İlaçta ten rengi bile etkili

Aynı hastalığa yakalanan hastaları yan yana getirdiğinizde, hepsi aynı ilaçlara aynı tepkiyi göstermiyor. Hastalıkları aynı olsa bile, ilaçlara, dolayısıyla tedavilere verdikleri tepkiler değişiyor. Hastanın Avrupalı, Asyalı, Afrikalı olması gibi ırk özellikleri bile ilacın insan vücudunda göstereceği tepkiyi değiştirebiliyor.

GENETİĞE GÖRE SEÇİLİYOR
Doktorlar bugüne kadar tedavilerini deneme yanılma yolu ile düzenleyip ilaç yazıyorlardı. Genel hasta gruplarına göre tahmini hesaplarla belli dozlar reçeteye yansıtılıyordu. Şimdi ise, ilacın vücutta izlediği yol izlenebiliyor! Hastanın genetiğine göre ilacın etkisi belirlenebiliyor. Geliştirilen ilaçların çoğu şu anda, testleriyle birlikte üretilme aşamasında. Bir damla kan, küçük bir doku parçası; o ilacın kişide etkili olup olmayacağı yönünde net yanıt veriyor. Önümüzdeki beş yıl içinde daha fazla ilaç, bu şekilde reçetelere yazılabilecek. Bir kanserin saldırgan olup olmadığı daha başında belirlenecek, böylece tekrar etme riskine karşı tedavi yöntemleri belirlenebilecek.

YARISI VERİM ALAMIYOR
Dünyanın dev ilaç şirketlerinin araştırmaları artık bu noktada yoğunlaştı. Merkezi İsviçre'de bulunan Roche, geçen hafta 'kişiye özel tedavi' olarak adlandırılan bu yeni ilaç çağını uzmanları ile tanıttı. Roche Grubu CEO'su Severin Schwan; "Şu anda hastalar ilaçların yarısından, gerektiği ölçüde verim alamıyor. Kişiye özel ilaç tedavisinde amaç, ilacın çok etkili olacağı hasta grubunu belirleyip bu kişilere o tedaviyi uygulamak" diyor.

10 ÜLKEDE ARAŞTIRILIYOR
İlaçlar herkeste aynı yanıtı vermiyor ve yanıtı veren hastalara o ilaçları verip diğerleri için başka arayışlara girmek gerekiyor. Bunun için de global işbirlikleri geliştiriliyor. İsviçre, Kanada, Singapur, Fransa ve Amerika'nın da içinde bulunduğu 10 ülkenin laboratuvar, üniversite ve hastanelerinde; kişiye özel ilaç tedavisi için bilimsel çalışmalar yürütülüyor. Hepsi dev bütçeli olan bu araştırmalar, derdine derman arayanlar için yeni umut anlamına geliyor.

AKILLI BOMBALARIN BİR ADIM ÖTESİNDEYİZ
D. Thomas Szucs; sizce kişiye özel tedavinin farkı nedir?
'Herkese aynı tedavi' yaklaşımıyla reçete edilen geleneksel ilaçlar ile yarı yarıya fayda sağlanıyordu. Bu yaklaşım; ilaçların yan etkileri ve yanlış tanı gibi sorunlarla sonuçlanıyordu. Dünyada hızla artan kanser gibi henüz çözümlenmemiş sağlık sorunlarına yönelik olarak geliştirilen 'hedefe yönelik tedavi' gibi yaklaşımlar ise, günümüzde tıp dünyasında yeni bir dönem başlattı.
hedef farklılıklar
Ne gibi yenilikler oldu?
İlaçlar, vücuttaki kanseri yok etmek için çalışmıyor; başka yere zarar vermeden doğrudan tümörü hedef alıyordu. Bu tedavilerde kullanılan ilaçlara 'akıllı bombalar' dendi. Kişiye özel tedavi ise hedefe yönelik tedavilerin, yani akıllı bombaların bir adım önüne geçiyor. Hastalar arasındaki genetik ve diğer bazı biyolojik farklılıkları dikkate alıyor.

İŞE YARAMAYACAK TEDAVİYE BOŞUNA PARA ÖDENMEYECEK
Roche'un düzenlediği toplantıda konuşan Avrupa İlaç Merkezi Direktörü Dr. Thomas Szucs; yeni dönem ilaç tedavileriyle ilgili soruları yanıtladı:
Kişiye özel ilaç tedavisinin en büyük yararı hastalığın maliyetini düşürmek mi?
Test yaptığınız hastaların yüzde 10'unun bu tedaviden faydalanacağını varsayarsak; yüzde 90'ının gereksiz yere ilaç almasını önlemiş oluruz. Gereksiz yere ilaç kullanmanın, maliyete etkisinin yanı sıra hastalara getirdiği çok sayıda yan etki mevcut.
az maliyet , çok fayda
Yeni sistem işe yaramayacak bir tedaviye boşuna para ödetmiyor...
Kişiye özel tedavi ile hastalar; öncelikle hiç yararlanmayacakları bir tedaviye hem para ödememiş oluyorlar, hem de başka tedavi arayışına girebiliyorlar. Hastanede yatma maliyetleri de düşüyor. İdeal olan; düşük maliyet ile yüksek yarar sağlamaktır.
İlaç şirketleri neden kişiye özel tedaviye yatırım yapsın? Sonuçta, daha çok ilaç satmak onların işine gelmez mi?
Gerçekten bu tedaviden yararlanacak hastaları bulup grupladığınız zaman; çok konsantre bir grup elde ediyorsunuz. Bu da ilaç şirketlerinin ürettikleri ilacın, tedavi gücünün arttığı anlamına gelir. Bir ilacın yüksek etkinliğine, maliyet dengesi açısından da ihtiyaç var. Artık devletler, sağlık bütçelerinin boşa harcanmasını istemiyor.

YENİLİKÇİ TESTLER AZ KİŞİYE ULAŞIYOR
Testler gerçekten en doğru yanıtı veriyor mu?
Kullanılan testler güvenilir ama şu anda yaşanan en büyük problemlerden biri; sözünü ettiğimiz yenilikçi testlere ulaşabilen insan sayısının az olması.
Test yaptıracak hasta sayısı nasıl artırılabilir?
Söz konusu testler, daha kolay ulaşılabilir ve ucuz olduğu zaman, bu sorunlar yavaş yavaş çözülecek. Hükümetlere de bu yeni sistem çok cazip geliyor. Gün geçtikçe, bu testlerin verimliliği üzerine beklenti artacak. İlacın işe yarayıp yaramayacağı belirlenmeden, boş yere ya da tahminen ilaç yazılamayacak.

SİGORTA ŞİRKETLERİYLE BİRLİKTE YORUMLARIZ
Kişiye özel ilaç tedavisi; genç hastaların ömrünü uzatmaya mı yarayacak?
Bence, bu sistemde yaş farkı gözetilmeden bütün hastalar hedeflenmeli. Geri ödeme kurumları, bazen yaşlı hastalara pahalı tedavileri uygulamaktan kaçınıyor ama bu tedavi yaklaşımından onlar da yararlanabilir. En azından tedavinin işe yarayıp yaramayacağının ölçülmesi, yaşlı insanların gereksiz bir tedaviden daha çok hasar görmelerini önler.
Bu tedavi sistemi bazı hastaları eleyecek. Ancak hasta isterse testin sonucu olumsuz yanıt verse bile o tedaviden yararlanabilir mi? Hastanın olumsuz teste rağmen ilacını seçme hakkı var mı?
Bu kritik bir durumdur, hastanın burada zarar görmemesi için çoğunlukla ikinci görüş şarttır. Biz İsviçre'de özel sağlık sigorta sisteminde şöyle bir uygulama yapıyoruz. Tedaviye başlamadan önce hekim ve sigorta şirketinin birlikte değerlendirme yaparak ikinci görüş aldığı durumlar oluyor. Böylece sorunlar azalıyor.

YARIN: KİŞİYE ÖZEL YENİ REÇETELER