Oxford Üniversitesi'ndeki Oxford University Crossmodal Laboratuvarı'nda görev yapan psikolog Charles Spence, insan deneyiminin büyük ölçüde çoklu duyusal (multisensory) olduğunu belirtiyor. Spence'e göre görme, işitme, dokunma, tat ve koku; günlük deneyimlerimizi açıklamak için tek başına yeterli değil.
5 DUYUDAN FAZLASI VAR
Araştırmalara göre insan algısı; vücudun uzaydaki konumunu fark etmeyi sağlayan propriyosepsiyon, iç organlardan gelen sinyalleri algılamamıza yardımcı olan interosepsiyon gibi daha az bilinen duyuları da kapsıyor. Örneğin gözler kapalıyken dengede durabilmek, engebeli bir zeminde yürüyebilmek ya da bir yere bakmadan kaşınan bir noktayı kaşıyabilmek propriyosepsiyon sayesinde mümkün oluyor.
Interosepsiyon ise vücudun iç dengesini korumaya yönelik sinyalleri algılıyor. Kalp atışını hissetmek, ağrıyı fark etmek ya da içsel bir rahatsızlığı sezmek bu duyuyla ilişkilendiriliyor. Bu süreçte vagus sinirinden gelen sinyallerin beyin sapına, oradan da ilgili beyin merkezlerine iletildiği belirtiliyor.
"BU EL BENİM" HİSSİ DE BİR DUYU
Bilim insanları, kişinin kendi bedenine aitlik hissinin de başlı başına bir algı sistemi olabileceğini söylüyor. "Lastik el illüzyonu" olarak bilinen deneylerde, gerçek eli gizlenen kişilere sahte bir el gösterildiğinde, kısa sürede bu yapay elin kendi bedenlerinin bir parçası olduğuna inandıkları gözlemleniyor. Buna karşılık, felç geçiren bazı hastalarda kol ya da bacağın kendilerine ait olmadığı hissi ortaya çıkabiliyor.
DUYULAR BİRBİRİNİ ETKİLİYOR
Araştırmalar, duyuların çoğu zaman birlikte çalıştığını da gösteriyor. Örneğin tat alma, yalnızca dildeki tat tomurcuklarına değil; koku, doku ve sıcaklık algısına da bağlı. Çilek tadını almamızın temel nedeni, aslında kokusunu almamız. Benzer şekilde yapılan deneylerde, aynı formüle sahip ama farklı kokularla sunulan şampuanların saçta "daha yumuşak" his bıraktığı algısı oluştuğu tespit edildi.
Uzmanlara göre bu bulgular, insan algısının sanıldığından çok daha karmaşık olduğunu gösteriyor. Duyuların birbirini tamamlaması, dünyayı algılama biçimimizi şekillendirirken; beş duyunun ötesinde işleyen bu sistemler, günlük yaşamda farkında olmadan kullandığımız önemli mekanizmalar arasında yer alıyor.