6 Şubat tarihinde Kahramanmaraş merkezli deprem sonrası dünya resmen şoka girdi. İngiliz haber kuruluşu BBC yaşananları "Aniden ve uyarı vermeden vurdular. Türkiye'nin güneydoğusununda çok can aldı. Onlar kişiyi yaraladı ve bir sürü insan evsiz kaldı. 6 Şubat'ta deprem insanların üzerine yıkıldığında kurbanlarının çoğu içeride her şeyden habersiz uyuyor olacaktı" sözleriyle anlattı.
Uzmanların asrın depremi ismini verdiği bu depremle birlikte "Deprem önceden bilinebilir mi?" sorusu yeniden gündeme geldi. Olayı anlatan BBC, bu soruya cevap alabilmek için uzmanlara danıştı.
Depremlerin meydana geldiği Doğu Anadolu Fay hattı, 3 tektonik lavhanın bibirine sürttüğü bir kuşağın parçası. 1970 yılından bu yana bölgeyi 6 ya da daha büyük olarak yalnızca 3 deprem vurdu. Bu nedenle de uzmanlar depremin bu bölgede 'gecikmiş' olduğunu düşünüyor.
Ancak BBC'ye konuşan uzmanlara göre depremi önceden tahmin etmek neredeyse imkansız. Yalnızca bir olay meydana geldikten sonra sismik verilerin bazıları tespit edilebiliyor, ancak o da çok kısıtlı kalıyor.
Herhangi bir sarsıntı olmadan önce ise nereye bakacağını bilmek imkansız. İtalya Roma Sapienza Üniversitesi ile Penn Eyalet Üniversitesi'nde jeoloji profesör olan Chris Marone, "Laboratuvarda depremleri simüle ediyoruz ancak bunlar başarısızlıkla sonuçlanıyor. Yalnızca bazı çatlak ve kusurları ortaya koyabiliyoruz" sözlerine yer verdi.
Haber analizine göre, jeologlar 1960'lı yıllardan beri depremleri tahmin etmek için modern pek çok bilimsel yöntem kullanıyor. Ancak başarı yok denecek kadar az. Bunun en büyük nedeni ise fay sistemlerinin karmaşıklığı.
ABD'li uzmanlara göre gerçekten faydalı bir deprem tahmini için 3 şey çok önemli: Nerede, ne zaman olacağı ve büyüklüğü. Şimdiye kadar bunu kesin olarak söyleyebilen bir kişi ve sistem bulunamadı.
Bunun yerine jeologlar en iyi tahminlerini birkaç yıllık zaman dilimine yayıyor ve 'tehlike haritaları' ortaya çıkarıyor.
Araştırmacıların bir diğer odaklandığı nokta ise hayvanlar. Uzmanlara göre hayvanların davranışları bazı elektriksel bozulmalara tepki veriyor. Ancak bunun da bir kesinliği şu an için yok.
Son zamanlarda ise bilim dünyası yapay zekanın insanların kaçırdığı türden ince sinyalleri tespit ettiğini düşünüyor. Bu nedenle gelecekte yapay zekaların depremi tespit edebileceği yönüde umutlar var.
Yakın zamanda İsrail merkezli bir grup, geçen 20 yılda iyonosferdeki elektron içeriğindeki değişiklikleri inceledi ve makine ile depremi 48 saat önceden yüzde 83'lük bir doğrulukla tespit edildiğini ifade etti. Ancak bu durum hiçbir zaman kanıtlanmadı.
Çin hükümeti de deprem farkındalığı için umutlarını iyonosfere bağladığını ifade ediyor. Ancak iyonosfer oranlarıyla deprem sıklığı arasında iddialarının tersi bir durum söz konusu olunca, bu iddiaları da havada kaldı.
Japonya'da yapılan başka çalışmalar ise depremin günün birinde bir yerlerde olabileceğini söylüyor. Ancak yine kesinliği konusunda herhangi bir tespit yok.
Bu konuyu açıklayan uzmanlar, "Depremin küçük bir temsilini laboratuvar ortamında yapmak mümkün değil. Örneğin, Doğu Anadolu fayı dünyanın en karmaşık bölgesinde, basit bir fay düzlemi değil. Bunun canlandırmasını yapamazsınız" ifadeleriyle açıkladı.
Harvard Üniversitesi'ndeki uzmanlar ise tahminleri kesinleştirebilmek için artçı şok modellerini izliyorlar. Ancak uzmanlara göre daha artçı şokları bile tam olarak anlayabilmiş değiller. Bu nedenle dünyanın her yerinde uzmanlar, şu an için depremin önceden tahmin edilebilmesinin mümkün olmadığını ifade ediyor.
Sabah.com.tr Uygulamamızı İndirin
Uygulamalara Özel Ayrıcalıkları Keşfedin!
