Kaliteli bir uyku, sağlıklı bir yaşam için büyük önem taşıyor. Prof. Dr. Ferah Ece, iyi bir uyku için alınması gereken önlemleri anlattı.
Kalitesiz uyku nedir?
İyi bir uykunun başlıca ölçüsü kişinin sabah dinç uyanması ve kendisini gün içinde zinde hissetmesidir. Kalitesiz uyku gece sürekli uyanmalar ve sabah yorgunluğu ile karakterize edilir. Uyku bozuklukları; solunum düzensizliklerine, bu düzensizlikler de kişinin gece boyunca bazen kısmi, bazen de tamamen uyanmasına sebep olur. Bu yarı ya da tam uyanıklık durumları, hastanın kesintisiz uyku uyumasını engeller ve uykunun kalitesini bozar.
Kalitesiz bir uyku nelere sebep olabilir?
Çok gürültülü horlama ve uykudan boğulma hissi ile uyanmanın da eşlik ettiği kalitesiz bir uyku; işte verimi düşürür, konsantrasyonu bozar, hatta kilo bile aldırır. Bunun yanında unutkanlık, sabah baş ağrısı ve bulantı ile sinirlilik hali de sıklıkla karşılaşılan durumlardandır. Dikkat gerektiren işlerde çalışan, taşıt kullanan kişilerin kaza yapmalarına yol açabilir.
Sabah dinç uyanmak için nelere dikkat etmek gerekiyor?
Sabahları dinç uyanmak ve bağışıklık sistemini güçlendirmek için öncelikle karanlıkta uyumak gerekir. Çünkü bağışıklık sistemini düzenleyen ve vücudun biyolojik saatini koruyan melatonin hormonu, saat 23.00 ile 05.00 arasında salgılanır. Bu saatler arasında karanlıkta uyunduğunda hormon, hücreleri yeniler. Bu arada yaz aylarında iyi temizlenmeyen klimalar, su tesisatların açığa çıktığı ve temiz olmayan ortamlarda lejyoner denilen bir hastalığa neden olabilir. Bu hastalığın hastayı yoğun bakıma kadar götürme riski vardır. Kendini öksürük, balgam çıkarma, titremeyle yükselen ateş, eklem yerlerinde ve kaslarda ağrı ve halsizlik ile belli eder. Klimanın ilk çalıştığı dakikalar önemlidir. Filtresi değişmezse ilk kullanımda hava içindeki tozu dışarı çıkarır; bu astımı tetikler.
VÜCUDUMUZ UYKUYA NEDEN İHTİYAÇ DUYUYOR?
Uykuyla ilgili TUBİTAK Bilim ve Teknik Dergisi'nde yayınlanan bilimsel veriler şöyle:
Her ne kadar bireylerin uykuya duydukları ihtiyaç çeşitlilik gösterse de; normal bir insanın uykuda geçirdiği süre 6.5 saat ile 8.5 saat arasında değişiyor. Çocuklar, yaklaşık günün 2/3'ünü (16 saat) uykuda geçiriyorken, yaşlandıkça bu süre günün 1/4'üne (6 saat) kadar düşebiliyor.
MELATONİN TEDAVİSİ
Gün ışığı ve karanlığın günlük devrimi çerçevesinde evrimleşen biyolojik işleyişlere döngüsel ritim deniliyor. Bu döngüsel ritimler; bizim dikkat ve uyarılmışlık seviyelerimizle ilişkili. Örneğin, kimimiz dikkatini gece daha iyi toplayabiliyorken, kimimiz gün ışığında daha etkili çalışabiliyor. Uzmanların yaptığı araştırmalarda, içsel saatlerimizi kontrol eden birtakım sorumlu genler bulunmuştur.
Döngüsel ritimlerin beynimizdeki sorumlu merkezi ise hipotalamus. Görüntünün gözümüze düştüğü bölge olan retinadan beynimize ulaşan ve yalnızca gün ışığı gibi kuvvetli ışıklara yanıt veren özel bir sinir yolu bulunuyor. Karanlıkta ise beynimizin ortasında bulunan pineal bezi adına melatonin denilen bir hormon salgılıyor. Bu hormon uykuyu etkiliyor.
Gece nöbeti gerektiren işler, döngüsel ritimlerde aksaklığa neden olduğundan, kişide sağlık problemlerini tetikleyebiliyor. Her ne kadar kimileri bu aksaklıktan diğerleri kadar etkilenmiyor olsa da özellikle huzursuzluk ya da çalışma veriminde düşüş gösteren kişilerde melatonin tedavisine gidilebiliyor.
KORKULARIMIZLA YÜZLEŞMEK
Uykunun işlevlerini şöyle sıralayabiliriz:
1- Vücudumuzdaki biyolojik işleyişleri yavaşlatarak enerji korumak.
2- Beden ve zihnimizi yenilemek, büyümek.
3- Gün içinde öğrenilenlerle belleği güçlendirmek.
4- Bilinçaltımızdaki korku ve bastırılmış güdülerle yüzleşmek.
Uyku, birbirini takip eden birtakım evrelerden oluşuyor. Bu evreler sırasında kişinin yaydığı beyin dalgaları EEG adı verilen makineler sayesinde ölçülebiliyor. Kişi uykuya daldığı andan itibaren uykusu giderek ağırlaştıkça, beyin dalgaları da yavaşlayıp daha ritmik bir durum almaya başlıyor.
