Dünya gerçekte tam bir küre değil; kutuplardan basık, ekvator çevresinde ise şişkin bir yapıya sahip. IFLScience'ın aktardığı araştırmaya göre buzulların erimesi, tektonik hareketler ve gezegenin iç kısmındaki değişimler Dünya'nın biçimini sürekli olarak yeniden şekillendiriyor.
Son bulgular, bu dönüşümün küresel ısınmayla birlikte hızlandığına işaret ediyor.
KUTUPLAR YÜKSELİYOR, EKVATOR ÇÖKÜYOR
Yunanistan'daki Aristoteles Üniversitesi'nden bir araştırmacı, Dünya'nın şeklindeki değişimi GPS verilerinden yararlanarak inceledi. 1990'ların sonlarından 2015'e kadar uzanan ölçümler, kutuplardaki yükselme hızının yaklaşık iki katına çıktığını gösterdi.
Kutuplar önceleri yılda yaklaşık 0,5 milimetre yükselirken bu oran zaman içinde 1 milimetreye yaklaştı. Aynı dönemde ekvator kuşağında buna yakın bir hızla çökme meydana geldi. Sonuç olarak katı Dünya'nın şekli, çok küçük ölçekte de olsa daha az basık ve biraz daha yuvarlak hâle geliyor.
DEĞİŞİMİN ARKASINDA ERİYEN BUZULLAR VAR
Araştırmacılara göre bu sürecin başlıca nedeni kutup buzlarının erimesi. Kuzey ve Güney Kutbu'ndaki buz kütleleri azaldıkça, bu bölgelerin üzerindeki ağırlık hafifliyor ve yer kabuğu yavaşça yukarı doğru hareket ediyor.
Eriyen buzlardan açığa çıkan su ise okyanuslara dağılarak daha düşük enlemlerdeki kütleyi artırıyor. Özellikle ekvator çevresinde biriken ilave su, okyanus tabanına baskı uygulayarak kabuğun aşağı doğru çökmesine neden oluyor. Bilim insanları bu süreci, bir yatağın üzerindeki ağırlık kaldırıldığında yüzeyin yeniden yükselmesine benzetiyor.
YERÇEKİMİ ÖLÇÜMLERİ NEDEN FARKLI SONUÇ VERİYOR?
Dünya'nın fiziksel yüzeyi yuvarlaklaşırken yerçekimi alanı farklı bir tablo ortaya koyuyor. Kutuplardan ekvatora taşınan su, ekvator çevresindeki toplam kütleyi ve dolayısıyla yerçekimi etkisini artırıyor. Bu nedenle yerçekimi verileri gezegenin ekvator bölgesinde daha şişkin hâle geldiği izlenimini verebiliyor.
Ancak fiziksel kabuk, artan ağırlığın etkisiyle dışarı doğru genişlemek yerine aşağı doğru bastırılıyor. Journal of Geophysical Research: Solid Earth'de yayımlanan çalışma, Dünya'nın geometrik değişimiyle yerçekimi alanındaki değişimin aynı şekilde ilerlemediğini ortaya koyuyor.
ZAMAN ÖLÇÜMÜ BİLE ETKİLENEBİLİR
Dünya'nın kütle dağılımındaki ve şeklindeki değişiklikler, gezegenin dönüş hızını da etkileyebilir. Bu durum astronomik günün uzunluğunda son derece küçük farklılıklar oluşturarak küresel zaman sistemlerini değiştirebilir.
Bazı bilim insanları, 2029 civarında Eşgüdümlü Evrensel Zaman'a ilk kez "negatif artık saniye" eklenmesi gerekebileceğini düşünüyor. Bu gerçekleşirse bir dakika, alışılmış 60 saniye yerine 59 saniye sürecek.
Sabah.com.tr Uygulamamızı İndirin
Uygulamalara Özel Ayrıcalıkları Keşfedin!
