Bir idareci bir şehrin hem çehresini hem de iklimini bütünüyle değiştirebilir. Van Valisi Ozan Balcı'nın yaptığı gibi. Belediye başkanlığını da uhdesinde bulunduran Ozan Balcı'nın şehrin imar ve ihyası için yaptığı çalışmalar her kesimden vatandaşın takdirini kazanmış. Bu yüzden ne zaman 'valiler kararnamesi' söylentisi çıksa Vanlılar elleri yüreklerinde bekliyorlar. Tabii ki vali beyin görev yeri değişmesin diye... "Biraz daha kalsın, en azından başlattığı projeleri bitirsin" diyorlar.
Normalde bir şehirde yaşanan değişimi görmek ve anlamak için yıllar gerekir ama mevzu Van olduğunda birkaç ay dahi yetiyor. Mübalağa ettiğimizi düşünenler meslek büyüğümüz Yavuz Donat'ın birkaç ayda bir Van'a giderek yazdığı yazıları okuyabilirler.
KİTAPLARI SEVEN VALİ
Ozan Balcı öteden beri "kitapları seven vali" olarak bilinir. Görev yaptığı her yerde özellikle bundan önceki görev yeri olan Tokat'ta geniş bir eğitim seferberliği başlatmakla tanınıyor. Van'a atanınca bu alaka ve tecrübesini kapsamlı bir modele dönüştürmüş. 'Kitapçılıkta Van Modeli' olarak adlandırabileceğimiz bu yaklaşımın özelliği, okur yazarlığın yaygınlaştırılmasını sadece bir eğitim desteği olarak değil bir toplumsal dönüşüm vasıtası olarak görmesi, İnsanı bir bütün olarak ele alması; maddi ve fiziksel ihtiyaçlarla kültürel ihtiyaçları birbirinden ayırmaması. Vali bey kitabı medeniyet unsuru olarak görüyor ve kültürel bir iz bırakmaya diğer rutin işler kadar, hatta daha çok önem veriyor.
PROJENİN AMAÇLARI
Kendisi geçmişte gazetecilik de yapmış bir öğretmen olan Gökhan Arslan, Vali Ozan Balcı'nın bu projedeki yardımcılarından. KitapVan projesini o yönetiyor ve koordine ediyor. "Maksadımız yalnızca çocuklara ücretsiz kitap ulaştırmak değil" diyor. "Okuma alışkanlığını yaygınlaştırmak, okul ve ilçe kütüphanelerini zenginleştirmek, okumayı ödüllendirmek ve bu sırada yazma becerisini teşvik etmek, bu sayede şehrin kültürel ortamını canlandırmak ve zenginleştirmek. Bölgenin en kadim şehirlerinden olan Van'ı bir kültür merkezine dönüştürmek..." Hakikaten son birkaç yıl içinde şehirde ağırlanan yazarları, düzenlenen okur buluşmalarını, imza günlerini, söyleşileri, kitap kulüplerinin yaygınlaşmasını vs. şöyle bir incelerseniz bu konuda şimdiden epey mesafe alındığını görmek mümkün.
KÜLTÜR İNŞASI
Sayılara baktığımızda muhteşem bir iş başarıldığı görülüyor... Birkaç yıl içerisinde yüz binlerce öğrenciye ulaşılmış, kitaplıklara milyonlarca kitap kazandırılmış, yüzlerce okul kütüphanesi yapılmış... Taşra asla ihmal edilmemiş, kitap en ücra köylere kadar ulaştırılmış. Çünkü Vali Ozan Balcı'nın da belirttiği gibi "Bu, basit bir kitap alıp verme meselesi değil, kitabı hayatın içine sokmak için gösterilen bir çaba. Şehrin kültür haritasını yeniden çizmeye dönük bilinçli bir irade. Karakter, dil, fikir ve kültür inşası..."
Proje 2022 yılında başlıyor. Gökhan Arslan'ın anlattığına göre Ozan Balcı vali olarak Van'a gelir gelmez Tokat'ta başlattığı kitap projesinin sürdürülmesini isteyen bir irade ortaya koyuyor. Hatta vali beyin kararlılığı anlaşıldıktan sonra "Bu kadar büyük bir işi nasıl yürüteceğiz" tedirginliği bile oluşuyor.
ÜCRETSİZ OLARAK EVLERE GÖNDERİLİYOR
İlk aşamada hedef, Van'daki çocukların kitaba erişimini kolaylaştırmak ve okuma faaliyetini günlük hayatın doğal bir parçası haline getirmek olmuş. Ancak zamanla proje, daha büyük bir organizasyona dönüşmüş.
KitapVan'ın en dikkat çekici ayağı, öğrencilerin internet üzerinden ücretsiz kitap talep edebildiği sistem... Öğrenciler yaş ve sınıf düzeylerine göre sisteme giriyor; karşılarına yalnızca kendi seviyelerine uygun kitaplar çıkıyor. Seçtikleri kitaplar hazırlanıp ücretsiz şekilde ev adreslerine gönderiliyor. Öğrencinin yeni bir kitap isteyebilmesi için, önce kendisine gönderilen kitabı okuyup özgün bir yorum yazması gerekiyor. Bütün yorumlar tek tek okunuyor ve değerlendiriliyor... Başka bir yerden alındığı anlaşılan özet ve değerlendirmeler kabul edilmiyor. Böylece çocuk; okuyan, düşünen ve okuduğunu kendi cümleleriyle ifade eden bir özneye dönüşüyor.
ANNEMLE BİRLİKTE OKUYORUM
KitapVan'ın bir diğer güçlü boyutu okul kütüphaneleri. Proje başlamadan önce birçok okulda ya müstakil bir kütüphane yokmuş ya da göstermelik kütüphaneler mevcutmuş. Bugün ise modern kitaplıklarla donatılmış yüzlerce okuldan ve yalnızca okul kütüphanelerinde bulunan yaklaşık iki milyon kitaptan söz ediliyor. Üstelik burada standart bir dağıtım anlayışı benimsenmemiş. Spor liselerine kendi alanlarına uygun yayınlar, güzel sanatlar liselerine özel kaynaklar, imam hatip okullarına kendi tematik yapılarını destekleyecek eserler gönderilmiş. Okul öncesi için hareketli kitaplar, özel eğitim öğrencileri için farklı materyaller, görme engelliler için özel yayınlar düşünülmüş. Bu da projenin nicelik kadar nitelik meselesini de ciddiyetle ele aldığını gösteriyor.
Projenin etkisi okul sınırlarını da aşmış durumda. İnternete erişimi olmayan köy okullarında öğretmenler öğrenciler adına toplu kitap talep ediyor ve kitaplar kargoyla okullara ulaştırılıyor. Aileler unutulmamış. Sadece öğrenciler değil, anneler de sürece dahil ediliyor; "annemle beraber okuyorum" gibi etkinliklerle çocukların aile içinde kitapla bağ kurması teşvik ediliyor.
KİTAP OKUYAN ÇOCUK ÖDÜLLENDİRİLİYOR
Van'da okumak ve yazmak ödüllendiriliyor. Bu konuda sınav yaklaşımından uzak, tatlı bir rekabet var. Süreç sınıf düzeyinde başlıyor, sonra okul, ilçe ve il aşamalarına taşınıyor. Her kademede çocukların katılımını artıracak şekilde tasarlanmış bir sistem kurulmuş. Okullar kendi birincilerini çıkarıyor, ilçeler kendi ödül törenlerini yapıyor, en sonunda il genelinde büyük bir final düzenleniyor. Bu törenlerde bisiklet, spor ayakkabısı, kıyafet gibi hediyeler yani ödüller dağıtılıyor.
Bu yaklaşımın kısa vadede doğurduğu etki sahada açık biçimde hissediliyor. Yetkililerin ve öğretmenlerin ortak gözlemi, çocuklarda anlama, anlatma, sorgulama, eleştirel düşünme, analiz ve sentez becerilerinin belirgin biçimde geliştiği yönünde. Daha önemlisi, proje merkez ilçelerde veya belirli "başarılı" okullarda yoğunlaşan başarıyı kırsala yaymış görünüyor. Artık Van'ın en uzak ilçelerindeki, hatta köylerdeki öğrenciler de yarışmalarda öne çıkabiliyor; okul öncesi çağdaki bir çocuğun çizdiği bir görsel bile şehir çapında kıymet görüp ödül alabiliyor. Bu da projenin yalnızca kitap dağıtmadığını, fırsat eşitliğini güçlendirdiğini gösteriyor.
CAMİLERE KÜTÜPHANE
Üniversite hazırlık dönemindeki gençlere de okul ve halk kütüphaneleri üzerinden destek sağlanıyor. Dahası, Kur'an kursları ve camiler de bu ağın dışında bırakılmamış; yüzlerce değil, bin dört yüzü aşkın cami ve Kur'an kursu kütüphanesi kurulmuş. Böylece proje, örgün eğitimin sınırlarını aşarak şehrin tamamına yayılan kültürel bir dolaşım üretmiş. Öyle ki minibüsüne kütüphane kuran insanlar dahi var.
Van'a yaptığımız seyahatlerden birinde fark ettik ki Van'da özel günler özel bir biçimde kutlanıyor. Sözgelimi Öğretmenler Günü'nde bütün kademelerdeki öğretmenlere, kuran kursu hocalarına ve üniversite öğretim üyelerine badem tohumu ve kitap takdim ediliyor. Tam 75 bin kişiye, isimlerine özel olarak ulaştırılıyor.
Benzer etkinlikler çalışan gazeteciler günü, tıp bayramı, kütüphaneler haftası gibi özel günlerde de devam ediyor. Dahası, her bayram sabahı şehirde bulunan şehit ya da gazi yakını olan, öksüz yahut yetim olan, hatta bir engeli bulunan öğrencilere hediye paketleri ulaştırılıyor; içinde kitapların da bulunduğu... Sosyal belediyeciliğin ilginç bir örneği...
İYİLİK GÜNLÜĞÜ
Sahada yapılan en ilginç gözlemlerden biri de şu: Milyonlarca kitabın ücretsiz dağıtılmasına rağmen, şehirde internet üzerinden kitap siparişi ve kitap satın alma oranlarında da artış yaşanmış. İlk bakışta bu bir çelişki gibi durabilir. Fakat aslında bu, okumanın bir ihtiyaç ve alışkanlık haline gelmeye başladığını gösteriyor. Çocuğa gönderilen bir roman ya da hikaye kitabı onun bir yazarla tanışmasına sebep oluyor ve o yazarın diğer kitaplarını da okumak istiyor. KitapVan, okuma ile yetinmeyen bir proje. Yetkililer, bir noktadan sonra çocukların okuduklarını anlatmak, tartışmak ve yazıya dökmek istediklerini fark etmişler. Bunun üzerine yazma etkinlikleri devreye alınmış. Öğrenciler için hazırlanan ve onlara dağıtılan "İyilik Günlüğüm" adlı defter, çocukları düzenli yazmaya teşvik etmeyi amaçlıyor. Bu yeni projede günlükler yıl sonunda değerlendirilecek; başarılı bulunanlar ödüllendirilecek hatta yayımlanacak.
Buna ek olarak, öğrencilerin kitap tanıtım yazıları yazmaları, dergilere göndermeleri ve ilk metinlerini basılı halde görmeleri için de ayrı bir teşvik sistemi mevcut. Bir nevi telif ödeniyor. Bu da kitabın okunduğu yerde kalmaması; yazıya, düşünceye ve üretime dönüşmesi bakımından son derece önemli.
VAN KİTAPLIĞI
Projenin bir başka boyutu, Van'ın kültürel kimliğini güçlendirme çabası. Şehrin tarihi, coğrafyası, yerel değerleri ve şahsiyetleri üzerine özel kitaplar hazırlanmış; boyama kitaplarından hikâye kitaplarına kadar farklı yaş gruplarına hitap eden yayınlar üretilmiş. Çocukların yalnızca dünyayı değil, yaşadıkları şehri de tanımaları amaçlanmış. Van evleri, Van kahvaltısı, eski Van şehri, yerel şahsiyetler ve kültürel miras, bu yayınlarla çocukların gündemine taşınıyor. Böylece proje, kitapla kurulan bağı aynı zamanda aidiyet duygusuyla birleştiriyor.
Bütün bunlar ve daha fazlası gösteriyor ki Van kitabın kamusal bir özellik kazanması sebebiyle bölgenin kültürel merkezi olma yolunda emin adımlarla ilerliyor. KitapVan projesi ile kitap bir eşya olmaktan çıkmış, şehirde dolaşan, insanları bir araya getiren, okulu eve, evi kütüphaneye, kütüphaneyi sokağa bağlayan bir kültür varlığı haline gelmiş. Okul öncesinden üniversiteye ve öğretmenlere uzanan çok geniş bir grubu kapsıyor.
Dilerim bu model ülkemizdeki diğer mülki idare amirlerine ve yerel yöneticilere ilham verir, hatta bir hükümet politikası olarak tüm yurt sathına yayılır.
Sabah.com.tr Uygulamamızı İndirin
Uygulamalara Özel Ayrıcalıkları Keşfedin!
