2026'da finansal özgürlük artık sadece 'zengin olmak' anlamına gelmiyor. Uzmanlar, finansal özgürlüğün yüksek gelirden çok, parayla kurulan ilişkiyle ilgili olduğunu söylüyor. Borcun baskısından kurtulmak, küçük de olsa birikim yapabilmek ve geliri tek bir kaynağa mahkum etmemek ise 2026'da daha rahat bir hayatın kapısını aralayan temel adımlar olarak gösteriliyor. Biz de parayla kurulan ilişkinin tüm hayatımızı etkilediği şu dönemde, ekonomistlerle görüştük ve bu yıl yapılabilecek en doğru yatırım önerilerini onlardan dinledik.
Hepsinin ortak noktası ise dikkatimizi çekti. "Popüler kavramlara kulak asmayın. Sizi haz peşinde koşturup paranızı elinizden almak için 'cehennem tüketimi'nin içine çekenlere karşı direnin. Atalarımızın sözlerini tekrar hatırlayın, 'Har vurup harman savurmayın, damlaya damlaya göl olur' bunları unutmayın."
PROF. DR. KEREM ALKİN / İktisatçı, Sabah Gazetesi yazarı
HİSSE SENEDİ CEPHESİNDE PANİK YAŞANDI
2025'te bireysel yatırımcıların en temel hatası, mevcut jeopolitik ve jeoekonomik gelişmelerden etkilenerek, yüksek reel faiz getirisine rağmen, zaman zaman paniğe kapılıp dövize yönelmeleri oldu. 2025'te TL vadeli mevduatta, altın ve gümüş gibi kıymetli metallerde kalanlar iyi bir getiri sağladı. Bunun yanı sıra, hisse senedi piyasalarında, kimi uluslararası finans kurumlarının ellerindeki finansal güçle piyasalarda olumsuz atmosfer oluşturmasına, güvendikleri hisse senetlerinin arkasında durarak cevap verebilirlerdi. Zaman zaman hisse senedi cephesinde de panik yaşadılar. Bu nedenle, Borsa İstanbul 2025'de iyi bir getiri sağlayabilecek iken, daha sınırlı bir performans gösterdi.
EN MANTIKLI YATIRIM NE OLACAK?
2026'da altın ve gümüş gibi kıymetli metallerde 2025'teki büyük ralli sonrasında daha temkinli olmak gerekiyor. 2026'da hisse senedi fonlarına, para piyasası fonlarına, karma fonlara ve bireysel emeklilik fonlarına daha fazla rağbet edilmesi gereken bir yıl. Bilhassa içinde farklı yatırım araçlarını barındıran fonların daha cazip olacağı bir yıl olacak.
KARMA FONLARI YÖNELİN
2025'te de sepet yapmak doğruydu; 2026'da daha da isabetli. Yatırım sepetini kendiniz oluşturabileceğiniz gibi, SPK lisanslı, onaylı, denetimindeki finans kurumları, aracı kurumları ve yatırım portföy şirketleri üzerinden sepet şeklinde içinde en az 3-4 yatırım aracı barındıran fonlara yönelmek veya yatırım sepeti için profesyonel finansal destek almanın çok daha gerekli olacağı bir yıl olacak 2026. Karma fonlara yönelmek doğru bir strateji olabilir. Daha yüksek risk almaya meraklı, risk iştahı yüksek yatırımcılar, sadece kıymetli metal veya hisse senedi içeren fonlara yönelebilirler.
MAKUL DÜZEYDE BORÇLANABİLİRSİNİZ
Bireyin borcunu düzenli olarak ödeyebilecek düzenli geliri var ise, 2026 enflasyon ve para politikası faiz oranlarının gerileyeceği bir yıl olması itibariyle, makul düzeyde borçlanmayı cazip kılabilir. Asla ve asla yapılmaması gereken hata ise döviz cinsinden borçlanmaktır. Aile üyelerinden bile döviz cinsinden borç istemeyin.
HARCAMALARINIZI DİSİPLİNE EDİN
Gelirini korumak isteyen birey, e-ticaret siteleri dahil, günümüzün modern dünyasında tüketimi özendiren kampanya veya platformlara karşı iradesini daha da güçlendirmeli. Günümüzde gerçekten ihtiyaç duyduğumuz ürünleri satın almak yerine, evde bir kenara atıp unuttuğumuz pek çok gereksiz alış-veriş yapar hale geldik. Bu nedenle, geliri korumak isteyen bireyin tüketim harcamalarını da mutlaka disipline etmesi gerekiyor. Finansal okuryazarlığa, tüketici okuryazarlığına yönelik sosyal medya ve internetteki ücretsiz eğitim ve bilgilendirmeleri ihmal etmeyin.
ÖZLEM DOĞANER / A Para Yayın Yönetmeni, Sabah Gazetesi yazarı
PARA SENİ DEĞİL SEN ONU YÖNETMELİSİN
Finansal özgürlük, en basit haliyle hayatını para kaygısıyla değil, kendi tercihlerinle yaşayabilme durumudur. Kimi için bu bir yıl yetecek birikimdir, kimi için temel giderlerini karşılayabilmek, kimi içinse borçsuz, sade ve öngörülebilir bir hayat... Yeni çağda özellikle pandemi sonrası insanların zahmetsiz para kazanmak gibi bir isteği var ama aynı zamanda sadeleşmek, hayatın keyfini çıkarmak gibi temel bir yaklaşımları var. Bu finansal özgürlüğe bakış açısını da değiştiriyor.
Gelirin, yaşam kalitesini belirlemediği, kararların para baskısıyla değil ihtiyaç ve hedeflerle alındığı bir denge hali oluşuyor. İstediğin bir mekanda keyifli bir kahve içmek, beklenmedik bir masraf çıktığında paniğe kapılmamak, iş değiştirmek istediğinde mecburiyet duygusuyla hareket etmemek. Yani paranın hayatı yönetmesi değil, hayatı bireyin yönetmesi.
EN BÜYÜK HATA BAŞKASININ KAZANCINA BAKMAK
Hızlı kazanç beklentisiyle riskleri küçümsemek ve bilgi yerine söylentiyle hareket etmek. Birçok kişi "Herkes kazanıyor" duygusuyla girdiği yatırımlarda ne aldığını bile tam bilmeden risk aldı.
En büyük hata, başkasının kazancına bakarak yatırım yapmak oldu. Sosyal medyada "şuradan aldım, buradan kazandım" hikâyeleri çok cazipti ama çoğu yatırımcı kendi risk profilini unutup başkasının temposuna kapıldı. Malesef kısa vadede zengin olma beklentisi insanları sabırsız davranmaya itti.
KÜÇÜK BİRİKİMLERİ KÜÇÜMSEMEYİN
Her ay kenara konan küçük tutarlar, bir yıl sonra "iyi ki" dedirtiyor. Her ay gram altın biriktirenler, bugün kendilerini şanslı hissediyorlar. Asıl sınır "nasıl olsa az" deyip hiç başlamamak.
Gelirin sabit kalıp hayallerin büyüdüğü yerde ise ek gelir, ek iş ya da yeteneği paraya çevirme yolları gerekiyor. Bilgiye rahat erişim ve teknolojinin getirdiği hız, hem zamanı daha iyi kullanmaya imkan sağladı hem de insanın yeteneklerini daha fazla keşfetmesine neden oldu. Bu da ek işi olağan hale getirmeye başladı. Parayı amaç değil araç olarak görün; keyfini çıkaramadıktan sonra dünyanın en zengini olsanız da kıymeti yok. Paranın sizi yormadığı bir hayat kurmaya odaklanın.
GÖKHAN ERGÜR / Psikolog
YETİNME DEĞİL YETİŞME DÖNEMİNDEYİZ
- Para kaygısı günümüzde neden bu kadar yaygın?
- Para kaygısı bugün bu kadar yaygın çünkü para artık sadece "geçim" meselesi değil; güvenlik, kimlik ve değer duygusunun içine sızmış bir konu. Birincisi, belirsizlik arttı. Enflasyon, kira, iş güvencesi, "yarın ne olur" hissi... Beyin belirsizliğe dayanamaz; belirsizlik uzadıkça zihin sürekli senaryo üretir. Para da bu senaryoların merkezine oturur çünkü çok temel ihtiyaçlara temas eder: barınma, sağlık, çocuğun geleceği, "muhtaç kalmama". İkincisi, karşılaştırma hiç durmuyor. Sosyal medya sadece zenginliği göstermiyor; "normal"i yukarı çekiyor. İnsan, kendi hayatını bir başkasının seçilmiş kareleriyle kıyaslayınca, "Ben gerideyim" duygusu büyüyor. Para kaygısı dediğimiz şey çoğu zaman "yetişememe" kaygısı. Üçüncüsü, başarı ve değer ölçüsü paraya daha fazla bağlandı. "İyi bir hayat" anlatısı artık daha pahalı bir paket gibi. Bu da parayı sadece bir araç olmaktan çıkarıp, "benim yeterliliğimin kanıtı" haline getiriyor. O zaman kaygı şu oluyor: "Param yetmezse ben de yetmem."
Bir de şu var: Eskiden bazı dayanışma ağları daha güçlüydü; aile, mahalle, komşuluk, aynı işte uzun süre kalma. Şimdi daha bireysel yaşıyoruz. Yalnızlık artınca risk de tek kişinin omzuna biniyor. Tek başına taşınan yük ağır gelir. Ve son olarak, sürekli "daha fazlası"nı vaat eden bir düzen var. Reklam, kredi, tüketim... Sistem "yetinme"yi değil "yetişme"yi öğretiyor. Bu da zihni sürekli açık bir dosyada tutuyor: "Daha ne yapmalıyım?"
- Finansal özgürlük psikolojik olarak ne anlama geliyor?
- Finansal özgürlük psikolojik olarak çoğu zaman "çok para" demek değildir; "korkuyla yönetilmemek" demektir. Yani hayatını sadece faturalar, borçlar, yarın endişesi ve mecburiyetler üzerinden kurmamak. İnsan, parasal açıdan nefes alabildiğinde zihninde bir alan açılır: "Seçebilirim" duygusu. Bu duygu çok temel bir şeydir; çünkü kaygının panzehri çoğu zaman kontrol değil, seçim hissidir.
Bu yüzden finansal özgürlük, "istediğimi alırım"dan çok "istemediğim bir şeye mahkûm kalmam" tarafıyla çalışır. İstemediğin bir işte sırf korkudan kalmamak, ilişkilerde sırf maddi nedenlerle susmamak, sağlıkla ilgili bir ihtiyaçta çaresiz hissetmemek... Bunların hepsi psikolojik güvenlik duygusunu büyütür. İnsan kendini daha yetişkin, daha ayakta, daha sağlam hisseder; çünkü sırtını dayadığı yer sadece dışarıdaki bir otorite değil, kendi kapasitesi olur.
TÜKETİM BİR DİL HALİNE GELDİ
- Duygusal harcama nedir, neden bu kadar yaygınlaştı?
- Duygusal harcama, bir ihtiyacı karşılamak için değil; bir duyguyu düzenlemek için yapılan harcamadır. Yani aslında satın aldığın şey çoğu zaman ürün değil, kısa süreli bir rahatlama, bir "iyi hissetme" aralığıdır. Canın sıkılmıştır alırsın, kırılmışsındır alırsın, yalnızsındır alırsın, stres altındasındır alırsın. O an bir şey değişir: zihin meşgul olur, dopamin yükselir, kontrol duygusu gelir. Sonra geçer, bazen yerini suçluluk ya da pişmanlık alır. Döngü tam burada başlar.
Bu kadar yaygınlaşmasının birkaç nedeni var. Birincisi, hayat daha tetikleyici hale geldi; hız, belirsizlik, performans baskısı, yalnızlık... Sinir sistemi zaten yüksek uyarılmışlıkta yaşarken insanlar kendilerini yatıştıracak "hızlı araçlar" arıyor. Alışveriş bu iş için çok elverişli, çünkü anında sonuç veriyor. İkincisi, tüketim artık bir kültür değil, bir dil gibi. Reklamlar ürün satmıyor; duygu satıyor: "Bunu alırsan iyi hissedeceksin, daha değerli olacaksın, daha tamam olacaksın." Üçüncüsü, satın alma sürtünmesiz hale geldi. Eskiden düşünmek için zaman vardı; şimdi iki tık. Zihin bir dürtüyle yükseliyor, aynı hızla eyleme geçebiliyor.
İHTİYACIN OLMAYANI ALIYORSAN DİKKAT
"Tüketimin bir de sosyal medya boyutu var: sürekli karşılaştırma, "ben de geri kalmayayım" duygusu, trendlerin peşinden gitme... Bu sadece kıskançlık değil; aidiyet ihtiyacı da. Bazen insan bir şeyi aldığı için değil, "o dünyanın parçası" gibi hissettiği için rahatlıyor. Çoğumuz duygularla kalmayı pek öğrenmedik. Üzüntü, boşluk, gerginlik geldiğinde onu taşıyacak kapasite yerine hemen bir çözüm arıyoruz. Harcama da kolay bir çözüm gibi duruyor.
Duygusal harcama ahlaki bir "zayıflık" değil; çoğu zaman bir düzenleme stratejisidir. Sorun, tek strateji haline gelmesi. Eğer kendini sık sık "alınca düzeliyorum ama sonra daha kötü oluyorum" döngüsünde buluyorsan, mesele harcadığın para değil; o parayla susturmaya çalıştığın duygunun ne olduğudur. Bu duyguyu tanımak, harcamayı kısmaktan daha köklü bir yerden rahatlatır."
HAK ETTİĞİN ŞEY DUYGUYSA ÇÖZÜMÜ ALIŞVERİŞ DEĞİL
"Bunu hak ettim, kendime alıyorum"
Bunu hepimiz yaşamışızdır. Ancak bunun altında nasıl bir psikoloji var? Gökhan Ergür cevaplıyor:
"Bu cümle bazen sağlıklı bir öz-şefkat ifadesidir, bazen de yorgunluğun ve eksikliğin üstünü örten bir telafi mekanizması. Ayrımı genelde şu belirler: O alışveriş seni gerçekten besliyor mu, yoksa bir duyguyu kısa süreli susturup sonra daha fazla gerilim mi bırakıyor? Sağlıklı olan tarafında bu düşünce, 'kendime bakıyorum' anlamına gelir. Yani ihtiyaçla uyumludur, ölçülüdür ve sonrasında içerde bir huzur bırakır. Karar aceleyle gelmez; alırken de aldıktan sonra da kendinle kavga etmezsin. Maddi olarak seni sıkıştırmaz, yarınını ipotek etmez. Bir ödül gibi değil, bir bakım gibi yaşanır.
Riskli olan tarafında ise 'hak ettim' cümlesi bir tür gerekçeye dönüşür; özellikle de yoğun stres, kırgınlık, yalnızlık, öfke, yetersizlik gibi duyguların hemen ardından geliyorsa. O zaman cümle şuna benzer: 'Şu an kötü hissediyorum ve bunu hızlıca değiştirmeliyim.' Harcama burada bir duygu düzenleme aracı olur. Karar daha dürtüseldir, 'şimdi' baskısı vardır.
Benim pratik ölçüm şudur: 'Bunu hak ettim' dediğinde, aslında neyi hak ettiğini sor. Bir şey mi hak ediyorsun, yoksa dinlenmeyi mi, görülmeyi mi, rahatlamayı mı, takdiri mi? Eğer hak ettiğin şey duyguysa ama çözümü nesnede arıyorsan, risk yükselir. Eğer hak ettiğin şey gerçekten bir ihtiyaç, bir bakım ve bir dengeyse, o cümle gayet sağlıklı bir yere oturur."
MERT BAŞARAN / Ekonomist, yazar
ÖNCE BORCUNUZU KAPATIN
Finansal özgürlük zenginlikten farklı bir kavram. Çok zengin olabilirsiniz ama çok fazla borcunuz var ve çok lüks yaşıyorsanız ne kadar zengin olsanız da o hayatı devam ettirmekte zorlanırsınız. Finansal özgürlük ise biraz parası olan birazda mandıra filozofu gibi yaşayan insanların kasteden bir kavramdır. 2026 için de her zaman için de geçerli olan şey, bir aylık geliriniz hiç çalışmadan aldığınız bir temettüyle edindiğiniz bir evin, dükkanın kirasıyla ya da bankadaki paranızla karşılayabiliyorsanız bunu da hayat boyu karşılayacak şekilde bir varlığa sahipseniz buna finansal özgürlük diyoruz. Yani hiç çalışmadan istediği hayatı yaşayacak, pasif gelire sahip olan insanları kastediyoruz.
Faiz belli süre avantajlı olacak. Özellikle yılın ikinci yarısına kadar öyle gözüküyor. Borsada Türk borsası çok ucuz kaldığı için 2026'nın ikinci yarısı ucuz kalan iyi şirketlerde iyi performans sergilenme ihtimali yüksek. Gümüş ve altın çok sert hareketler yaptığı için biraz tedbirli olmak lazım, daha gidebilirler mi belki gidebilirler ama çok sert gittiği için biraz tedbirli olup düşüş yapma ihtimallerini öngörmek lazım. Kısa vadede bu riskleri düşünerek düzeltme yapmalarını beklemek faydalı olabilir. Onun dışında ihtiyaç olanlar için tabii ki konut fiyatları da faiz yüksek olduğu için çok ciddi artmadı orada bir fırsatlar oluştu. Yüksek faiz ortamında ucuz konut yakalama şansınız pazarlıkla olabiliyor.
BORÇ SARMALINDAN KAÇININ
Borçlu birey için ilk eşik borçları kapatmak olmalıdır. Eğer aldığınız faiz eskiden alınmış düşük bir faizse bunu kapatmayabilirsiniz onun yerine yatırım yapmaya devam edebilirsiniz. Ama aldığınız faiz yüksekse şu anki koşullarda kredi kartı borcu gibi bir borçsa sarmal düşmemek için önce o borcu kapatmak lazım. O borcu kapattıktan sonra yatırıma devam edilebilir. Ama uzun vadede gösteriyor ki bütün iş adamları bütün zenginler aslında borçlanarak para sahibi olmuştur. Dolayısıyla iyi borç dediğimiz yatırıma giden borç faydalıdır kötü borç zararlıdır. Kötü borç nedir? Kıyafetler, ihtiyacımız olmayan şeyleri aldığımız gelir getirmeyen borçlardır. İyi borç ise, ev olur bir makine almak olur size gelir getiren bir varlığa yaptığınız yatırımdır.
UFAK PARALARLA ZENGİN OLABİLİRİZ
- Küçük birikimlerle büyük hedefler mümkün mü?
- Geçmişlerine baktığımızda Türkiye'deki zenginlerin çoğu 40 yıl önce köyünden gelmiş yokluk içindeki insanlarmış. Bunların en büyük özellikleri küçük paraları küçümsememişler. Damlaya damlaya göl yapmışlar. Küçük paralar sizi zengin etmeyebilir ama bir gün zenginlik fırsatı geldiğinde de küçük paranız yoksa hareket edip zengin olamazsınız.
EK GELİR ŞART
Gelirini korumak isteyenler, enflasyon üzerinden getiri sağlanmaya odaklanmalı yani elindeki varlığın getirisini yükseltmeye çalışmalı. Finansal okuryazarlığını artırmalı. Güzel bir söz var, "Parasını yöneten hayatını yönetir." Parasını yönetmeye odaklanmalı. Bir diğeri de mutlaka ek gelir sağlayacak, iş dışında işte belki sosyal medya üzerinden belki piyasada al sat yapmak üzerinden veya başka fikirler üzerinden kendi çalıştığı işin dışında gelir yaratacak yatırımları araştırıp yönelmeli ve bunlarla da ek gelir sağlanmaya çalışılmalı.
HAZ PEŞİNDE KOŞMA! ATALARINI DİNLE
- 2026 için tek bir cümle söylemenizi istesek...
- İtalyan Başbakanı "2025 kötü geçti, 2026 daha kötü olacak" diyor. Bunu tüm liderler söylüyor. Dünyada ekonomik sistem sona doğru geliyor. Zenginin aşırı zengin olduğu fakirin aşırı fakir olduğu, inanılmaz zor bir düzendeyiz. 2026'da bir alışveriş yaparken iki kez düşünelim: Gerçekten ihtiyacımız var mı? İhtiyacımız olmayan şeyleri almayalım, köşeye koyalım. Ata sözlerimizi tekrar hatırlayalım "Ak akçe kötü gün içindir, damlaya damlaya göl olur, sakla zamanı gelir zamanı, ayağını yorganına göre uzat." Bize bunlar bilerek unutturuldu. Kapitalist sistem, daha fazlasını iste, daha çok harca, daha çok tüket diye haz peşinde ol diye yanlış sloganlarla bizi başka bir şeye çevirdi.
İNSANLAR KIYAMET HARCAMASINA YÖNLENDİRİLİYOR
Mert Başaran; "Nasıl olsa bu şartlarda birikim yapamam, en iyisi yiyip, içip, gezeyim durumuna" dikkat çekiyor. Buna Doom Spending deniyor yani kıyamet harcaması... Bu bize niye pompalanıyor çünkü zengin olamayacağınızı düşünürseniz harcarsınız... Size "Şu anda bu işi yaparken aldığınız maaşı biriktirerek zengin olmazsınız" dersem moraliniz bozulur direkt o parayı çanta ayakkabıya, anlık hazlara harcarsınız. Buna hedonizm deniyor. Ama size şunu dersem "Bu paraları küçük küçük biriktirerek her ay köşeye atarsanız 15- 20 yıl sonra hayal ettiğiniz evi ve arabayı alırsınız" siz de bu hedefi koyarsanız buna ulaşabileceğinizi düşünürseniz biriktirirsiniz. Şu an sistem insanlara bilerek "Hiçbir şey olmaz biriktirme" diyor. Bu bir mülkiyetsizleştirme projesidir. "Hiçbir şeyin olmasın ama mutlu ol, hayatını yaşa dünyaya bir kez geldin" gibi şeyler pompalıyor.
