Atatürk'ün gizli kalmış anıları

Reisicumhurluktan çekilip, yerine Nuri Conker'i aday göstermeye karar veren Atatürk, nasıl bir cevap aldı? Masasından hangi kadını, neden kovdu? Kendi sesi için, neden seslerin en berbatı dedi? En yakın arkadaşlarının organize ettiği hileli poker partisini kazanabildi mi?

Atatürk sevgilisi Madam Corinne'e yazdığı mektupta ne söyledi... Nuri Conker'den kredisi için iki kefil isteyen Osmanlı Bankası Ata'nın imzasını görünce ne yaptı? Conkbayırı savaşının bilinmeyenleri. Atatürk vurulduğunda ilk sözü ne oldu?

Gazeteci ve televizyon programcısı Yaşar Gürsoy'un yazdığı ve Alfa Yayınları'ndan çıkan "Atatürk ve Can Yoldaşı Nuri Conker" adlı kitap, kitapçı raflarındaki yerini aldı. Gürsoy'un ikinci kitabı olan eserde Atatürk'ün çoçukluktan ölümüne değin yanından hiç ayrılmayan can dostu Nuri conker'in kah güldüren, kah düşündüren anıları yer alıyor. Bir çok anıyı bugüne kadar ilk kez ortaya çıkaran kitapta Atatürk ile Nuri Conker'in birbirinden ilgi çeken hikâyeleri yer alıyor.

İşte o anılardan bazıları:

"Reisicumhurluktan çekileceğim, yerime
Nuri Conker'i aday göstereceğim"

Atatürk huzursuzdu. Rahatsızlığının nedeni mutlaka bir muhalefet partisi olması gerekliliğiydi. Ama olmuyordu,olamıyordu. Oysa çağdaş demokrasi bunu gerektiriyordu. Ülkedeki ekonomik gidişattan şikâyetler de çoğalmıştı. Atatürk, ülkeyi gezmek ve yurttaşların nabzını yoklamak istedi. Hemen herkesle görüşüyor, fikirlerini alıyordu. Tek niyeti, ülkenin parçalanmadan demokratik bir biçimde çağdaş medeniyet seviyesine ulaştırılmasıydı. Ve hatta kulaktan kulağa cumhurbaşkanlığından çekilip, Cumhuriyet Halk Partisi'nin başına geçeceği bile öne sürülüyordu. Şaka yapmıyor olabilirdi. Zaten Teşkilat-ı Esasiye, yani anayasa hazırlanırken, yetkilerini kısıtlamış, "Siz bana bakmayın. Beni nazar-ı dikkate almayın. Olaylar beni ordu ile, siyasetle, idareyle, her şeyle karıştırdı. Bu bir devrimdi. Siz benden sonra gelebilecek herhangi bir adamın muhtemel karakterini nazar-ı dikkate almalısınız," demişti.
Akşam sofrada şöyle konuştu:

- Reisicumhurluktan çekileceğim. Yerime Nuri Bey'i (Conker) aday göstereceğim. Nuri Bey boylu boslu, kelli, felli, yabancı dil bilen bir arkadaştır. Mükemmel bir reisicumhur olabilir. Binaenaleyh sağlığımda millete benden başka birinin de cumhurbaşkanı olabileceğini göstermeliyim. Zaman zaman cumhurbaşkanı olmak istediğini dile getiren Nuri Conker hemen söze atladı:

- Paşam hem bu görevi yaparım hem de sizin aldığınız

maaşın yarısına yaparım, devlet de kazanır... *

Yorgo'nun Meyhanesi'nde...

- Yaz hesaba Yorgo. Aybaşında öderim! Yorgo hiç şaşırmadı, duraksamadan karşılığını verdi.
- Güle güle Mustafa Kemal!..
Atatürk o karşılıktan çok hoşlandı. Kapıdan çıkıp arabasına
binerken:
– Vatandaş olmak başka bir güzellik yahu, dedi.

Sayfa 169

Yorgo'nun Meyhanesi, İstanbul Çemberlitaş'taki Tavuk Pazarı'ndaydı...

Atatürk Harbiye öğrencisi iken buraya arkadaşlarıyla birlikte gider, içki içer, yemek yer, sohbet ederdi. Yorgo'nun müşterisi olduğu için orada hesabı vardı; aybaşında maaşı alınca hesabı kapatır, yenisi açılırdı. Meyhanenin sahibi Yorgo ile de böylece bir ahbaplık kurulmuştu. Bir yaz günü akşamı Atatürk'ün aklına Yorgo'nun Meyhanesi düştü. Hemen aralarında Nuri Conker'in de bulunduğu arkadaşlarına, "Hadi, var mısınız bu akşam Yorgo'ya gidelim?" dedi. Hepsi , "Aman Paşam, olur," dediler. - Ama sakın haber maber vermeyin, ansızın bastıralım, şaşırsın Yorgo! Ama polisler çoktan Yorgo'nun Meyhanesi'nin sokağında güvenliği sağlamıştı.

Atatürk: - Şimdi, Yorgo'nun müşterileri ayrılsın, dedi. Yanında İçişleri Bakanı Şükrü Kaya, Dışişleri Bakanı Tevfik Rüştü Aras, sonradan Milli Eğitim Bakanı olan Reşit Galip, Halk Partisi Genel Sekreteri Recep Peker, Kılıç Ali, Salih Bozok, Ankara valilerinden Asaf İlbay ve Nuri Conker vardı. Hemen hepsinin gitmeye hevesli olduğunu görünce:

- Yoo, dedi, olmaz! Yorgo'nun müşterisi olmayan bizimle gelemez!

Kimsenin gönül rızasıyla ayrılmaya niyeti yoktu. Bunu görünce kendisi tek tek ayırmaya başladı:

- Sen gel Nuri, Salih, sen Asaf, sen doktor (Tevfik Rüştü Aras)... Başka? Eski kadrodan başka kimse yok. İşte bu kadar...

Şükrü Kaya ile Kılıç Ali direndi. Şükrü Kaya:

- Olur mu Paşam, ben de Yorgo'nun müşterisiyim. Gittiğimiz zaman sorun isterseniz, sizinle geleceğim!

- Sen Yorgo'nun müşterisi olabilirsin, ama benim Yorgo'daki masamın müşterisi değilsin, olamaz!

Kılıç Ali:

- Ben bütün masalarınızın müşterisiyim Paşam, beni bırakmayın, mahzun olurum.

Atatürk, gülerek Kılıç Ali'yi süzdü:

- Bakın şu beyefendiye, mahzun olurmuş! Siz bu adamda mahzun olacak hal görüyor musunuz?
Şükrü Kaya:

- Aman Paşam, dedi. Ben İçişleri Bakan'ıyım, sizin korunmanızdan sorumluyum.

- Anlaşıldı, anlaşıldı, dedi. Eteğimi bırakmayacaksınız...

Ama, biz böyle beşimiz bir masaya oturacağız, siz de isterseniz bizden uzak bir masada kendi hesabınıza yer, içersiniz, ona karışmam!..

Yola çıkıldı, Yorgo'nun Meyhanesi'ne varıldı. Yorgo, Atatürk ve beraberindekileri kapıda karşıladı. Sokak bir anda şenlendi, mekânda oturacak yer kalmadı, halk kapının önünde toplandı. Atatürk, Nuri Conker, Tevfik Rüştü, Salih Bozok ve Asaf İlbay bir masaya oturdu, diğerlerine de kapıya yakın bir masa ayarlandı.

Atatürk çok neşeliydi. Harbiye günlerinde ihtilal yapmak suçuyla Harbiye Komutanı'nın karşısına çıktığı günleri anlattı. Soruşturma günlerinden söz etti. Mezelerin tadına bakarken keyif aldı. Bir ara mekândaki müşterilerden bazıları Atatürk'ün dikkatini çekmeye başlayınca onlara teşekkür etti ve:

- Benim Mustafa Kemal Paşa olduğumu unutun lütfen.

Çünkü birkaç zaman için ben de unuttum. Aranızda sizlerden biri olarak bulunmak istiyorum. Kapıya yakın masadan laf dokundurmalar başladı. Şükrü Kaya, Kılıç Ali'ye söz attı:

- Ne ağlıyorsun oğlum Kılıç, bu akşam yuvadan bir sen atılmadın ki!
- Ben yalnız yuvadan atıldığıma yanmıyorum, o Salih olacak alçağın, Paşa'mın sağ başına çeyreklik simit gibi kurulmasına deli oluyorum.

İki masadan da kahkahalar yükseldi.

Bir saat kadar yenildi, içildi ve sonra Atatürk ayağa kalktı. Kapıya doğru yürürken, Yorgo'ya okul günlerindeki gibi seslendi:

- Yaz hesaba Yorgo. Aybaşında öderim!

Yorgo hiç şaşırmadı, duraksamadan karşılığını verdi.

- Güle güle Mustafa Kemal!..

Atatürk o karşılıktan çok hoşlandı. Kapıdan çıkıp arabasına
binerken:

– Vatandaş olmak başka bir güzellik yahu, dedi.

Onlarla da yapılamaz, onlarsız da

Masasından hangi kadını, neden kovdu?

Atatürk'ün her zaman kalabalık olan masasında yenilip içilirken masada bulunan bir hanım, kâhya gibi davranıp Atatürk'ün emirlerine aykırı emirler vermeye kalkışmıştı.

Bir noktada Atatürk'ün bile sabrını zorlamış olacak ki tavır koydu:

- Hanımefendi siz bu masada rahat olamayacaksınız, dedi, kibarca kadını sofradan gönderdi.

Masada buz gibi bir soğukluk yaşandı. Atatürk dahil kimsenin ağzını bıçak açmadı. Neden sonra masada bulunan

Nuri Conker, şarkı söyleyecekmiş gibi boğazını temizledikten
sonra:

- La hayrefîhinne velâ büdde minhünne, deyiverdi.
(Kadınlar için, onlarla da onlarsız da yapılamaz.) Masada bulunan kadınlar da dahil herkes gülmüş ve ortalık yatışmıştı.*

Atatürk: "Anladım, anladım
seslerin en berbatı..."

Atatürk küçük bir orkestra kurdurmuştu. Uzun sohbet gecelerinde bazen o orkestra geceyi şenlendirir, kederleri dağıtırdı. Orkestranın şefi Enver Kapelman'dı. Bir gece neşelenmişti. Nuri Conker'le bir Selanik şarkısı tutturdu:

"Sarı köyün kazları, kırmızı topuklu kızları..."

Şarkı bitince Atatürk, Kapelman'a sordu:

- Söyle bakalım bizim seslerimiz nedir?
- Paşam sizinki tenor, Nuri Bey'in ise bas.
- Canım, tenoru biliyorum. Bu bas ne oluyor?
- Yani Paşam, seslerin en pesi.

Atatürk, Nuri Conker'e dönerek şöyle dedi:

- Anladım, anladım seslerin en berbatı...

Hileli poker partisi

Dört can dost trenle Samsun'dan geliyordu. Atatürk neşeliydi. "Haydi poker oynayalım. Fakat ciddi oynayalım. Size kazandığınızı vereceğim. Paraları alır, eğlenirsiniz," dedi. Salih Bozok, Kılıç Ali ve Nuri Conker aralarında anlaşarak Atatürk'ü yenmeye karar verdi. Hemen bir planı devreye soktular. Salih Bozok Atatürk'ün arkasında duracak, O'nun elindeki kâğıtları Nuri Conker'e işaretlerle bildirecekti... Oyun başladı. Atatürk rölanslarda ya da rest çekmelerinde Salih Bozok eline göz edecek, Nuri Conker'in görmesi gerektiğinde gözlerini kapayıp usulcacık başını öne indirecekti. O şekilde epeyce kazandılar... Tren Ankara'ya yaklaşırken Atatürk bir kez daha Nuri Conker'e rest çekti. Salih Bozok hemen Atatürk'ün eline göz attı, başını aşağıya doğru indirdi. Nuri Conker de resti gördü. O el kazanılsaydı kazançlarına
kazanç katacaklardı. Fakat Salih Bozok, Atatürk'ün elindeki iki ruayı görmüş, aldığını sandığı diğer ruayı da dame sanmış, işaretini ona göre vermişti. Oysa Atatürk üçkâğıt alarak kare yapmıştı.

Saatler süren uğraş sonucu kazandıklarını kaybeden üçlü ittifaktan Nuri Conker dayanamayıp söylendi: "Yahu be Salih, tam görmüşsün a birader..."

Atatürk'ün sevgilisine yazdığı mektup...

"7 Aralık 1913-Sofya
Aziz Corinne,

Son mektupların bana büyük bir memnuniyet verdi, beni daima hatırladığını öğrendiğime çok bahtiyarım, ben de her an seni düşünüyorum ve senin sevimli refakatinde geçirdiğim güzel anları zevkle hatırlıyorum. Sofya, boş zamanları doldurabilecek hiçbir eğlencesi olmayan tatsız bir şehirdir. Burada çok meşgulüm, günde en az sekiz saat çalışıyorum.

Nuri Bey'den, sizin evde birkaç saat geçirmek bahtiyarlığına nail olduğunu bana haber veren bir mektup aldım. Orada seninle konuştuklarına dair bazı imalar vardı. Anlaşılıyor ki bu, benden bahsettiğiniz uzun bir konuşma olmuş. İtiraf ederim ki, bana pek vazıh (besbelli) görünmeyen sözlerine nasıl bir mana atfedebileceğim bilmiyorum. Annene saygılarımı ve sevimli hemşirene en iyi dostluklarımı bildirmeni rica ederim. Güzel ellerini öper ve çok halis bir dostun olduğumu tekrar ederim. Kemal."

"Sana kefil olurum Nuri... "

Osmanlı Bankası Atatürk'ü kefil kabul etti mi?

Nuri Conker Milli Mücadele'ye katıldığı günlerde Anafartalar Caddesi'nde, üç katlı kâgir bir apartman almak istedi, ama parası çıkışmadı. Apartman Ankara'nın ilk kaloriferli apartmanıydı. Osmanlı Bankası'na başvurdu; kredi almak istedi. Ama yetkililer iki kefil olmadan kredi veremeyeceklerini söyledi. Durumu Gazi'ye açtığında tereddütsüz, "Ben sana kefil olurum Nuri..." yanıtını aldı. Ama ikinci kefili yoktu. Bankaya gitti evraklarını sundu, görevli, "İki kefil demiştik, burada tek kefilin imzası var," diye reddetti. Nuri Conker muzip bir gülümsemeyle, "Ama o kefil Gazi Mustafa Kemal Paşa'dır," dedi. Banka yetkilisinin gözleri fal taşı gibi açıldı ve ardından da krediyi çıkarıp verdi.

Conkbayırı savaşı'nın bilinmeyenleri

"Eyvah vuruldun!" - Öyle bir şey yok. Aldığınız emri derhal yerine getiriniz...


Mustafa Kemal, Albay Nuri Conker'in komutanıydı ama onlar silah arkadaşlığından öte birbirlerine yürekten bağlı iki kardeşti... Sahra telefonundaki ses Mustafa Kemal'nindi: "Nuri! Çabuk Conk Tepesi'ne gidiniz ve oradan düşmanı çıkarınız!" Mustafa Kemal'in emri kulaklarda çınladı, yüreklere kazındı:

"Ben size taarruz emretmiyorum; ölmeyi emrediyorum! Biz ölünceye kadar geçecek zaman zarfında yerimize başka kuvvetler ve kumandanlar geçebilir!"

Mustafa Kemal ve birliği atlarını 8'nci Tümen'in bulunduğu bölgeye sürdü. Geçtikleri arazinin hemen her metrekaresinde Türk ve İngiliz askerlerinin ölüleri vardı. Ölüler yaz sıcağı nedeniyle erkenden şişmiş, etrafa ağır koku yayıyordu. Sıhhiyeciler yol üzerinde gördükleri şehit arkadaşlarını bir çırpıda gömüp yollarına devam etti. O sırada düşman uçakları Mustafa Kemal ve arkadaşlarının üzerine bombalar atmaya başladı. Birlikler sağa sola dağılarak hedef şaşırtarak yoluna devam etti. Nuri Conker'in karargâhına ulaştığındaysa neredeyse gece olmuştu. İki arkadaş resmiyeti kısacık da olsa bir yana koyup, birbirlerine gururla, sevgiyle, saygıyla, hasretle sarıldı:

- Nasılsın yiğidim?
– Sağ ol, var ol kumandanım! Allah'a çok şükür...

10 Ağustos Sabah'ı saat 04.30

Mustafa Kemal 8'nci Tümen'in en öndeki siperlerine kadar yürüdü, kırbacını kaldırdı, bir süre öylece kaldı ve sonra hızla aşağı indirdi. O işaretle namazlarını kılan Mehmetçikler ileri atıldı; süngü hücumu başladı:
"Allah! Allah! Allah!.."

Türk askerlerinin tümü kısa süre sonra İngiliz siperlerinde, burunlarının diplerindeydi. Gırtlak gırtlağa birbirine girdiler. 14'ncü Alay Komutanı Binbaşı Hakkı şehit düştü. Müttefik Kuvvetler Başkomutanı General Hamilton, İngiliz Genelkurmayı'na acil bir rapor gönderdi: "İlahi bir hücumla karşılaştık." Time muhabiri Ashmead Barlette, defterine, "Bu savaş, devler ülkesinde bir devler savaşıdır," diye not düştü... Nuri Conker'in kumandasındaki birlik karargâhının çok yakınlarında, daha önceki saldırılarda yıkılmış bir topçu gözetleme noktası vardı. Gözetleme yeri kısmen de olsa sığınak gibiydi. Ama, komutanından neferine hiç kimsenin aklına oraya girmek gelmiyor, şehit düşme pahasına, saldırı üstüne saldırı gerçekleştiriyorlardı. Nuri Conker, Alay'ıyla Mustafa Kemal'in çok yakınındaydı. Savaş tüm hızıyla sürüyordu. Bir ara iki yaren göz göze geldi. O sırada patlayan bombanın çelik misketi Mustafa Kemal'in tam kalbinin üzerine isabet etti. Nuri Conker, "Eyvah vuruldun!" diye bağırdı, koşarak arkadaşının yanına ulaştı.

Silah arkadaşı soğukkanlılığını korudu:

- Öyle bir şey yok. Aldığınız emri derhal yerine getiriniz...

Gördüğü gerçekti. Çelik misket Mustafa Kemal'in tam kalbi üzerine çarpmış, fakat mucize eseri cebindeki saate isabet etmiş, saati parçalanmıştı. Mutlak bir ölümden dönen Mustafa Kemal'in yanında Nuri Conker'in yanı sıra gazeteci Falih Rıfkı'da (Atay) vardı. Sakarya'nın Büyükkaynarca köyünden gelip İstanbul'a yerleşen ailenin çocuğuydu Falih. Edebiyat okuyup gazeteciliğe başlamıştı. Mustafa Kemal ve Nuri Conker'in kahramanlık anlarında muhabir olarak yanlarında yer aldı.

Olan biten her şeyi anbean hafızasına kaydetti. Nuri Conker, süvari mülazimi Saim'i yanına çağırdı:

- En ileri hatlara kadar git vaziyete bak. Şahin Sırtı alınıp alınmadı mı öğren ve süratle bana bildir!
- Emredersiniz kumandanım!

Saim, sanki barış zamanındaki resmi törenlerde olduğu gibi mahmuzlarını şakırdatarak sert bir selam verip görevine koştu. Kim bilir belki de gelemeyecek, şehit düşecekti ama ileri sıçrayışında en ufak bir tereddüt yoktu. Bombardıman sürürken Nuri Conker'in çok yakınlarına da bombalar, mermiler düşüyordu. O mermilerden biri sekti başına çarptı. Yarası küçüktü, ama şakağına yakındı. Gücü hızla tükenmeye başladı.Yere yığıldı. Sıhhiyeci neferler hemen kumandanlarının başına koştu, yarasından akan kanı bastırdı, hemen sardı ve üzeri bir önceki müdahalede kurumuş kan lekeli sedyeye aldı. Nuri Conker'in benzi solmaya başladı. Acısı fazlaydı; şiddetle artıyordu. Mustafa Kemal aldığı bilgiyle hızla atını Nuri Conker'in yanına sürdü. Geldiğinde en has arkadaşı sedyede boylu boyunca yatıyordu. Üzüldü ama üzüntüsünü belli etmedi:

- Geçmiş olsun Nuri!..
- Teşekkür ederim Kemal... Ciddi bir durum yok.

Arkadaşının en ileri hatlarda yaralandığından haberdardı. Hemen kendisine vaziyeti sordu. Sedyenin üstünde; yatar vaziyette durumu kumandanına anlattı. Anlatırken takati tükeniyor, sesi her geçen saniye kısılıyordu:

- Şahin Sırtı daha... alamadık... sırtın... dar boyun... noktasında... on kadar... makineli... var... bizi... yan... ateşine alıyor...

Kesik sözcükleri dinlerken çelik mavi gözlerinden şimşekler çakıyor, üzüntüsünü yüreğine gömüyor, düşman mermileri sağına, soluna, önüne, arkasına düşüp art arda patlıyordu. Arkadaşının ikinci bir yara almasından endişe duydu. Askerlere sedyenin yarı yıkık topçu gözetleme yerine götürülmesi emrini verdi. Orası da tayyarelerin ateş hattındaydı, ama en azından korunaklıydı... Sedye hemen oraya taşındı. Mustafa Kemal, arkadaşının başından bir an olsun ayrılmadı. Nuri Conker, güç de olsa anlatacaklarına devam etti. Tık nefes olmuştu. Sesi çok güç işitiliyordu. O anlarda emir subayı sedyenin üstüne eğilip duyabildiklerini Mustafa Kemal'e tekrarladı. Kısa süre sonra Nuri Conker'in sesi tamamen kısıldı.
Kolunu güçlükle uzattı, söylemek istediklerini toprağa parmaklarıyla yazmaya çalıştı. Kahraman Türk komutanı yavaş yavaş damarlarından boşanan kanından evvel; tatlı canından önce, çok önemli
vazifesini düşünüyordu. Nihayet söyleyecekleri bitti. Toprağın üzerine yazı yazan elini kaldırdı, başına götürüp selam verdi. Mustafa Kemal, sevgili arkadaşını bağrına çekti, sımsıkı sarıldı, boğazının düğümünü çözüp: "Teşekkür ederim. Sıhhatler temenni ederim. Bir şey değil, çabuk iyileşirsin, gene beraber çalışırız," dedi. Ama arkadaşı o söylediklerini duyamadı...

KİTABIN ÖNSÖZÜ

Gazi Mustafa Kemal Atatürk... 'O', Türk insanını en acı günlerinden çekip almış, bir asker, bir kurtarıcı, bir önder... Dostları vardı. Sevinçlerini, hüzünlerini paylaştığı; kader birliği ettiği... 'Gerçek' dostu, dostları kimdi, kimlerdi?.. Yarı yolda bırakanlar oldu kimi zaman; ama yanı başından hiç ayrılmayanlar da...

"Devrim çocuklarını yer," derler. Öyle de oldu... Samimi görünen, cephe, siyaset, kader arkadaşı, ebediyete uğurlandığında yürekleri buruk veda etti ardından. Ali Fuat Cebesoy'dan Kâzım Karabekir'e, İsmet İnönü'den daha nicelerine... Ve yarenleri vardı. En güvendikleri. En samimi, en içten arkadaşları; Salih Bozok'u, Fuat Bulca'sı, Kılıç Ali'si, Cevat Abbas'ı... Ve bir de, Nuri Conker.

Atatürk'ün olduğu fotoğraf karelerinde bile nerede duracağını iyi bilen, nüktedan, ölçülü, haddini bilen, sözünü sakınmayan, gerektiği yerde politik, gerektiği zaman muzip, samimi, dost ve sağduyulu bir "dost"... Neşeliydi. Sofra adabına hâkim, gönüldeş, fikirdaş, sırdaş; vefakâr bir arkadaş... Ama en önemlisi cesurdu. Cepheden cepheye koştu Atatürk'le birlikte... Milli Mücadele'de, siyasal alanda; her yerdeydi... Adım adım takip etti çocukluk arkadaşını. Öyle ki; Nuri Conker'in hayatı, Atatürk'le birlikte; neredeyse aynı kronolojik sırayla ele alınsa yanlış olmaz dedirtecek türden... Atatürk'ün yaşadığı çok önemli anlarda, her an yanı başındaydı. Çocukluk yıllarının sokak oyunlarında, aşklarında, okul sıralarında, süngü hücumunda, vurulup Gazi olduklarında... Şakalaşmaları, samimiyetleri herkes tarafından bilinmektedir. Atatürk'e, "Kemal," diye hitap edebilen tek arkadaşıdır Nuri Conker.

Selanik'te mahalle arkadaşlığı, Askeri Rüştiye'de, Manastır İdadisi'nde, İstanbul'da Harbiye Mektebi'nde, Harp Akademisi'nde okul arkadaşlığı etmişlerdir. Sadece o anları mı? İki can dost, hayatlarının hemen her anında omuz omuza, gönül gönüle yaşamışlardır.Selanik'te Üçüncü Ordu'da, Hareket Ordusu'nda, Arnavutluk Harekâtı'nda, Afrika'da Trablusgarp'ta, Çanakkale'de Conkbayırı'nda, Doğu'da Muş Cephesi'nde, Kurtuluş Savaşı'nın her saniyesinde ve İnkılaplar'da... Atatürk, onun arkadaşlığını her zaman aramış ve ölene değin vefalı iki dost kalmışlardır. Yakup Kadri'nin dediği gibi: "izinden yürüyen, yanından ayrılmayan", Atatürk'ün kendisinin bizzat söylediği gibi de: "hatırası, kalp ve vicdanından çıkmayacak kardeşidir... "

İncelenilen yüzlerce belge ve bilgide; özellikle, birlikte fotoğrafları yok denecek kadar azdır. Olanları da bu kitapta resmedilecektir. Bunun nedeni; ailesinin de belirttiği gibi, Nuri Conker'in tabiatından kaynaklanan; "Önder'e yakın durup, adından söz ettirmek" cihetini tercih etmemesidir. Ama tüm bu davranışına rağmen, kendisiyle birlikte; özellikle Salih Bozok ile Kılıç Ali hakkında "Çankaya'nın Silahşorları" ya da "Mutad Zat" denilmekte; yadırganmaktadırlar. Hatta bazı çevreler Atatürk'ün içkiye olan düşkünlüğünü bu kişilerle bağdaştırmakta; "Onlar" olmasa Atatürk'ün çok daha başarılı çalışmalara imza atacağı söylenmektedir. Bunda gerçeklik payı var mıdır?.. Yanıtını bu kitapta toplanan anılarla anlayabilmek mümkün olabilecektir...

Nuri Conker'in, Atatürk ile Latife Hanım'ın boşanmalarında payı olduğu iddia edilmekte, hatta Atatürk ile İsmet İnönü'nün dahi ilişkilerinin bozulmasında onun düşüncelerinin etkili olduğu öne sürülmektedir. Bunlar ne derece doğrudur; bilinmez. Çünkü Nuri Conker ölene değin Atatürk ile birlikte geçirdiği hiçbir anısını kaleme almamış, aldıysa da o anılarını ailesine ya da akraba çevresine kesinlikle ileriki yıllara taşımaları için emanet etmemiştir. Bu nedenledir ki, Atatürk'ün yanında sadece sofra arkadaşı olarak bilinmekte; birçoklarınca, "çocukluk arkadaşıydı, sofrasından eksik etmezdi, iyi içerdi" söylemleriyle hatırlanmaktadır.

Kitabın derlenmesi sırasında görüşme fırsatı bulduğum akrabaları dahi dedeleriyle ilgili kısıtlı bilgilere sahipti. Kendileriyle paylaştığım, şahsımın ulaştığı bazı bilgiler takdirle karşılanmıştır... Çalışmam sırasında rahmetli Nuri Conker'in torunu Nuri Conker sayesinde bugüne değin hiçbir yerde yayınlanmamış bazı mektuplar ile anı ve belgelerin ilgi çekeceğini umarım...

Okuyacaklarınız gerçeği yansıtacak niteliktedir. Zira birçok değerli yazarın, Atatürk ile ilgili yazdıkları değerli eserlerinde Nuri Conker'den aynı görüşlerle bahsetmesi buna ikna olmamı sağlamıştır. Çalışmamda neden Nuri Conker'i seçtiğim sorusunun ilk yanıtı şudur: Nuri Conker yaşamı ile ilgili hiçbir kitabın yayınlanmaması ve tabii ki gerçek bir devlet adamı olduğunu düşünmem ile kendisine haksızlık yapılıp yapılmadığının merakıdır. Çünkü Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluşu aşamasında birçok değerli kişinin adından gerektiği kadar bahsedilmemiş, her daim geri planda kalmıştır. Bu kitapta; Atatürk'ün, soyadını Conkbayırı Muharebesi'nde gösterdiği kahramanlıklar nedeniyle (dikkatli okunduğunda Çanakkale Savaşı'nın kırılma noktalarından biri olduğu anlaşılacaktır) bizzat verdiği Nuri Conker'in; çocukluk arkadaşı, okul arkadaşı, silah arkadaşı, ama en önemlisi en samimi, en has arkadaşının anılarını okuyacaksınız.

Ve görülecektir ki; Nuri Conker'in yaşadıkları, Atatürk'ün yaşadığı en önemli anlarla birebir örtüşmektedir. Bu nedenle; aslında okuyacaklarınız Atatürk'ün anılarını da bizzat içermektedir.