İran'da 28 Aralık 2025'te ülkedeki yerel para biriminin döviz karşısındaki yüksek değer kaybı ve ekonomik sorunlar nedeniyle Tahran Büyük Çarşı'da esnafın başlattığı protestolar, ülkenin birçok kentine yayıldı.
Protestolarda şiddet olayları ve polis müdahalesinin artmasıyla 9 Ocak'ta ülke genelinde internet kesilmişti.
ÖLÜ SAYISI 2 BİN 550'YE YÜKSELDİ
ABD merkezli İran İnsan Hakları Aktivistleri Haber Ajansı'na (HRANA) ait internet sitesinde yayımlanan raporda, ülkede 17 gündür süren gösterilere ilişkin bilgi verildi.
Rapora göre, 12'si on sekiz yaşından küçük 2 bin 403 gösterici ve emniyet güçlerine bağlı 147 kişi olmak üzere ülkede gösteriler nedeniyle ölenlerin sayısı 2 bin 550'ye yükseldi.
Devam eden olaylarda 1134 kişinin yaralandığı ve 18 bin 434 kişinin de gözaltına alındığı belirtildi.
İran makamlarından gösterilerde ölen ya da yaralananlara ilişkin resmi bir açıklama yapılmadı.
TRUMP: YARDIM YOLDA
İran'da şiddetli protestolar sürerken, ABD Başkanı Trump'tan konuyla ilgili birçok dikkat çeken açıklama geldi.
Trump ilk olarak, sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda, İranlı tüm yetkililerle görüşmeleri iptal ettiğini vurgulayarak, "İranlı vatanseverler protestolarınıza devam edin, kurumlarınızı ele geçirin. Katillerin ve istismarcıların isimlerini kaydedin. Onlar büyük bir bedel ödeyecekler. Protestocuların anlamsızca öldürülmesi durana kadar İranlı yetkililerle olan tüm toplantılarımı iptal ettim. Yardım yolda." ifadelerini kullandı.
Trump, mesajının sonuna, "İran'ı Yeniden Büyük Yapalım"ın İngilizce kısaltması olan "MIGA" ifadesini de ekledi.
ABD BAŞKANI'NDAN PROTESTOCULARA ÇAĞRI
Trump daha sonra Detroit kentinde yaptığı ekonomi temalı konuşmasının bir bölümünde İran'daki protestolarla ilgili değerlendirmelerde bulundu.
Bir saatten uzun süren konuşmasının bir bölümünde Trump, bugün sosyal medya hesabından yaptığı açıklamasını tekrarladı.
Trump, İran'daki gösterilerde çok sayıda kişinin hayatını kaybettiğini söyleyerek, "Tüm İranlı vatanseverlere sesleniyorum: Protestolara devam edin, mümkünse kurumlarınızı ele geçirin ve sizi istismar eden katillerin ve istismarcıların isimlerini kaydedin." diye konuştu.
"BÜYÜK BEDEL ÖDEYECEKLER"
Göstericilere, "kendilerini istismar eden kişilerin isimlerini kaydetmeleri" çağrısında bulunan Trump, bu kişilerin "büyük bir bedel ödeyeceklerini" savundu.
Trump, "Protestocuların anlamsızca öldürülmesi durana kadar İranlı yetkililerle tüm toplantıları iptal ettim. Göstericilere tek söylediğim şey, yardım yolda." şeklinde konuştu.
İran'la ticaret yapan ülkelere ayrıca gümrük vergisi getirdiklerini anımsatan Trump, bu uygulamanın da bugün yürürlüğe girdiğine işaret etti.
İran yönetimini ayrıca hedef alan Trump, mevcut yönetim gelene kadar İran'ın harika bir ülke olduğunu, ancak sonra bozulduğunu savunarak, "Şu an her şey çok kırılgan." ifadelerini kullandı.
"GERÇEKTEN KÖTÜ ŞEYLER OLUYOR"
ABD Başkanı Trump, Detroit'te katıldığı mitingin ardından Washington'a dönüşünde Joint Base Andrews Havalimanı'nda basın mensuplarının sorularını yanıtladı.
İran'daki protestolarla ilgili gelişmeleri yakından takip ettiklerini vurgulayan Trump, özellikle gösterilerde hayatını kaybeden kişi sayısı konusundaki gerçek rakamları tespit etmeye çalıştıklarını ifade etti.
Beyaz Saray'a döner dönmez ilgili yetkililerden bu konuda bir brifing alacağını kaydeden Trump, "İran'da olup bitenleri kapsamlı olarak inceleyeceğiz. Gerçekten çok kötü şeyler oluyor. Orada yaşanan ölümleri gördüğümde İran aklımdan çıkmıyor. Oraya ilişkin kesin rakamlar alacağız." değerlendirmesini yaptı.
"ÖLÜ SAYISI BELLİ OLUNCA BİR KARAR VERECEĞİZ"
Medyaya yansıyan ölü sayısına ilişkin farklı haberler olduğunu anımsatan ABD Başkanı, "Gösterilerdeki öldürme olaylarıyla ilgili olarak kesin rakamlar alacağız. Bu ölümlerin sayısı ciddi gibi görünüyor, ancak henüz kesin olarak bilmiyoruz. Sonra bir karar vermemiz gerekecek." şeklinde konuştu.
İran yönetimine de bir mesaj gönderen ABD Başkanı Trump, "Mesajım şu: Umarım o insanları öldürmezler. Bana göre göstericilere çok kötü davranıyorlar." dedi.
İran'da demokrasi görmeyi arzu edip etmediği sorulan Trump, "İdeal olarak bunu görmek isterim, ama asıl görmek istediğimiz şey, insanların öldürülmesini istemiyoruz ve bu insanlar için biraz özgürlük sağlandığını istiyoruz. Bu insanlar uzun zamandır cehennemde yaşıyorlar." açıklamasını yaptı.
TRUMP'TAN "SERT ÖNLEMLER ALIRIZ" UYARISI
Trump ayrıca, CBS News kanalına verdiği mülakatta da İran'daki gösterilere ilişkin açıklamalarda bulundu.
İran'daki gösterileri yakından takip ettiklerini kaydeden Trump, bazı göstericilerin idam edilebileceğine ilişkin haberlere ve bunun ABD için bir kırmızı çizgi olup olmadığı sorusuna, "Asılma olayından haberim yok. Eğer onları asarlarsa, bunun karşılığında bazı şeyler göreceksiniz. Böyle bir durum söz konusu olursa çok sert önlemler alırız." yanıtını verdi.
ABD'nin İran'daki göstericilere nasıl yardım edebileceğine ilişkin birçok yöntem bulunduğunu belirten ABD Başkanı, bunun yalnızca askeri adımlarla sınırlı olmadığını, ekonomik ve diğer yardım seçeneklerinin de söz konusu olabileceğini ifade etti.
Trump, sürecin iyiye gitmediğini düşündüğünü vurgulayarak, "İran'da yaşananların olmasını istemiyoruz. Protesto etmek bir şeydir ancak binlerce insanı öldürmeye başladıklarında iş değişir, şimdi de asılmadan bahsediyorsunuz. Bakalım bu süreç onlar için nasıl sonuçlanacak? İyi sonuçlanmayacak." şeklinde konuştu.
KÖRFEZ ÜLKELERİ OLASI MÜDAHALEYİ ENGELLEMEYE ÇALIŞIYOR
Öte yandan, Wall Street Journal (WSJ) gazetesinin ismini paylaşmak istemeyen kaynaklara dayandırdığı haberine göre, Körfez ülkeleri Trump yönetimini İran'a yönelik olası bir saldırıdan vazgeçirmeye çalışıyor.
Suudi Arabistan, Washington'u İran'a müdahale etmemesi için ikna etme çabalarına öncülük ediyor.
ABD'NİN TUTUMU KÖRFEZ ÜLKELERİNİ TEDİRGİN EDİYOR
Körfez ülkelerinden yetkililere göre, Suudi Arabistan, Umman ve Katar, İran'a yönelik olası bir saldırının, petrol piyasalarını sarsacağı ve nihayetinde ABD ekonomisine de zarar vereceği konusunda Trump yönetimini uyarıyor.
Körfez ülkeleri, olası saldırıların, Hürmüz Boğazı'ndan geçen petrol tankerlerinin seyrini aksatmasından ve oluşabilecek bölgesel istikrarsızlıklardan endişe ediyor.
Suudi yetkililere göre, Riyad yönetimi, İran'a olası bir çatışmaya karışmayacakları ve ABD'nin hava sahalarını saldırılar için kullanmasına izin vermeyeceklerini garanti etti.
Beyaz Saray'dan yetkililere göre Trump, İran'a karşı atılacak adımlara ilişkin henüz nihai bir karar vermedi. Trump'ın, izleyeceği yolu belirlemek üzere danışmanlarıyla görüşmeler yaptığı ve olası seçenekleri değerlendirdiği belirtildi.
Yetkililere göre, masadaki seçenekler arasında İran'a ait tesislere saldırılması, siber saldırılar, yeni yaptırımlar ve rejim karşıtı sosyal medya hesaplarını desteklemek yer alıyor.
ABD BASINI OLASI MÜDAHALENİN RİSKLERİNİ ANLATTI
ABD ile İran arasında tansiyon yükselirken, CNN Trump'ın olası Tahran müdahalesi hakkında dikkat çeken bir analiz haber yayımladı.
CNN'in analizine göre, Trump yönetiminin İran'a yönelik olası bir askeri ya da sert müdahale kararı, Washington açısından ciddi belirsizlikler ve riskler barındırıyor.
Analizde, ABD'nin İran'a yönelik sınırlı ya da sembolik bir askeri hamlesinin, hem İran yönetimini caydırmakta yetersiz kalabileceği hem de ABD'nin inandırıcılığını zedeleyebileceği uyarısı yapılıyor.
CNN'e konuşan eski Savunma Bakanı ve CIA Direktörü Leon Panetta, "Başkan İran halkına yardımın yolda olduğunu söyledi. Bu da ABD'nin en azından bir şey yapmak zorunda olduğu beklentisini doğurdu" ifadelerini kullanırken, bunun mutlaka kapsamlı bir askeri saldırı anlamına gelmediğini vurguluyor.
WASHİNGTON İRAN'I VURURSA NE OLUR?
Ancak CNN'e göre asıl sorun, askeri gücün İran'daki iç dinamikleri gerçekten değiştirip değiştiremeyeceği. Analizde, ABD'nin hava saldırılarıyla ya da füze operasyonlarıyla sokakta protesto yapan sivilleri, ülke içindeki güvenlik güçlerinden korumasının son derece zor olduğu belirtiliyor. "ABD, İran'ı bombalayarak yönetimi deviremez" değerlendirmesi yapılıyor.
CNN, geçmiş örneklerin de Washington'u temkinli olmaya zorladığını hatırlatıyor. Vietnam'dan Irak'a, Afganistan'dan Libya'ya kadar birçok müdahalenin sonuçlarının öngörülemediği ve çoğu zaman beklentilerin tersine geliştiği vurgulanıyor.
Bu nedenle İran'a yönelik olası bir müdahalenin de kısa vadede "net bir kazanım" üretmeyebileceği, aksine ülke içindeki milliyetçi refleksleri güçlendirerek yönetimi konsolide edebileceği uyarısı yapılıyor.
Analizde ayrıca, ABD'nin kapasite ve öncelik sorununa da dikkat çekiliyor. CNN'e göre ABD ordusu halihazırda Venezuela krizi, Orta Doğu'daki askeri varlık ve Pasifik'te Çin'le artan gerilim gibi birçok cephede yoğun durumda.
ABD Donanması'nın en yakın uçak gemisi grubunun Güney Çin Denizi'nde bulunması da İran'a hızlı ve büyük ölçekli bir müdahalenin lojistik olarak kolay olmayabileceğini gösteren unsurlar arasında sayılıyor.
"İRAN ABD İÇİN YENİ BATAKLIK"
Bir diğer risk başlığı ise "sonrası." CNN'e göre, İran'daki mevcut yönetimin zayıflaması ya da yıkılması halinde ortaya çıkacak güç boşluğunun kim tarafından ve nasıl doldurulacağı belirsiz.
Ülkede güçlü, örgütlü ve geniş meşruiyete sahip bir muhalefet odağının bulunmaması, olası bir çöküşün yeni bir istikrarsızlık, iç çatışma ya da Batı karşıtı bir başka yapının ortaya çıkmasıyla sonuçlanabileceği endişesini doğuruyor. Bu da bölgesel kaos ve enerji piyasalarında sarsıntı gibi sonuçlarla doğrudan ABD'yi etkileyebilir.
"TRUMP'IN TEHDİTLERİ ABD'Yİ KÖŞEYE SIKIŞTIRIYOR"
CNN analizinde, Trump'ın sert söylemleriyle oluşan beklentinin de ABD'yi psikolojik olarak köşeye sıkıştırdığı yorumu yapılıyor. Trump'ın defalarca "askeri müdahale" tehdidinde bulunmasının, eğer karşılığı gelmezse ABD'nin caydırıcılığına zarar verebileceği; karşılığı gelirse de Washington'un sonuçlarını tam olarak kontrol edemeyeceği bir sürece sürüklenebileceği belirtiliyor.
Sonuç olarak CNN, İran'a yönelik bir müdahalenin Trump için "tarihi bir fırsat" gibi görünse bile, bunun ABD açısından yüksek riskli, sonucu belirsiz ve geri dönüşü zor bir adım olabileceği uyarısında bulunuyor.
Analize göre Washington'un karşı karşıya olduğu temel ikilem şu: Müdahale etmek ABD'yi yeni bir bölgesel krizin merkezine çekebilir, etmemek ise Trump'ın söylemleri nedeniyle ABD'nin küresel inandırıcılığına zarar verebilir.
Bu nedenle CNN, Trump yönetiminin önünde kolay bir seçenek bulunmadığını ve İran dosyasının ABD için askeri olduğu kadar siyasi, ekonomik ve stratejik açıdan da son derece karmaşık bir denklem haline geldiğini vurguluyor.
