi hissetmem aidiyet duygusu veriyor. Sosyal medya bizim kimliğimizdir. İnsanlar etkileşim kurarken karşısındaki kişiyi tanımak ister. Kendini ifade etmenin yolu da zevklerini, hobilerini ve bulunduğun ortamları paylaşmaktan geçer. Bunu yaparken amacım gerçek beni tanıtmaktır. Sahtelikten uzak, olduğum gibi paylaşımlar yapmaya özen gösteririm. Popüler kültür yeni nesli adeta avucunun içine almış durumda ve bunda sosyal medyanın etkisi büyük.
FEYYAZ ÜNLÜ (25)
STATÜ GÖSTERGESİ HALİNE GELDİ
Benim için "dışarıda yemek yemek" bir amaç değil, günlük hayatın doğal bir parçası. Sosyal medyada bu durumu iki yönlü görüyorum. Bazı insanlar gerçekten deneyimlerini paylaşmak istiyor, bazıları ise "ben buraya gidebiliyorum, burada yemek yiyebiliyorum" demek yerine o mekanlardan fotoğraf paylaşarak dolaylı bir şekilde bunu gösteriyor. Yani paylaşım, bazen sadece bir anı bırakmak değil, bir statü göstergesi hâline geliyor. Bazı gençler sırf lüks bir restoranda yemek yiyip fotoğraf çekinmek için bir süre para biriktiriyor. Bu da artık dışarıda yemek yemenin bir ihtiyaçtan çok bir 'gösteri'ye dönüştüğünü gösteriyor.
NEHİR GÜDER (16)
GİTTİĞİM YERLER BENİ YANSITMALI
Bence mekan seçimi günümüzde sadece yemekle ilgili değil. Gittiğim yerlerin tarzı, estetiği hatta çalan müziği bile beni yansıtıyormuş gibi hissediyorum. Bazen bu durum, kişiliğimi anlatmanın sessiz bir yöntemi oluyor. Bence bu tam olarak gösteriş değil. Günümüzde sosyal medya, insanların kendini anlatma biçimi haline geldi. Gittiğimiz yerlerin fotoğraflarını paylaşmak da 'ben böyle biriyim' demenin yeni yolu. Artık insanlar sadece doymak için değil, farklı deneyimler yaşamak için dışarı çıkıyor. Yeni tatlar denemek, fotoğraf çekmek... Bunların hepsi birer deneyim. Farklı yerlerde bulunmak, yeni şeyler denemek bana ilham veriyor ve yenilik katıyor.
MİNE BÜYÜKYAKA (23)
ANI SATIN ALIYORUZ
Gittiğim mekanlar benim tarzımı, zevkimi ve yaşam standartlarımı gösteriyor. Bir adres seçmek bile aslında "ben buyum" demek. Nerede olduğum, kim olmak istediğimi yansıtıyor. Lezzet tabii ki önemli ama aynı zamanda trendlerin içinde olmak, o 'kültürün' bir parçası hissetmek de beni mutlu ediyor. O popüler masalarda oturmak, o topluluğa dahil olduğumu hissettiriyor. Bence bu yeni bir ifade biçimi. Bir kahvenin tadı geçici ama o mekandaki ambiyans, fotoğraflar, anılar kalıcı. Yediğimiz şeyin ötesinde bir 'an' satın alıyoruz. Paylaşıldıkça çoğalan bir an. Bu benim yaşam stilim. Kendimi ifade etmenin, görünür olmanın yollarından biri.
TUĞRA TÜR (17)
GÖRGÜSÜZLÜK OLARAK GÖRÜYORUM
Açıkçası, sosyal medyada yediği yemeği paylaşma alışkanlığını biraz görgüsüzlük olarak görüyorum. Kimin ne yediğini bilmesinin bir anlamı yok, bana göre tamamen bir gösteriş.
Evet, dışarıda yemek yeme alışkanlığı son zamanlarda arttı çünkü artık yeni lezzetler denemek, farklı mekânlar keşfetmek gençler için çok cazip geliyor.
Benim içinse bu durum tamamen değişken. Bazen sadece canım istediği için günlük, sade bir şekilde dışarı çıkıp yemek yerim. Ama bazen de arkadaşlarımla özel bir plan yapar, güzel bir mekana gidip keyifli vakit geçiririm.
TUĞÇE BETÜL ŞENEL / PSİKOLOG
İHTİYAÇ GÖSTERGEYE DÖNÜŞTÜ
Yemek yemek yalnızca biyolojik bir ihtiyaç olmaktan çıkıp "sosyokültürel bir göstergeye" dönüşmesi, modern dünyanın kimlik ve aidiyet arayışıyla yakından ilişkilidir. Özellikle gençler için yemek, artık doyumdan çok 'kendini ifade etme' biçimi haline geldi. Sosyal medya, kim olduğumuzu görünür kılmanın en etkili yollarından biri haline gelince, yemek de bir tür benlik sunumu aracına dönüştü. Mekanlar, modern dünyanın "sosyal sahneleri" haline geldi. "Nerede olduğum, kimlerle olduğum, ne yediğim" gibi göstergeler, dijital kimliğin bir parçası. Bu durum, içsel benlik algısından ziyade "yansıtılan benlik" algısını güçlendiriyor. Ancak bu paylaşımlar, olumlu geri bildirimlerle birlikte kısa vadede özsaygı ve sosyal aidiyet hissini artırabiliyor. Uzun vadede ise onay bağımlılığı riskini beraberinde getirebilir. Bu noktada oldukça dikkatli olmalıyız. Paylaşımlar bir yandan 'beğenilme' ve 'onaylanma' arzusunu karşılıyor, diğer yandan bireyin kendine özgü tarzını, estetik anlayışını ya da yaşam biçimini ifade etmesine olanak tanıyor. Dolayısıyla, bu davranışı sadece "onay arayışı" olarak görmek eksik olur. Ancak paylaşımın temelinde sürekli dış onay arayışı varsa, kişinin özdeğerini dış kaynaklara bağımlı hale getirebilir.
