'Şansı yok' denen kalbe hibrit ameliyat yapılır

Kalp cerrahisinde son yeniliklerden biri de hibrit ameliyatlar... Kalbin tükendiği ve artık kalp naklinin gerekli olduğu durumlarda bile ameliyat şansı bulunuyor. Bu zorlu ameliyatları yaptığı için tüm dünyada tanınan Prof. Dr. Melih Us, kalp cerrahisindeki yenilikleri anlattı.
Siz bir hastanıza, 'Ameliyat şansınız yok! Ben sizi ameliyat edemem' der misiniz?
Ben, hastanın tüm tedavi olanaklarından faydalanması taraftarıyım. Ancak hastaya olası tüm riskleri de anlatıp kararı kendisinin vermesini isterim. Zaten bizim hekim olarak da görevimiz budur.
Stent takamayacak kadar ağır durumda olan ve aslında kalp nakli ile kurtulabilecek hastalara karşı tıp neden hâlâ yapacak bir şey bulamıyor?
Ben, bu tip hastalarda kalp bulununcaya kadar onlara zaman kazandırmak amacı ile 1997 yılından beri hibrit ameliyatlar yapıyorum.

ÖNCE STENT TAKILIR!
Hibrit ameliyat ne demek?
Kalbi besleyen üç ana damar mevcut... Bu damarların tıkanması sonucunda tıkanan damarlara öncelikle stent uygulanmakta ancak stent uygun değilse, hastaya by-pass ameliyatı yapılmaktadır. Ancak gerek stent gerekse bypass işlemlerinin uygulanabilmesi için kalbin belli performansta olması gerekiyor. Eğer kalbin çalışma kabiliyeti yüzde 25'in altına iniyorsa, bu hastalar kalp nakline aday grubuna alınıyor. Maalesef ülkemizde kalp vericilerinin sayısı az olduğu için bu hastaların birçoğu nakil şansına erişemiyor. Bu tip durumlarda kesin çözüm olmasa da, hastaya zaman kazandırma amacı ile aynı seansta stent ve çalışan kalpte bypass işlemleri uygulamaktayım. Bu hastalarda üç damarın tamamı ileri düzeyde hasta olduğu için gerek stent gerekse by-pass işlemi tek başına problemi çözmemekte veya riski çok yüksek hale getirmektedir.
Bu ameliyatların başarı şansı ne kadardır?
Başarı şansı olarak değerlendirmemek lazım. Burada hastayı kalp nakline taşıyabilmek için gerekli zamanı kazanmak amaç. Bu tip hastaların çoğuna maalesef çok seçenek sunulamıyor.
İnsanlar, bu riski alıyorlar mı?
Yaşam hakkına saygı duymak ve elimizdeki tüm imkanları seferber etmek gerektiğine inanıyorum.
Yaşamları ameliyattan sonra nasıl değişiyor? Bu ameliyatlar ne kadar süre sağlıklı yaşamalarını sağlıyor?
Bu hastalarda ilk hedef kalbin performansını korumak ve iyileştirebildiğimiz kadar kasılma kabiliyetini artırmak... Burada bir süre vermek mümkün değil, ama en azından hastanın az miktarda bile nefes alabilmesinin ve yaşam konforunun sağlanması önemlidir.
Uzun süre dünyada by-pass ve stent tartışması yaşandı. Sizce artık bu tartışma bitti mi, hangi hastaya by-pass yapılacağı hangi hastaya stent takılacağı netlik kazandı mı?
Aslında bu, son derece gereksiz bir tartışmaydı. Hastaya önce stent takmak gerekiyor. Bir dönem sonra stent tıkanırsa, by-pass gündeme geliyor. Ancak bizim ülkemizde hastalarımız bize çok geç müracaat ettikleri için bir kısmına doğrudan ameliyat önermekteyiz.

HANGİSİ GEREKİYORSA...
Bir gün kalbinizle ilgili bir problem yaşasanız. Şahsi olarak bypass'ı mı yoksa stenti mi tercih edersiniz? Sizce hangisi daha güvenilir?
Tabii ki, stent işlemi daha cazip gözükmekle beraber bilimsel olarak hangisi gerekiyorsa onu tercih ederim. Duruma göre değişir.

KALP KONTROLÜNE 20 YAŞINDA BAŞLANMALI
Kalp check-up'ına sizce ne zaman başlanmalı?
Aile büyüklerinden herhangi birinde kalp rahatsızlığı varsa 18-19 yaşına gelindiğinde mutlaka check-up yapılmalı. Ailede bir genetik sorun yoksa, o durumda 20 yaşına kadar beklenebilir. Mutlaka kronik kalp hastalığına yakalanılması gerekmiyor. Kapakçıklar da bozuk olabilir. Doğuştan kalpte bir delik olabilir. Öncelikle EKO yapılması, bu rahatsızlıkların keşfedilmesini sağlar. Eğer bu bulgular 20'li yaşlarda varsa anjiyo bile yapılabilir. Şüphelenmiyorsanız 30 yaşına dek bekleyebilirsiniz. Ama stresli bir ülkede yaşıyorsanız, kontrollere 20'li yaşlarda başlamalısınız.

CERRAHIN TECRÜBESİ ÇOK ÖNEMLİ
Her merkezde, çalışan kalpte by-pass yapılıyor mu?
Bunun için tecrübeli cerrah ve ekip gerekiyor. Duran kalpten farklı olarak hareketli kalpteki 2 mm'lik damara by-pass ameliyatı yapıldığı için cerrahın tecrübeli olması çok önemli.

HASSAS BİR İŞ!
Bir hasta olarak uyuyup uyandığında her şeyin bittiğini görmek daha konforlu değil mi? Bizim Türk hastalar için sizce hangisi daha uygun?
By-pass ameliyatı son derece ciddi ve hassas bir işlemdir. Bu ameliyat sırasında hastayı riske edecek her türlü işlemden kaçınılması gerektiğine inanıyorum. Burada asıl önemli olan hastanın ihtiyacına uygun en iyi yöntemi seçmek ve uygulamaktır. Kalp ameliyatları sırasında hastaları genellememek gerekir. Çünkü aynı hastalık herkeste aynı şekilde seyretmez. Bizim işimizin de en hassas noktası budur.

ÇALIŞAN KALBE BY-PASS
Çalışan kalbe by-pass yapılmasının avantajları var mı?
Tabii ki. Kalbi durdurmadığınız için vücut; hem kalbin hem de akciğerin işlemini yerine getirir. Böylece vücudu akciğer makinasına bağlanmak gerekmez ve makinenin vücuda vereceği zarar da engellenmiş olur. Ayrıca riskli vakalarda kalbi durdurmadığınız için kalp, daha az zarar görür ve hastanın yaşam şansı artar. Ayrıca standart olgularda yapılan çalışmalarda, bu modern yöntemin klasik yönteme göre daha avantajlı olduğu görülmüştür. Hasta uyanık halde iken, by-pass ameliyatı yapılabilmekte ancak tek damar rahatsızlıklarında stent işlemleri ile hastayı tedavi etmek mümkün olduğu için tartışmalar sürmektedir.

AMELİYATTAN SONRA KİŞİLİK DEĞİŞİMİ AZALDI
Eskiden hastaların by-pass'tan sonra kişiliklerinin değiştiği söylenirdi. Sizce bu mit mi? Bu akciğer makinesinin yol açtığı bir yan etki miydi? Çalışan kalbe by-pass bunu önler mi?
Yapılan çalışmalarda kişilik değişikliğinin hastaların yüzde 25'inde görüldüğü tespit edilmiş. İlk üç ayda bu oran yüzde 10'a, birinci yılın sonunda ise yüzde 1'e düşüyor. Aslında bu oran yüksek gibi görülse de, bu tip kişilik değişiklikleri son yıllarda son derece azalmıştır. Ameliyat ve yoğun bakım sürelerinin kısalması bu oranı düşürmüştür. Çalışan kalpte bu oranlar biraz daha azdır. Ancak kişilik değişikliklerinde sadece ameliyatın mekanik travması değil, hastaların hayatlarında bu tip ameliyatların bir dönüm noktası olması da etkendir. Kişi, kendi yaşıtları ile kendini karşılaştırdığında sosyal hayatı ve yaşam koşulları ile hastalığı arasında bağlantı kurarak psikolojik olarak bir konuya odaklanabilir. Ameliyattan bir süre sonra bu travmayı atlatır ve hayatına devam eder.

YARIN: KOLESTEROLÜN ANAYASASI DEĞİŞTİ