dönemde 'Osmanlı damarımız' acayip kabardı. Osmanlı kültürü yolda, sokakta, sinemada, kitaplarda, moda tasarımlarında, televizyonda yoğun bir şekilde karşımıza çıkmaya başladı. Tamam, aydınlarımız Osmanlı ile barışalı 10-15 yıl oldu ama bu sefer durum farklı. Adeta sıradan insan olarak bizler Osmanlı'yı yeniden keşfediyoruz. Mesela farkında mısınız, sokakta yeniçeri bıyıklı erkeklerin sayısında bir artış var, padişah armalı tişörtler popüler oluyor, reklamlarda fes giymiş erkekler cirit atıyor, şarkıcılar ilahiler söylemeye başlıyor, Osmanlı kültürüyle ilgili filmler çekiliyor, atv'nin
Elveda Rumeli dizisi reyting rekorları kırıyor, Osmanlı döneminde geçen romanlara ilgi artıyor, Prof. Halil İnalcık'ın
Devlet-i Aliyye kitabı bile çoksatanlar listelerine girdi... Tam bunlar arka arkaya gelmişken atv'de
Aile Saadeti adlı bir başka Osmanlı dizisi yayına girdi. Bütün bunların tesadüf olmadığı aşikâr. Ama neler oldu da birdenbire Osmanlı'yı keşfetmeye başladık.
Aile Saadeti dizisinin danışmanı yazar ve sanat tarihçisi Prof. Gül İrepoğlu ile bu yeni durumu konuştuk.
- Aydınlarımız Osmanlı ile 10-15 yıl önce barışmıştı. Şimdi bu barışma toplumun her kesimini mi kapsamaya başladı?
- Evet, artık Osmanlı'ya bakış çok değişti. Şimdi toplum olarak geçmişi daha iyi anlamaya çalışıyoruz. Daha doğrusu geçmişimizle barışıyoruz. Biz, yakın zamana kadar, ne yazık ki geçmişimizi anlamamış bir toplumduk. Şimdi bu aşılmaya çalışılıyor. Yüzyıllar öncesini iyi bilirsek, zaaflarımızı, üstünlüklerimizi iyi kavrarsak, bu birikim bugünümüze de yansır. İşte şimdi bu noktaya geldik.
- Bu durum ekonomik, siyasi, kültürel, konjonktürel durumla ne kadar ilgili?
- İlişkisi var. Ama ben bunu şahsen politikaya bağlamak istemiyorum. O yönü güzel bir yön değil. Ben, bunu genel Osmanlı kültürünün anlaşılması unsuruna bağlamak istiyorum. Osmanlı'yı daha iyi anlama dediğim bu süreç pek çok alanda da kendini gösteriyor.
- Son zamanlarda, bu Osmanlı'yı daha iyi anlama çabası, popüler kültürün de ilgi alanına girdi.
- Evet. İşte
Aile Saadeti dizisinin bile yapılması bunun bir göstergesi. Osmanlı'ya olan ilgi böyle bir dizi yaptırıyor. Çünkü bir dizi kitleler izlesin diye yapılır. Bir arz talep meselesi. Olan şu, artık işin uzmanları, belirli bir kesim değil sıradan bir insan bile "Osmanlı sahiden neydi?" sorusunu sormaya başladı.
- Peki biz Osmanlı'yı ne kadar tanıyoruz? Mesela Halil İnalcık Devlet-i Aliyye kitabında Osmanlı'nın kuruluş sürecinin şimdiye kadar bize yanlış öğretildiğini ortaya çıkardı.
- Sorgulamak çok önemli. Bu aşamadayız işte. Daha önce sorgulayamıyorduk. Önemli bir aşama bu. Resmi tarih bugüne kadar belki doğru şeyler anlattı bize, ama ya yetersiz kaldı anlattıkları ya da çok gereksiz ayrıntıların altını fazla çizdi. Okullarda devletler arası yapılan antlaşmaları madde madde ezberleterek tarihe ilgiyi artıramazsınız, önemli olan kültürün iyi anlatılması, onun kuşaklara aktarılması. 'İnsanların yaşam biçimi, yeme içme kültürü nasıldı, neler giyiliyordu?', bu tür insani ayrıntılar anlatılmıyor. Oysa bunlar çok önemli.
-Cumhuriyet Osmanlı'yı bize anlatamadı mı?
- Tam olarak böyle görmemek gerek. Yaşanması gereken süreç yaşandı. Bir devrim yapıldı. Devrimin de kendi dinamikleri vardır. Bundan kaçamazsınız. O zaman bu şekilde davranılmasaydı belki çok daha büyük sorunlar ortaya çıkardı. Bence zaman içerisinde iyi tarihçilerin yetişmesi sorunu çözüyor.
-Cumhuriyet her şeyiyle bizi Batı'ya yönlendirdi. Acaba hem Doğu hem de Batı'dan etkilenen bir toplum olduğumuz gerçeği daha çok anlaşıldıkça mı Osmanlı'ya ilgi duymaya başladık?
-Evet, olan tam da bu. Bütün doğruların Batı'da olmadığını, hem kendi içimizden hem dünyanın pek çok yerinden doğru birtakım şeyler seçilebileceğini anlıyoruz. Tabii Batı çok ilerlemiş bir uygarlık. Sonuna kadar bu uygarlıktan faydalanmalıyız. Fakat bunu yaparken kendi değerlerimizi yok saymamalıyız. Öte yandan sadece Osmanlı'ya takılıp orada da yaşamamak gerek.
-Osmanlı kültürü için sentez, melez tanımlaması yapılıyor, doğru mu?
- Doğru. Osmanlı bir imparatorluktu. İmparator karakterini hak edebilmeniz için farklı kültürleri sentezlemeniz gerekiyor. Yoksa, hükümdarlık olursunuz.
- Bizde malum ilgiler, eğilimler keşfedilir ama çabuk tüketilir. Bunun için bu süreçte nelere dikkat edilmeli?
- Her şeyden önce abartmamak, Osmanlı Osmanlı diye çok fazla yüceltmemek gerekiyor. Çünkü Osmanlı'nın fevkalade iyi tarafları olduğu gibi, büyük zaafları da vardı. Sonuçta yıkılmış bir imparatorluktan bahsediyoruz. Bizim Osmanlı kültürünü iyi bilmemiz çok önemli. Çünkü yüzyılların birikimiyle oluşan, çok üstün tarafları olan bir kültürden bahsediyoruz. Bunu dibine kadar öğrenmeliyiz. 'Bu kültür bugüne bire bir uygulanır mı?' derseniz, cevabım hayır olur. Sadece bu kültürün içerisinden iyi, rafine ve sofistike olan taraflar alınıp yeni bir yorumla değerlendirilir. Bunu yapmazsanız, yani değerlendirme sürecinden geçirmezseniz, yaptıklarınız özenti kalır. Çünkü geçmiş geçmişte kalmıştır. Bu fark çok önemli. Yoksa Osmanlı'yı çok anlamadan tüketiriz.
