Takvimde bir ay hayatta bir mektep

Ramazan ayı, bünyesinde barındırdığı pek çok kavram ve gelenekle de derin bir manevi dünyayı ifade ediyor. Kadir Gecesi'nden itikâfa, sahurdan mukabeleye kadar her biri ayrı bir anlam taşıyan bu kavramlar, 11 ayın sultanını özel kılan temel unsurlar arasında yer alıyor. İşte Ramazan'ın manevi yolculuğunu şekillendiren kavramlar ve anlamları...



RAMAZAN: Hicri takvime göre yılın 9'ncu ayı olup dinimizce kutsal sayılan aylardan biridir. Ramazan ayının kutsal sayılmasının sebeplerinin başında Kur'an-ı Kerim'in bu ayda indirilmiş olması gelmekte. Kur'an'da "bin aydan daha hayırlı" olarak nitelenen Kadir Gecesi bu aydadır ve bu ayda oruç tutulur. İtikâf, fitre, teravih namazı gibi ibadetler bu ayda yerine getirilir.



KADİR GECESİ: Kur'ân-ı Kerîm'in indirildiği mübarek gece Kadir Gecesi'dir. Kadir Gecesi'nin tam olarak hangi güne denk geldiği bilinemese de hadislerde bu gecenin Ramazan ayının son 10 günü içerisinde yer aldığı belirtilmiştir. Yaygın bir görüş olarak da Kadir Gecesi'nin Ramazan ayının 27. gecesine tekabül ettiği düşünülmektedir. Bir hadiste Kadir Gecesi'nin geçmiş bütün günahların affolduğu gece olduğu belirtilmektedir.



SAHUR: İmsak vaktinden önce, oruca hazırlık amacıyla yenilen yemektir. Bir hadiste "Sahurda yemek yiyiniz çünkü sahur yemeğinde bereket vardır" buyurulmuştur. Peygamber Efendimiz sahur yemeğini çok önemsemiş, bir yudum suyla dahi olsa sahur yapılmasını tavsiye etmiştir.
İTİKÂF: İbadet etmek amacıyla camide bulunmak anlamına gelmektedir. İtikaf sırasında kişi zamanını namaz kılarak, Kur'an okuyarak, dini eserleri okuyarak ya da dua ederek geçirmelidir. İtikaf sırasında anlamsız konuşmalardan kesinlikle kaçınılmalıdır.



MUKABELE: Cami veya evlerde, Kur'ân'ın hatmedilmek üzere karşılıklı her gün biraz okunması manasına gelir. Mukabele geleneği Cebrâil (a.s.)'in Ramazan aylarında her gece Hz. Peygamber'in yanına gelmesi ve o zamana kadar indirilmiş olan ayetleri karşılıklı okuyarak tekrar etmeleri uygulamasıyla ortaya çıkmıştır.
FİTRE (FITIR SADAKASI): Temel ihtiyaçlarının dışında belli bir miktar mala sahip olan Müslümanların, kendileri ve bakmakla yükümlü ldukları her kişi için vermeleri gereken sadakadır. Fitre fakirlerin bayram sevincine katılmasını sağlar. Fitre, kişiyi en azından bir gün için doyuracak bir miktarda olmalıdır. Peygamberimiz fitrenin, Ramazan Bayramı'nın birinci günü sabah namazıyla bayram namazı arasında verilmesini tavsiye etmiştir.



ORUÇ: Oruç, Allah'a kulluk niyetiyle tan yerinin ağarmasından güneş batana kadar kişinin kendisini orucu bozan davranışlardan sakındığı ibadet şeklidir. Peygamberimiz bir hadisinde "Kim iman ederek ve sevabını sadece Allah'tan umarak Ramazan orucunu tutarsa önceki günahları affedilir" buyurmuştur. Oruç İslam dışında diğer dinlerde de yer alan bir ibadettir. Bununla alakalı olarak Bakara Suresi'nin 183. ayetinde "Ey iman edenler! Oruç sizden öncekilere farz kılındığı gibi size de farz kılındı" buyurulmaktadır.
İFTAR: Orucu açmak demektir. İftar zamanı akşam ezanının okunmasıyla başlar. Bu vakitten itibaren oruç tutan kişi kendini alıkoyduğu işleri yapıp, yiyip içebilir.



TERAVİH NAMAZI: Arapça'da "dinlendirmek, rahatlamak" anlamına gelen teravih, "terviha" sözcüğünün çoğul halidir. Teravih namazı, yatsı namazı ile vitir namazı arasında kılınan namaza verilen isimdir ve Ramazan ayı boyunca kılınır.
MAHYA: Ramazan aylarında birden fazla minareli camilerin iki minaresi arasına asılan ışıklı yazı veya resimlerin adıdır. Mübarek günlerde ve gecelerde kandil yakmak Müslümanlar arasında oldukça yaygın bir gelenekti. Mahya geleneği ise Osmanlı'ya özgü bir gelenektir ve bu sanat İstanbul'da ortaya çıkmıştır. İstanbul'da ortaya çıkmasının sebebi ise selatin camilerinin yani iki, dört veya altı minareli camilerin İstanbul'da olmasıydı. Bu camiler minareleriyle mahya kurulması için oldukça uygundu.