Sıcaklarla birlikte kontrolsüz hazırlanmış ya da kötü şartlarda satılan gıdalardaki mikropların çoğalma riski artıyor. Gıda zehirlenmeleri genelde hafif seyretse de bazen ciddi sonuçlar doğurabilir

Artık yaz geldi; sokak satıcılarından vazgeçin. Bugünlerde açıkta satılan yiyecekleri yemek neredeyse bile bile lades. Çünkü sıcakla birlikte kontrolsüz hazırlanmış ya da uygun olmayan şartlarda satılan gıdalarda mikropların çoğalma riski yükseliyor. Siz de seyyar midye dolmacıdan nefsinize hâkim olamayıp yiyince, işte size lades! Gelsin ishal, gitsin kusma. Gelin hep beraber bir karar alalım ve bu yazı zehirlenmeden geçirelim. İşte yazın görülen gıda zehirlenmelerinin bilinen ve bilinmeyenleri... Gıda zehirlenmeleri sıklıkla hafif seyrederken bazen çok ciddi sonuçlar doğurabilir. Yiyecek ve içeceğin alımından 48 saat içerisinde, bulantı, kusma, ishal, karın ağrısı ile kendini ortaya koyar. Alınan bozuk gıdaya göre üşüme, titreme, ateş, dışkıda kan, aşırı sıvı kaybı ve sinir sistemi hasarları ortaya çıkabilir. Bilinen 200'den fazla hastalık gıdalarla bulaşabilir ve bunlar sadece bilinenlerdir. Gıda zehirlenmelerini iki gruba ayırabiliriz: Mikroplarla ortaya çıkanlar ve zehirlerle meydana gelenler. Mikrobik olanlara bakteri, virüs ve parazitler sebep olurken, mantar zehri ve iyi yıkanmayan sebze ve meyvelerin üzerindeki tarımsal ilaçlar, toksik zehirlenme yapar. Gıda zehirlenmelerinde belirtiler hangi tür bozuk gıdanın ne kadar yenildiğine bağlı olarak değişir. Şikâyetler 30 dakika içinde aniden başlayabilirken, günler ya da haftalar boyu yavaş yavaş kötüleşerek de seyredebilir.
Virüsler gıda zehirlenmelerinin sebebi arandığında en sık karşımıza çıkan etkenlerdir. Norwalk Virüsü hafif şiddette bulantı, kusma, ishal, karın-baş ağrısı ve hafif ateşe sebep olur. Yetişkinlerde virüslerle görülen gıda zehirlenmelerinin en sık sebebidir ve dışkı ile kirlenmiş su, kabuklu deniz ürünü ve sebzelerle geçer. Rotavirüs ise çocuklarda en sık görülen viral sebeptir. Değişik şiddette tablolara sebep olabilir. Sulu ishal, kusma ve ateş görülür. Dışkı bulaşmış gıdalarla insandan insana geçer. Ortak kullanılan alanlar ve oyun salonları da diğer bulaşma yerleridir. Hepatit A aniden yükselen ateş, iştahsızlık, halsizlik ve sarılıkla ortaya çıkar. İnsandan insana, dışkıyla kirlenmiş gıdalarla geçer.
Bakteriler gıda zehirlenmesine iki yolla sebep olur. Bazı bakteriler bağırsaklarda hastalık yaparak, gıdaların emilmesini bozar ve çektikleri sıvı ile sulu ishallere sebep olur. Diğerleri ise gıdaların üzerinde sindirim sistemine zehirli etkisi olan toksin denilen kimyasal maddeler bırakır. Yenildiklerinde bu toksinler bulantı, kusma, böbrek hasarı ve hatta ölüme sebep olur. Salmonella iyi pişmemiş yumurta, tavuk, süt ve deniz ürünleriyle bulaşıp, belirtilerini bir süre sonra tekrar ortaya koyabilir. E. coli ciddi olabilen tablolara sebep olur ve bol miktarda, sulu başlayıp kanlı hale dönebilen ishalle seyreder. Bu bakterinin birçok tipi vardır ve en kötüsü, böbrek yetmezliğiyle ölüme sebep olabilir. İyi pişmemiş et, süt ya da kirli kuyu sularıyla bulaşabilir. Shigella, basilli dizanteri yapar. Ateş yükselir. Dışkı sık aralıklarla kanlı ve sümüksü olur. İnsan dışkısıyla kirlenmiş sularla geçer. Botulizm sinir sistemini etkileyen çok ciddi bir hastalıktır. Görme, konuşma ve solunum zorluğu ortaya çıkar. Hasta hareket edememeye başlar. Bozulmuş konserveler, deniz ürünleri ve bozulmuş sucuk-sosisten geçer. Kolera zaman zaman ülkelerarası salgınlar yapan bir hastalıktır. Çok sayıda sulu dışkılama, ateş, baş ağrısı ve bulantı yapabilir. Özellikle sıcak mevsimlerde ortaya çıkar ve kirli gıdaların yanı sıra sularla bulaşır.
Parazitler daha seyrek olarak gıda zehirlenmesine sebep olur. Genellikle uzun sürebilen ama hafif seyreden tablolar yaparlar. Amipli Dizanteri, E. histolytica denilen parazit ile ortaya çıkar. Dışkıda hareketli amipler vardır ve sümüksüdür. Sistemik hastalıklara sebep olabilir. Giardia bir-iki haftada iyileşen sulu ishaller yapar. Kirli sularla bulaşır. Hastalık genellikle hafif seyreder.
Toksik maddeler gıda zehirlenmelerinin en seyrek görülen nedenleridir. En önemlisi yurdumuzda da sıkça rastlanan mantar zehirlenmeleridir. Yenen mantarın türüne göre zehirlenme hafif şiddette belirtilerden ölüme kadar giden hastalıklara yol açabilir. Sıklıkla kusma, bulantı ve ishal vardır. Bazı tür mantar zehirleri terleme, titreme, hayal görme ve komayla seyreden sinir sistemi belirtilerine sebep olur. Bugünkü yazının biraz ders verir gibi olduğunun farkındayım. Ama yüksek seyreden sıcaklıklar ve bunun etkisiyle çoğalan mikroplar, bir de sokakta yapılan yiyeceklerin malum durumları aklıma gelince, konuyu hafif geçiştirmek içimden gelmedi. Sağlıkla kalın.