Yapay zeka genellikle bulutlarda, sunucularda, soyut bir "yazılım" gibi hayal ediliyor. Ancak çevre örgütü Basel Action Network'ün (BAN) 16 Eylül'de yayımladığı yeni bir rapora göre, bu teknolojinin çok somut ve devasa bir fiziksel bedeli var: Elektronik atık.
BAN'ın "The Coming AI Waste Wave" (Gelmekte Olan Yapay Zeka Atık Dalgası) başlıklı dört bölümlük rapor serisinin ilkine göre, 2025-2050 yılları arasında yapay zeka kaynaklı elektronik ekipmanın toplamda 395 ila 617 milyon ton arasında atığa dönüşebileceği tahmin ediliyor.
Bu rakam soyut kalmasın diye rapor somut bir karşılaştırma sunuyor: 617 milyon ton, yaklaşık 23 milyon adet 40 fitlik (yaklaşık 12 metre) deniz konteynerine denk geliyor. Bu konteynerler art arda dizilse, Dünya'yı yaklaşık 6 kez sarabilecek uzunluğa ulaşıyor.
NEDEN BU KADAR YÜKSEK BİR TAHMİN?
BAN'ın hesaplaması, konuyla ilgili önceki akademik çalışmalardan çarpıcı biçimde yüksek — hatta bazı önceki tahminlerin 40 ila 60 katı. Bunun nedeni, kapsamın genişliğinde yatıyor. Önceki araştırmalar genellikle sadece veri merkezlerindeki sunucuları ve grafik işlemcileri (GPU) hesaba katıyordu.
BAN ise buna ek olarak güç dağıtım sistemlerini, soğutma ekipmanlarını, yedek güç kaynaklarını ve ağ altyapısını da dahil etti — kuruluşa göre bu ek unsurlar, veri merkezlerinin elektromekanik altyapısının yaklaşık %87'sini oluşturuyor ve sadece sunucu/GPU'ya odaklanan çalışmalarda gözden kaçıyor.
Rapora göre 2030 yılına kadar her yıl 8,6 ila 13,1 milyon ton yapay zeka kaynaklı ekipmanın kullanımdan kaldırılması bekleniyor. Bu miktarın 2050'ye gelindiğinde yıllık 31 ila 46 milyon tona çıkması öngörülüyor.
BAN'ın kurucusu ve baş stratejist Jim Puckett, yapay zekanın soyut, dokunulmaz bir teknoloji gibi görünse de gerçekte son derece özelleşmiş, devasa miktarda donanıma bağımlı olduğunu vurguluyor.
Puckett'a göre şirketler ve hükümetler, genişleyen yapay zeka altyapısının yaratacağı atık sorununa hazırlıklı olmazsa, zaten var olan toksik atık sorunlarını daha da derinleştirebilir.
Rapor, sorunun sadece gelecekle sınırlı olmadığına da dikkat çekiyor. Şu anda dünya genelinde yılda yaklaşık 68,3 milyon ton elektronik atık üretiliyor, ancak bunun dörtte birinden azı resmi olarak toplanıp geri dönüştürülüyor.
Geri kalan büyük kısmı ise ya çöp sahalarına gidiyor ya da çoğunlukla yetersiz güvenlik önlemleriyle çalışan enformel geri dönüşüm ağlarına akıyor.
Yapay zekanın etkisi veri merkezleriyle de sınırlı değil: BAN, "yapay zeka atık bulaşması" adını verdiği bir kategoride, yapay zeka gelişiminin hızlandırdığı telekomünikasyon altyapısı ve kişisel cihazların daha hızlı eskiyip değiştirilmesinin de 2050'ye kadar yılda ek 16,2 ila 30,7 milyon ton atık yaratabileceğini hesaplıyor.
BAN'ın tahminlerine göre 2050'ye gelindiğinde küresel elektronik atık hacminin toplamda üç katına çıkarak yılda 211 milyon tona ulaşması bekleniyor; yapay zekanın bu toplam içindeki payının ise %15-20 civarında olacağı öngörülüyor.
Rapor, veri merkezi kapasitesinin her bir gigavatının yaklaşık 70.000 ton elektronik atığa karşılık geldiğini belirtiyor. McKinsey'nin bir tahminine göre ise küresel veri merkezi kapasitesinin 2030'a kadar 219 gigavata ulaşması bekleniyor — bu da yapay zeka altyapısının büyüme hızının, atık üretimini de aynı oranda hızlandıracağı anlamına geliyor.
Sabah.com.tr Uygulamamızı İndirin
Uygulamalara Özel Ayrıcalıkları Keşfedin!
