Hangimiz haritayı elimize alsak, burnumuzun dibindeki Ege adalarına bakakalırız!
Sakız, Çeşme'nin yanı başında.
Sisam, Kuşadası'yla sanki yapışık kardeş.
Midilli; Ayvalık, Dikili ve Foça'nın komşu kapısı.
İstanköy, Bodrum'un hemen karşısında.
Rodos, Marmaris'e 45 dakika mesafede. Adını bilmediğimiz irili ufaklı daha pek çoğu var. Dibimizdeler ama bizim değiller!.. Haliyle kafamız karışıyor, "Neden?" sorusu akla geliyor. Yunanistan'ın ekonomik kriz yüzünden Türk turistlere sarılıp adalara günübirlik turlar düzenlenmeye başlamasıyla
ahlar vahlar ediliyor. Sakız'ı, Midilli'yi, Rodos'u görenlerin sayısı arttıkça, nasıl kaybedildikleriyle ilgili efsaneye dönen söylentiler de daha çok kulaktan kulağa dolaşıyor.
"Bize vermişler, istememişiz" diyen de var,
"Kayalık deyip yüz çevirmişiz" diyen de... "Adaları kendi elimizle Komşu'ya armağan etmişiz" mealindeki eleştirilerin hedefindeki isim ise merhum
İsmet İnönü... Önce Lozan Barış Antlaşması görüşmelerinde, sonra da İkinci Dünya Savaşı'nda fırsatlar geçtiği, İnönü'nün hepsini geri çevirdiği öne sürülüyor. Ege adalarını ve halen 5 bin civarında Türk yaşayan 12 Adalar'ı nasıl kaybettiğimizi İsmet İnönü'nün kızı
Özden Toker'den dinleme fırsatı buldum. 83 yaşındaki Toker, başkanı olduğu İnönü Vakfı tarafından
Gediz Üniversitesi'nde düzenlenen "Lozan'dan Günümüze Türkiye - Yunanistan İlişkileri" konulu konferansta konuştu. Babasına haksızlık edildiğini anlatırken, yaşadığı üzüntü yüzünde besbelliydi. "Adaları verdikleri, babamın istemediği şeklindeki yaygın inanış doğru değil. O adaları biz zaten önceden kaybetmiştik" diye söze başladı. Özden Toker, Birinci Dünya Savaşı bitiminde imzalanan Sevr Antlaşması'yla kaybettiğimizi ima ediyordu. Sevr ile kaybettiğimiz Anadolu'yu geri alırken, adaları neden alamadığımızın cevabını da satır aralarında verdi... "Kurtuluş Savaşı'nı Yunanistan'a karşı kazanmıştık ama Lozan görüşmelerinde İngilizler masa başında bizi yenmek istiyordu. Memleketi esarete mahkum etmenin peşindeydiler,
Türkiye Cumhuriyeti Devleti'nin kurulma kararlılığını kabul etmiyorlardı. Babam boyun eğmedi, 8 ay süren görüşmeler boyunca direndi. Sonunda
kararlılığımız karşısında pes ettiler, devlet olma hakkını elde ettik..." Özden Toker'in anlattıkları, savaştan galip çıkmış ama bitkin düşmüş halde masa başında bağımsızlık mücadelesi verirken, bir de adalar için mücadele edemediğimizi ortaya koyuyor. Toker, adaları kaybetme senaryolarının diğer perdesi olan İkinci Dünya Savaşı'na ilişkin de şunları söylüyor: "Hitler, İtalya'nın elindeki 12 Adaları bize geri vermeyi teklif etmiş. Ancak bunun için İkinci Dünya Savaşı'na Almanya'nın yanında girmemiz gerekiyordu. Babam
savaşı göze alamamış. Almanya ve İtalya yenilince de bu adalar Yunanistan'ın olmuş." Adalar konusunda eleştirilerin odağında yer alan İsmet İnönü'nün kızı, yaşayan tarih Özden Toker işte böyle konuşuyor. Sonuç şu: Kurtuluş Savaşı'yla Anadolu'yu geri alıp Türkiye Cumhuriyeti'ni kurduğumuz için halimize şükretmişiz. Adaları geri almayı ise macera gibi görüp aklımızdan bile geçirmemişiz...
